Gegevens sterren

(alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Beschrijving

Capricornus wordt vaak vertaald als de zeegeit of de geitvis maar de naam betekent eigenlijk gehoornde geit.

Het is een oud, zo niet het oudste, sterrenbeeld en één van de eerste sterrenbeelden van de dierenriem. Steenbok is een heel zwak sterrenbeeld. Op oude Babylonische kleitabletten van meer dan drieduizend jaar geleden wordt het sterrenbeeld al afgebeeld als een geit of geit-vis. Het sterrenbeeld is één van de 48 die Ptolemeus beschrijft in de Almagest.

Gehoornde dieren en speciaal de steenbok waren in het prehistorische Midden-Oosten aanbeden dieren. Op aardewerk van 5500 v. Chr. komen al symbolen voor van gehoornde figuren. Er zijn aanwijzingen dat in oude culturen het sterrenbeeld veel groter was en bestond uit de huidige sterrenbeelden Aquarius en Capricornus. In de Sumerische astronomie werd het sterrenbeeld geassocieerd met de god Ea of Enki. Deze god bracht cultuur vanuit het water over op de mensheid.

In de astrologie wordt het sterrenbeeld geassocieerd met het teken Ram (22 december - 19 januari) en het element aarde (samen met Taurus en Virgo).

Ondanks dat het in het verre verleden een belangrijk sterrenbeeld was bestaat het uit relatief zwakke sterren en het is moeilijk om uit het sterrenbeeld een steenbok te herkennen. De sterren van Steenbok zijn over het algemeen van magnitude 3 en 4.

Op 23 september 1846 werd door de Duitse astronoom Johann Galle de planeet Neptunus ontdekt. De planeet stond op dat moment in de buurt van de ster δCaprocornii.

α Capricorni heet in het Arabisch Al Giedi of Algedi wat geit betekent. Het is een optische dubbelster: de sterren horen in werkelijkheid niet bij elkaar. Echter beide sterren zijn weer wel echte dubbelsterren.

β Capricorni heet in het Arabisch Dabih oftewel de geluksbrenger van de slachters. Deze ster diende aan het begin van de winter als signaal voor de slacht. Drieduizend tot vierduizend jaar geleden stond de zon aan het begin van de winter in dit sterrenbeeld.

δ Capricorni is de helderste ster van het sterrenbeeld.

Capricornus op oude sterrenkaarten

Capricornus - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

 Capricornus - uit de Atlas Celeste van John Bevis (± 1750)

 Capricornus - uit de Uranographia van Johannes Hevelius (± 1690)

Capricornus - uit Urania's Mirror (± 1825)

 Dubbelsterren

α¹ en α² Cap vormen een optische dubbelster bestaande uit een gele en een oranje ster van magnitude 3,6 resp. 4,2. iedere ster individueel is weer een echte dubbelster. De begeleider van α¹ Cap is van magnitude 9,2. De begeleider van α² Cap is van magnitude 9,5.

β Cap is een wijde dubbelster: de sterren zijn wit en blauw en hebben helderheden van magnitude 3,1 resp. 6.

τ Capricorni is een dubbelster: de omlooptijd van de begeleider bedraagt 95 jaar. De sterren zijn van magnitude 5,5 en 7.

Veranderlijke sterren

De enige noemenswaardige dubbelster is δ Cap. Het is een bedekkingsveranderlijke ster. De periode bedraagt iets meer dan 24 uur. De helderheid varieert tussen magnitude 2,81 en 3,05.

Deep sky objecten

Messier 30

Object: Messier 30
Andere benamingen: M30, NGC 7099
Type Object: bolhoop
Afstand: 26100 lichtjaar
Visuele helderheid: 7.2
Schijnbare grootte: 12 boogminuten

Messier 30 is een open sterrenhoop die zich op een afstand van 26100 lichtjaar van de aarde bevindt. De bolhoop is ongeveer 90 lichtjaar in doorsnede en beweegt zich met een snelheid van 182 kilometer per seconde van ons vandaan. In de bolhoop zijn een twaalftal veranderlijke sterren aangetroffen en één dwerg supernova. Waarnemingen vanaf de Aarde en met de Hubble Space Telescope hebben aangetoond dat e kern van deze bolhoop in elkaar is gestort door de hoge concentratie zware sterren in het centrum. Met behulp van de Chandra röntgensatelliet zijn diverse sterke röntgenbronnen gevonden in de kern: vermoedelijk één of meerdere zwarte gaten.

M30 is niet zo heel erg gemakkelijk te vinden. In een verrekijker is M30 een lastig object en er staan geen erg heldere sterren in de buurt. Maak je het sterrenbeeld Capricornus goed eigen. M30 staat op ongeveer één vingerbreedte (half verrekijker beeldveld) ten oosten van de ster Zeta Cap. Telescopen met een doorsnede vanaf 10 cm tonen iets van de sterren van M30. Met een grote telescoop, 20 cm of meer, komt M30 pas goed tot zijn recht.

Messier ontdekte de bolhoop in de nacht van 3 op 4 augustus 1764. In zijn kleine refractor was de bolhoop nauwelijks zichtbaar, alleen een vage grijze ronde pluk. Ook in zijn grote refractor bij een vergroting van 104 maal zag Messier geen aanduidingen voor sterren. Het was, zoals gebruikelijk in die tijd, William Herschel die de ware pracht van de bolhoop ontdekte met behulp van zijn grote telescopen. Hij bestudeerde M30 voor het eerst in 1783.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand