Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Canes Venatici op oude sterrenkaarten

Canes Venatici - uit de Uranographia van Johannes Hevelius (± 1690)

Canes Venatici - uit Urania's Mirror (± 1825) samen met de sterrenbeelden Bootes, Coma Berenice en het niet meer erkende sterrenbeeld Quadrans Muralis.

 Beschrijving

Canes Venatici is één van de sterrenbeelden die zijn geïntroduceerd door Johannes Hevelius in 1690. Het stelt de twee honden Asterion en Chara voor aan de lijn bij Boötes terwijl ze de Grote Beer achterna zitten rond de hemelpool.

De sterren zijn redelijk zwak, voornamelijk van de vierde en vijfde magnitude. Het sterrenbeeld bevat verschillende dubbelsterren, een beroemde variabele ster en enkele mooie deep sky objecten.

α Canum Venaticorum is ook bekend onder de naam Cor Caroli (Hart van Karel). Veel bronnen noemen Edmund Halley als de naamgever. De ster is genoemd naar koning Karel II die in 1660 de monarchie in Groot-Brittannië herstelde.

De ster heeft een visuele magnitude van 2,9 en staat op een afstand van 110 lichtjaar van ons vandaan. De ster is ongeveer even groot als onze zon. Naast variabel heeft de ster ook nog een begeleider.

Dubbelsterren

Canes Venatici heeft twee mooie dubbelsterren: α CVn en 25 CVn.

α² en α¹ CVn vormen een gefixeerd dubbelstersysteem. Merk op dat α² de hoofdster is. De meeste waarnemers zien de beide sterren als blauwwit van kleur. Sommige waarnemers vinden echter dat de kleuren zachtblauw en geel zijn.

25 CVn (Struve 1768) is een visuele dubbelster met een periode van 240 jaar.

Variabele sterren

Het sterrenbeeld bevat één van de meest interessante variabele sterren. Y CVn wordt ook wel La Superba genoemd door zijn aanbieders: de ster heeft een intense rode kleur.

Y CVn wordt geclassificeerd als een SRb ster. Dergelijke sterren veranderen op wisselende tijden van helderheid. Ruwweg gezien verandert de helderheid van magnitude 7,4 tot 10,0 met een periode van 157 dagen.

α² CVn is het prototype van een categorie van variabele sterren. Dergelijke sterren hebben gewoonlijk een spectrum van B9 tot A5. In het spectrum komen bepaalde lijnen sterk voor. De helderheid van de ster varieert van magnitude 2,84 tot 2,98 met een periode van 5,5 dagen.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand

Deep Sky objecten

Jachthonden bevat 5 Messier-objecten en enkele mooie NGC-objecten.

Messier 3

Andere benamingen: NGC 5272
Type Object: Bolvormige sterrenhoop
Afstand: 33900 lichtjaar
Visuele helderheid: 6.2
Schijnbare grootte: 18.0 boogminuten

Messier 3 is een bolvormige sterrenhoop (ook wel bolhoop genoemd) die ongeveer 500.000 miljoen sterren bevat. De bolhoop heeft een doorsnede van 220 lichtjaar en is naar schatting 10 miljard jaar oud. M3 bevat minimaal 170 RR Lyrae-veranderlijke sterren en verrassend genoeg verschillende Blue Straggler sterren - dit zijn blauwe hoofdreekssterren die nog erg jong zijn. Omdat men aanneemt dat alle sterren in een bolhoop ongeveer dezelfde leeftijd hebben kan het zijn dat dit sterren zijn waarvan de buitenste lagen zijn gestript toen ze door de dichte kern van de bolhoop trokken.

De bolhoop is erg helder en al zichtbaar in een verrekijker. De gemakkelijkste manier om de bolhoop te vinden is door vanuit Arcturus richting Cor Caroli te bewegen. Zelfs al in kleine telescopen zal M3 oplossen in afzonderlijke sterren en in telescopen vanaf 15 cm zal M3 zijn ware pracht tonen.

Charles Messier nam de bolhoop waar op 3 mei 1764. Ofschoon hij al wee andere objecten had genoteerd was het M3 die hem aanzette tot het samenstellen van zijn catalogus. Messier kon met zijn telescoop bij een vergroting van 104 maal geen afzonderlijke sterren zien. Hij omschreef de bolhoop als een heldere kern met zwakke uitlopers en een doorsnede van 3 boogminuten.

William Herschel was de eerste die M3 oploste in afzonderlijke sterren. Hij bekeek de bolhoop door zijn telescopen.

Messier 51

Andere benamingen: M51, NGC 5194, Draaikolk-nevel
Type object: melkwegstelsel
Afstand: 37.000.000 lichtjaar
Visuele helderheid: 8.4
Schijnbare grootte: 11*7 boogminuten

M51 bevindt zich op een afstand van ongeveer 37 miljoen kilometer. Het is het grootste lid van een kleine groep melkwegstelsels waarvan ook M63 deel uit maakt. De overige leden van de groep zijn veel zwakker. Op dit moment is de exacte afstand tot de groep melkwegstelsels onbekend. In 2005 was er een supernova zichtbaar, deze is gebruikt om de afstandsbepaling nauwkeuriger te krijgen.

Eén van de meest opvallende kenmerken van M51 is de mooie spiraalstructuur die wellicht het gevolg is van de interactie met het naburige stelsel NGC 5195. Op foto's gemaakt met de Hubble Space Telescope is te zien dat NGC 5195 zich achterlangs M51 beweegt.

Maar M51 heeft meer opvallende dingen. Zo herbergt het een zwart gat die wordt omringd door een ring van stof. Het zwarte gat wordt omringd door een tweede stofschil die een andere hoek maakt dan de eerste stofschil. Een vreemd fenomeen dat in strijd is met enkele theorieën.

De Draaikolk-nevel wordt door Charles Messier op 13 oktober 1773 ontdekt en nogmaals uitgebreid bestudeerd op 11 januari 1774. Messier omschreef M51 als een zwakke nevel zonder sterren in de buurt van het oog van de Noordelijke Jachthond. Hij ontdekte de nevel toen hij een komeet aan het bestuderen was. Messier dacht dat de nevel dubbel was, hij zag twee heldere kernen die elkaar raakten. Het was zijn assistent Pierre Mechain die op 21 maart 1781 NGC 5195 ontdekte.

William Herschel bestudeerde M51 talloze malen en ofschoon men destijds nog niet wist dat melkwegstelsels onafhankelijke systemen in de ruimte zijn vergeleek William samen met zijn zoon John onze melkweg met de melkwegstelsels die ze waarnamen in de ruimte.

Bij een goed donkere sterrenhemel is M51 niet zo heel erg moeilijk te vinden, echter bij het minste of geringste spatje storend maanlicht wordt het een heel ander verhaal. Om M51 op te sporen start je bij de ster Eta Ursa Majoris, de laatste ster van de steel van de grote Beer. In de zoeker of de verrekijker zie je de ster 24 Ursa Majoris in het zuidwesten. Zet dit sterretje in het midden van je beeldveld en beweeg langzaam richting zuidwesten naar de ster Cor Caroli (alfa CVn) en bingo! Onder een donkere hemel is de spiraalstructuur al goed te herkennen maar als de omstandigheden een beetje minder zijn kan het erg lastig worden het stelsel te vinden. Telescopen met een grote opening en een kort brandpunt laten M51 met zijn begeleider in volle glorie zien zelfs als de weersomstandigheden wat minder zijn.

Messier 63

Andere benamingen: M63, NGC 5055, zonnebloemstelsel
Type object: spiraalvormig melkwegstelsel
Afstand: 37.000.000 lichtjaar
Visuele helderheid: 8.6
Schijnbare grootte: 10*6 boogminuten

Messier 63 is een spiraalvormig melkwegstelsel dat bestaat uit een centrale schijf en verschillende korte spiraalarmen die echter niet met de centrale schijf verbonden lijken te zijn (vandaar de benaming zonnebloem-stelsel). Het bevindt zich op een afstand van 37.000 lichtjaar van de aarde. M63 en M51 bevinden zich in elkaars aantrekkingssfeer. We weten ook dat M63 zo snel ronddraait dat het zichzelf zou vernietigen als er geen donkere materie zou bestaan.

Messier 63 was de eerste ontdekking van de vriend en assistent van Charles Messier, Pierre Mechain. Hij ontdekte het stelsel op 14 juni 1779. Mechain zelf hield geen aantekeningen bij echter Messier noteerde: nevel in Canes Venatici, ontdekt door Pierre Mechain. Het is een zwakke nevel die bijna evenveel licht uitstraalt als nummer 59. Het bevat geen sterren en het is lastig zichtbaar in de telescoop. Messier noemde M63 op de kaart van de komeet van 1779.

Ook de beide Herschel's keken naar M63, zij herkenden de spiraalvorm die Messier met zijn kleine telescoop niet kon zien.

Het mooie M63 is één van de gemakkelijk te vinden Messier-objecten. Het bevindt zich precies op de lijn tussen de ster Cor Caroli en Eta Ursa Majoris. In een goede zoeker zijn de sterren 19,20 en 23 CnV zichtbaar. Van uit deze drie sterren is M63 gemakkelijk te vinden. In een verrekijker is het stelsel moeilijk tot niet te zien maar al in een gemiddelde telescoop is een ovaalvorm met een geconcentreerde kern zichtbaar. Met een telescoop van 20 cm. Doorsnede of meer is onder goede omstandigheden de spiraalstructuur zichtbaar.

Messier 106

Andere benamingen: M106, NGC 4258
Type object: spiraalvormig melkwegstelsel
Afstand: 25.000.000 lichtjaar
Visuele helderheid: 8,4
Schijnbare grootte: 19*8

Om M106 te vinden zoek je eerst de ster Gamma Ursa Majoris op. Een vuistbreedte naar het zuidoosten staat de ster Alpha Canes Venatici oftewel Cor Caroli. Je weet dat je de goede ster te pakken hebt als je in je verrekijker een dubbelster ziet. M106 bevindt zich tussen Gamma Ursa Majoris en Alpha Canes Venatici in. Het stelsel is ook in een kleine telescoop zichtbaar. Heb je een grotere telescoop dan zijn er structuren zichtbaar.

M106 bevindt zich op ongeveer 25 miljoen lichtjaar afstand en is wellicht een lid van een kleine groep van sterrenstelsels in het centrum van Ursa Major. Het stelsel heeft een mooie spiraalstructuur. Men vermoedt dat in de kern een zwart gat aanwezig is. Vanuit de kern van het stelsel wordt gas met een snelheid van 900 km/sec weggestoten. Andere waarnemingen duiden op de aanwezigheid van een mega maser in plaats van een zwart gat. M106 is zeer uitgebreid bestudeerd met de Very Large Array radio-telescoop en de Effelsberg radiotelescoop. Het stelsel behoort tot de Seyfert-stelsels. M106 beweegt zich met een snelheid van 537 km/sec van ons vandaan.

M106 werd in juli 1781 door Pierre Mechain ontdekt. Hij schreef: In juli 1781 ontdekte ik een andere nevel dicht bij Ursa Major vlak bij de ster nummer 3 van Canes Venatici, ongeveer 1 graad zuidelijker. Onafhankelijk van Merchain ontdekte William Herschel het sterrenstelsel op 9 maart 1788. Hij noteerde de heldere kern. M106 komt niet voor in de oorspronkelijke Messier catalogus maar het is later toegevoegd omdat men aanneemt dat hij het wel heeft gezien.

	M94 (NGC4736) is een melkwegstelsel waar we bijna van boven tegenaan kijken. Het is een compact stelsel met een helderheid van magnitude 8,1.
	NGC4244 is een groot spiraalvormig melkwegstelsel waar we van opzij tegenaan kijken. Het stelsel staat dichtbij Cor Caroli. Het stelsel in de benedenhoek is NGC4214.
	NGC4485 en NGC4490 zijn twee mooie melkwegstelsels die in hetzelfde gebidd zijn gelegen. NGC4485 is compact en is ook bekend onder de naam Cocoon Galaxy. NGC4490 is groter en helderder. Beide stelsels liggen op 1° noordwest van β CVn.
	NGC4631 is een groot en helder melkwegstelsel dat we vanaf de zijkant bekijken. Het stelsel ligt 6° ten zuiden van Cor Caroli. In hetzelfde gebied kunnen we ook nog NGC4656 en NGC4657 vinden. NGC4631 is ook bekend als het Whale Galaxy oftewel het Walvis-stelsel.
	Overzichtsfoto van NGC4631 en NGC4656. vanwege de vorm zijn de melkwegstelsels ook bekend als de Walvis en de Hockeystick. Ze staan op een afstand van ongeveer 30 miljoen lichtjaar. Ze hebben hun afwijkende vorm te danken doordat ze zich in elkaars aantrekkingskracht bevinden. De stelsels worden langzaam naar elkaar toegetrokken.