Gegevens sterren

(alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Beschrijving

Canis Major is de grootste van de twee jachthonden die Orion begeleiden. Misschien zit hij achter Lepus, de Haas aan die net voor hem aan de sterrenhemel staat. Of wellicht helpt hij Orion in zijn strijd tegen Taurus, de Stier.

Er zijn geen mythologische verhalen bekend over de twee honden van Orion. De Grieken hadden wel veel belangstelling voor de ster Sirius, de helderste ster van Canis Major.

In de oude stadstaat Athene begon het nieuwe jaar met de verschijning van Sirius aan de avondhemel. Sirius werd beschouwd als tweekoppig: één kant keek terug naar het oude jaar terwijl de andere kop naar het nieuwe jaar keek. Sirius werd in de oudheid wel eens verward met het tweekoppige beest Orthus. Dit was de waakhond van Geryus.
In de oudheid, toen Homerus en Hesiodus hun verhalen optekenden werd de Hondsster zoals (Sirius ook bekend is) al geassocieerd met de zon. De zon komt in dit gedeelte van de hemel in de hete zomermaanden. Ondanks dat Sirius de helderste ster aan de hemel is, heeft ze geen goede reputatie; in de oudheid werd Sirius geassocieerd met ziekte en dood. Waarschijnlijk komt dit door de hete zomermaanden juli en augustus die zorgen voor een periode van droogte en ziektes.

Heden ten dage wordt Sirius meer geassocieerd met het wintersterrenbeeld Orion dan met de verblijfplaats van de zon in de zomer.

Enige feiten over Sirius:
Sirius is de helderste ster aan de hemel. Het is een zon-achtige ster qua grootte en helderheid. De ster staat op een afstand van 8,6 lichtjaar en is daarmee de op zes na nabije ster. Sirius is een dubbelster: de begeleider is zwak en staat erg dicht bij de hoofdster zelf; het is een witte dwerg.

In 1834 bemerkte Friedrich Bessel een kleine variatie in de eigenbeweging van Sirius. Uit zijn berekeningen leidde hij af dat er sprake moest zijn van een tot dan toe onbekende begeleider. Toen hij in 1846 stierf was die begeleider nog steeds niet bevonden: het duurde tot 1862 voordat men de begeleider door een telescoop kon zien.

De begeleider staat bekend onder de naam Sirius B. Het is een ster van magnitude 8 met een geschatte grootte van slechts 10 000 kilometer. De massa van de begeleider wordt geschat op ongeveer 1 zonsmassa: de ster heeft dus een ontzettend hoge dichtheid. Een theelepel materie van de ster zou ongeveer 1000 kilo wegen!

De witte dwerg is de eerste fase van het ineenstorten van een hoofdreeks-ster. Als witte dwergen verder afkoelen vervallen ze tot gele dwergen en daarna tot rode dwergen. Hun eindstadium is een bruine dwerg.

Ook β Canis Majoris heeft enige betekenis. De ster is bekend als Murzim wat boodschapper betekent. De boodschapper kondigt de komst van Sirius aan. Het is een pulserende reuzenster die het prototype van een speciale klasse van sterren vormt.

De sterren van Canis Major zijn relatief helder, ze variëren tussen magnitude 1,5 en 5. De meeste sterren zijn helderder dan magnitude 3.

Canis Major op oude sterrenkaarten

Canis Major - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

 Canis Major - uit de Atlas Celeste van John Bevis (± 1750)

Canis Major - uit de Uranographia van Johannes Hevelius (± 1690)

Canis Major - uit Urania's Mirror (± 1825) samen met de sterrenbeelden Lepus, Columba Caelum (Cela Sculptoris) en het niet meer erkende sterrenbeeld Noachi.

 Dubbelsterren

Sirius B: de begeleider van Sirius beschrijft een baan van 50 jaar.

μ CMa is een gefixeerde meervoudige dubbelster: de begeleiders B, C en D staan erg dicht bij de hoofdster op afstanden van 3", 88,5" en 101".

Variabele sterren

β CMa is een pulserende reuzenster en het prototype van een kleine klasse van variabele sterren. De helderheidvariaties zijn te gering om waar te nemen. De periode bedraagt 6 uur en gedurende deze tijd verandert de helderheid van magnitude 1,93 naar 2,00.

Deze groep van veranderlijke sterren staat ook bekend onder de naam "beta-Cepheiden". Het zijn allemaal jonge sterren van type O of B. Hun helderheid varieert nauwelijks maar wel met een snelle periode.

Ook ι CMa en ξ¹ CMa behoren tot deze groep.

Deep Sky objecten

Messier 41

Andere benamingen: M41, NGC 2287
Type Object: open sterrenhoop
Afstand: 2300 lichtjaar
Visuele helderheid: 4.5
Schijnbare grootte: 38 boogminuten

Deze open sterrenhoop bestaat uit ongeveer 100 sterren die zich op een afstand van 2300 lichtjaar van de Aarde bevinden. De sterrenhoop is 25 lichtjaar in doorsnede en beweegt zich met een snelheid van 34 kilometer per seconde van ons vandaan. Astronomen schatten de leeftijd van de sterrenhoop op 240 miljoen jaar. Met behulp van grote telescopen zijn vele rode reuzensterren zichtbaar. Daarnaast zijn er al zeker twee witte dwergen aangetroffen. Onderzoek heeft aangetoond dat de meeste open sterrenhopen in de omgeving van de zon na 600 miljoen jaar uit elkaar zijn gedrift. Wat betreft M41 hebben we dus nog een slordige 360 miljoen jaar te gaan.

M41 is gemakkelijk te vinden want de open sterrenhoop staat pal ten zuiden van de ster Sirius. De sterrenhoop staat ongeveer 4 graden ten zuiden van Sirius, in de gemiddelde verrekijker is dit één beeldveld. Omdat M41 een grote sterrenhoop is gebruik je het beste een kleine vergroting. Ook bij nachten dat de maan stoort of in lichtvervuilde omgevingen is M41 nog goed te zien.

Het is niet helemaal zeker maar het is heel wel mogelijk dat M41 in 32 v. Chr. al door Aristoteles is waargenomen. Giovanni Batista Hodierna was in 1654 de eerste die M41 catalogiseerde. John Flamsteed vond de open sterrenhoop op 16 februari 1702. Charles Messier nam de open sterrenhoop waar in de nacht van 16 op 17 januari 1765. Uit zijn aantekeningen: ik heb een open sterrenhoop waargenomen onder Sirius vlak bij de ster Rho van dat sterrenbeeld. Door een kleine telescoop bekeken leek het nevelig te zijn maar het lost op in sterren bekeken door een grote telescoop.

De Herschel's namen M41 op in hun catalogus en kenden er een NGC-nummer aan toe maar maakten er geen speciale aantekeningen bij.

NGC 2327 - Zeemeeuw-nevel

De opname is gemaakt door de opnames van een digitale camera en een astrocamera over elkaar heen te plakken. De zogenaamde Zeemeeuw-nevel bestaat uit NGC2327, een donkere emissie-nevel die oplicht door een zware ster in het centrum die de kop van de meeuw vormt en IC2177 die de vleugels van de meeuw vormt. Het complex is 250 lichtjaar in doorsnee en staat op ongeveer 3800 lichtjaar afstand.

NGC 2359 - Thor's Helmet

NGC2359 is ook wel bekend als de Helm van Thor (Thor's Helmet). De nevel wordt verlicht door een Wolf-Rayet ster.

NGC 2362is een open sterrenhoop die enkele van de jongste sterren bevat die we kennen. Sommige sterren zijn nog steeds bezig met samentrekken en zijn nog niet helemaal op de hoofdreeks aangekomen. Deze sterrenhoop bevat veel zwakke sterren die gecentreerd liggen om de heldere blauwe ster τ Canis Majoris. De open sterrenhoop lijkt op een grote diamant tussen vele kleinere blauw-witte edelstenen in.

NGC 2362 heeft een diameter van 8 lichtjaar en is daarmee engeveer even groot als de Pleiaden. De open sterrenhoop bevindt zich op een afstand van 4500 lichtjaar en dat is tienmaal zo ver als de Pleiaden. De open sterrenhoop is daarmee veel minder helder dan de Pleiaden.

Uitgaande van de heldere ster Sirius van het sterrenbeeld Canis Major, is de open sterrenhoop redelijk gemakkelijk te vinden. Zoek naar een driehoek van sterren juiste beneden Sirius. De open sterrenhoop bevindt zich 3 graden ten noordoosten van de ster Wezen, de bovenste van deze drie sterren.

In een verrekijker lijkt NGC 2362 net een pluizig aanhangsel van de ster tau CMa. Een kleine telescoop met een vergroting van 50-60 maal is voldoende om de sterrenhoop op te lossen in afzonderlijke sterren.
De meeste sterren die je dan ziet zijn zware O- en B-sterren die 1000 tot 1500 maal zo helder zijn dan onze zon. Omdat dit zware sterren zijn evolueren ze heel snel tot rode superreuzen. Echter we zien slechts een paar van deze sterren in NGC 2362 en dat betekent dat we te maken hebben met een jonge open sterrenhoop; ongeveer 5 miljoen jaar oud.

Met behulp van de Chandra röntgentelescoop die zich in en baan om de Aarde bevindt hebben astronomen aangetoond dat er nog schillen van gas en stof om de sterren draaien. De sterren van deze mooie open sterrenhoop zullen langer bij elkaar blijven dan de Pleiaden en net zoals zo vele sterren zullen verschillende leden van NGC 2362 in de toekomst als supernova aan hun einde komen.
Ongveer 2 graden ten noorden van NGC 2362 bevindt ziich overigens een hele mooie dubbelster die bekend staat als de Winter Albireo. De ster draagt de naam Herschel 3945. Het is een binair systeem bestaande uit een rode en een goudgele ster hetgeen in een telescoop een mooi plaatje oplevert. Deze dubbelster is veel zwakker dan Albireo maar de nabijehid van NGC 2362 maakt hem gemakkelijk te vinden.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand