Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Download de sterrenkaart als pdf-bestand

Mythologie

De tweelingen Castor en Pollux gingen samen met Jason en de rest van de Argonauten op reis met het schip » Argo.

Dit schip was gebouwd door Argus. Het schip was uitgerust met vijftig paar roeispanen die werden bediend door de sterkste Griekse mannen en zeilde naar de havenplaats Cholcis in het oosten van de Zwarte Zee.

Na veel omzwervingen lukte het Jason (met hulp van Medea) om de huid van de draak te stelen en terug naar huis te zeilen. Volgens de overlevering was het Athene die het schip Argo Navis, als een immens sterrenbeeld ten zuiden van Canis Major aan de hemel zette. Het sterrenbeeld wordt voor het eerst door Edmund Halley in het catalogus van de zuidelijke sterren opgetekend. De atlas, Catalogus Stellarum Australium verscheen in 1679.

In 1763 verscheen postuum het boek Caelum Australe Stelliferum van Nicolas Louis de Lacaille. Hij verdeelde Argo Navis op in drie delen: Carina, de Kiel, Puppis oftewel de Achtersteven en Vela, de Zeilen. Van deze drie sterrenbeelden is Carina het interessantste. In Carina vinden we Canopus (alpha Carinae) de op twee na helderste ster aan de hemel. De naam van de ster komt waarschijnlijk van de roerganger van de vloot schepen van koning Meneleus. Deze koning van Sparta riep zijn mannen op om te vechten voor Helene van Troje. Helene was zijn latere vrouw.

In 1763 verscheen postuum het boek Caelum Australe Stelliferum van Nicolas Louis de Lacaille. Hij verdeelde Argo Navis op in drie delen: Carina, de Kiel, Puppis oftewel de Achtersteven en Vela, de Zeilen. Van deze drie sterrenbeelden is Carina het interessantste.

De ster Canopus (in de oudheid bekend als de ster van Osiris) werd in veel verschillende oude culturen aanbeden. Posidonius gebruikte deze ster in 260 V.Chr. om als eerste de Aarde op te delen in graden. Het is de helderste ster aan de zuidelijke sterrenhemel; waarnemers aan het noordelijk halfrond kunnen haar niet zien. Pas in Zuid-Spanje, Zuid-Italië en het zuiden van Griekenland komt de ster boven de horizon uit. Voor bewoners van het zuidelijk halfrond kondigt de ster de komst van de zomer aan. De ster culmineert op 27 december.

Canopus, α Carinae is de op één na helderste ster aan de hemel. Het is de helderste ster van Carina. De ster bevindt zich ten zuiden van Sirius en is voor waarnemers die boven de 38-ste breedtegraad wonen niet zichtbaar. De ster heeft een helderheid van magnitude -0.72, ongeveer de helft van Sirius. Toch is de ster intrinsiek vele malen helderder. Als Canopus, die zich op een afstand van 310 lichtjaar bevindt, naast Sirius geplaatst zou worden (Sirius bevindt zich op een afstand van 8.6 lichtjaar) dan zou de helderheid op magnitude -8.5 uitkomen. Helder genoeg om overdag te kunnen zien en helder genoeg om schaduwen te kunnen werpen tijdens maanloze nachten.

Canopus wordt geclassificeerd als een F0 II reuzenster die bezig is de helium in zijn kern om te zette naar koolstof. De ster is opgezwollen tot ongeveer aan de baan van Mercurius als we hem op de plats van onze zon zouden zetten. Canopus is 13.000 maal helderder dan onze zon.

Voor zover astronomen nu weten is de ster niet groot genoeg om een supernova te worden. Canopus zal zijn leven eindigen in een nova-explosie en zorgen voor een planetaire nevel. De resterende ster zal gedurende de volgende miljarden jaren langzaamaan afkoelen tot een witte dwerg.

Omdat de ster zo helder is en zich buiten het vlak van de ecliptica bevindt in een gebied waar relatief weinig heldere sterren voorkomen wordt de ster gebruikt door ruimtesondes als navigatie-ster.

Canopus draagt de naam van de schipper van het schip dat de beroemde Menelaus van Griekenland naar Troje bracht in een poging om zijn vrouw Helena te heroveren die door de Trojaanse prins Paris was geschaakt.. Dit ging gepaard met veel bloedvergieten aan beide zijden zoals we weten uit de Odyssee van Homerus.

De Chinezen hebben een andere legende voor de ster. In China is de ster alleen in het zuiden zichtbaar, laag boven de horizon, rood van kleur. De kleur rood is in China en andere oosterse culturen de kleur van geluk en een lang leven. In China is de ster dan ook bekend als de "Ster van de Oude Man" of de "Ster van de Oudheid".

Het meest interessante object in Carina is η Carinae, een mysterieuze ster met een merkwaardig helderheidverloop. In 1843 werd de helderheid geschat op magnitude 0,8. In 1860 kwam men op een helderheid van 7. Heden ten dage bedraagt de helderheid magnitude 6,2. De afstand tot de ster is moeilijk te bepalen: schattingen lopen uiteen van 2600 tot 6500 lichtjaar.

Men vermoedt dat we of te maken hebben met een erg jonge ster die nog niet op de hoofdreeks is aanbeland of met een erg oude ster die aan het eind van haar leven is. Als het laatste juist is dan zal η Carinae ooit de helderste supernova aan de sterrenhemel veroorzaken. η Carinae wordt geassocieerd met de Sleutelgat-nevel.

Carina op oude sterrenkaarten

Carina - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603. Eigenlijk staat op deze prent het niet meer erkende sterrenbeeld Argo Navis afgebeeld waarvan Carina het grootste gedeelte vormt.

 Dubbelsterren

υ Carinae is een gemakkelijk te scheiden dubbelster bestaande uit twee witte sterren van magnitude 3,0 resp. 6,0.

Variabele sterren

χ Carinae is een cepheïde met een periode van 2 uur en 25 minuten.

R Carinae is een Mira-veranderlijke rode reus met een periode van 309 dagen. De helderheid varieert tussen magnitude 3,9 en 10,5.

ZZ Carinae is een cepheide: de helderheidsveranderingen zijn (ongebruikelijk voor een cepheïde) met het blote oog zichtbaar. In een periode van 3 weken verandert de helderheid van magnitude 3,3 in 4.

Deep Sky objecten

IC2602 - De Zuidelijke Pleiaden
In Carina vinden we de open sterrenhoop IC 2602 (Caldwell 102), ook wel bekend als de Theta Carinae cluster. Deze open sterrenhoop kan in pracht wedijveren met M45, de Pleaiden in het sterrenbeeld Taurus. IC 2602 wordt daarom ook wel eens de zuidelijke Pleiaden genoemd.

Het is een onregelmatige open sterrenhoop waarin twee groepen sterren zij te onderscheiden. De sterren zijn met het blote oog zichtbaar. De helderste sterren zijn θ Carinae en de ster V518 Carinae die een helderheid van magnitude 4 heeft. In totaal bevat de open sterrenhoop 10 sterren helderder dan magnitude 6.

Net zoals M45 hebben we te maken met jonge sterren; ze zijn ± 30 miljoen jaar geleden ontstaan. De open sterrenhoop bevindt zich op een afstand van ± 500 lichtjaar (M45 bevindt zich op een afstand van 450 lichtjaar van ons vandaan). De open sterrenhoop heeft een doorsnede van ± 15 lichtjaar. Om IC 2602 goed te bekijken is een verrekijker of een telescoop met geringe vergroting voldoende.

In zijn totaliteit bevat IC 2602 60 sterren. Het zijn allemaal blauw-witte sterren van klasse A en B. IC 2602 is in 1755 ontdekt door de Franse astronoom Nicolas Louis de Lacaille vanaf zijn waarneemplaats in Zuid-Afrika.

Ongeveer ¾ graad ten zuiden van IC 2602 is nog een andere kleine open sterrenhoop zichtbaar die Melotte 101 wordt genoemd.

	NGC 2516 (Caldwell 96) is een open sterrenhoop die een honderdtal sterren bevat. De afstand bedraagt ongeveer 1500 lichtjaar.
	NGC 3372 (Caldwell 92), de Sleutelgat-nevel. Dit is een diffuse nevel waar met grote telescopen van allerlei complexe structuren in gezien kunnen worden. De nevel bevat veel donker stof afgewisseld met oplichtende gaswolken. Er kan gemakkelijk de vorm van een sleutelgat in herkend worden. In deze nevel staat ook de merkwaardige ster η Carinae.
	NGC 3532 (Caldwell 91) is een open sterrenhoop die ongeveer vierhonderd heldere witte sterren bevat. NGC 3532 staat 3 graden WNW van η Carinae.