Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Mythologie

Centaurus is één van de vele sterrenbeelden die deel uitmaken van de opdrachten van Heracles.


In de Vierde Opdracht moest Heracles een uitzonderlijk wild zwijn vangen dat dood en verderf zaaide tussen de inwoners van het noordelijke deel van het Peloponnesische schiereiland. Op weg er naar toe bracht Heracles een bezoek aan zijn vriend de Centaur Pholus. Centaurs zijn wezens half man, half paard. Centauren komen in tal van Griekse mythen voor.

Na een overvloedig maal dat Pholus voor hem had gemaakt, had Heracles het lef om de privé wijnkelder van de Centauren te openen. De andere Centauren roken de wijn en kwamen woedend op Heracles en Pholus aanstormen. Ze trokken bomen uit de grond om mee te meppen en wapenden zich met bijlen.

Pholus werd bang en liet de strijd aan Heracles over. Heracles versloeg enkele Centauren met blote handen, de rest zette hij gevangen in een grot van hun koning Cheiron.

Heracles schoot een pijl af op een vluchtende Centaur (Elatus) maar de pijl vloog door zijn arm en raakte de knie van koning Cheiron. De pijlen van Heracles waren in een dodelijk gif gedompeld maar omdat Cheiron onsterfelijk was doodde het gif hem niet, hij hield er alleen een eeuwig durende pijn aan over. Terwijl hij maar bleef schreeuwen om zijn pijn daalde Cheiron af in de diepten van zijn grotten. Prometheus kreeg medelijden met de koning van de Centauren en hij bood aan Cheiron's onsterfelijkheid over te nemen. Zeus stemde in en zo kwam er een eind aan Cheiron's lijden. Zeus plaatste de koning van de Centauren aan de sterrenhemel.

Terug naar de vorige strijd. De centaur Pholus overzag al de doden en vroeg zich af hoe het kon dat Heracles' pijlen zo giftig waren. Hij raapte er één op om hem nader te bestuderen maar liet hem per ongeluk uit zijn handen vallen. De vlijmscherpe pijl doorboorde zijn voet en hij stierf onmiddellijk. Heracles hoorde wat er met zijn vriend was gebeurd en hij kwam terug om zijn vriend te begraven aan de voet van de berg die zijn naam draagt: Pholoe. Dit hoge plateau ligt in de binnenlanden van het schiereiland aan de weg naar Olympia. De plaats heet nu Pholios.

Men zegt dat Zeus ook Pholus hoog achtte en dat het sterrenbeeld Centaurus ook aan hem wordt toe bedeeld.

Centaurus is één van de grotere sterrenbeelden, de vorm van de Centaur is gemakkelijk terug te herkennen: een grote structuur kijkt naar het oosten met een zwaard dat zwaait naar Lupus de Wolf in het westen.

De voorhoeven (sorry de voeten) worden gevormd door de sterren α en βCentaurus, ook bekend bij hun Arabische namen Wazn en Hadar. α Centauri wordt ook wel Rigil Kentaurus genoemd, de voet van de Centaur. Het is een drievoudige dubbelster die het dichtste bij de zon staat. α¹ en α² Centauri vormen een bekende dubbelster. Ze staan op een afstand van 4,39 lichtjaar en ze zijn elk ongeveer net zo groot als onze zon.

De dichtstbijzijnde ster is α Centauri, beter bekend als Proxima Centauri. Het is een rode dwerg die een visuele helderheid heeft van magnitude 11 en 4,22 lichtjaar van ons is verwijderd.

De ster heeft een diameter van ongeveer 65 000 kilometer. De ster staat op een grote afstand van de andere twee sterren. De omlooptijd is niet precies bekend maar beloopt enkele honderdduizenden jaren.

Proxima Centauri is een zogenoemde flare-ster en is daarom ook bekend onder haar variabele sternaam V645 Centauri.

β Centauri (Hadar) is de op tien na helderste ster aan de hemel met een helderheid van magnitude 0,61. De ster is dubbel en staat op een afstand van 525 lichtjaar.

Centaurus op oude sterrenkaarten

Centaurus - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603

 Centaurus - uit de Atlas Celeste van John Bevis (± 1750)

 Centaurus - uit de Uranographia van Johannes Hevelius (± 1690)

 Centaurus - uit Urania's Mirror (± 1825) samen met de sterrenbeelden Corvus, Crater, Hydra, Sextans, Lupus, Antlia, Pyxis en de niet meer erkende sterrenbeelden Felis, Noctua en Argo Navis

 Dubbelsterren

α¹ en α² Centauri vormen een wijde dubbelster met een periode van 80 jaar. Ze hebben helderheden van magnitude 0,04 resp. 1,2.
β Centauri is een moeilijke dubbelster vanwege het helderheidsverschil tussen beide componenten: magnitude 0,6 en 4,0. Ze staan 1,3? van elkaar vandaan. De baan is niet precies bekend maar wordt geschat op enkele honderden jaren.

γ Centauri is een visuele dubbelster bestaande uit twee nagenoeg identieke sterren. De periode bedraagt 85 jaar, ze hebben beide en helderheid van magnitude 2,9.

η Centauri is een dubbelster met een zwakke begeleider van magnitude 13. De hoofdster zelf heeft een helderheid van magnitude 2,3.

κ Centauri tenslotte heeft een zwakke begeleider van magnitude 11. κ zelf is van magnitude 3,1.

Variabele sterren

α Centauri, beter bekend als Proxima Centauri is een flare ster. Dit houdt in dat de helderheid snel wisselt, de ster kan in enkele seconden oplichten en weer doven. UV Ceti (in de Walvis) is het prototype van deze klasse van sterren; ze verandert 3,5 magnitude in 7 seconden tijd. Het zijn allemaal redelijk zwakke sterren en daarom zijn ze nog niet goed bestudeerd. Binnen twintig lichtjaar rond de zon zijn er een twintig van deze sterren bekend. Ze hebben allemaal een M4,5 tot M6,5 spectrum. Slechts twee van deze sterren zijn helderder dan magnitude 10.

R Centauri is een Mira-veranderlijke. De helderheid wisselt tussen magnitude 5,3 en 11,8 met een periode van 546 dagen. De ster is, gezien de periode moeilijk in haar maximum waarneembaar.

Deep Sky objecten

NGC 5139 is ook bekend onder de naam Omega Centauri. Het is een bolhoop die zo helder en compact is dat Bayer hem voor een ster aanzag en hem omega doopte. De bolhoop ligt op een afstand van 15 000 tot 25 000 lichtjaar en bevat wellicht meer dan een miljoen sterren. We vinden Omega Centauri tussen γ Centauri en ζ Centauri in.

NGC 3766, de parel cluster. Als je op het zuidelijk halfrond de melkweg tussen Crux (Zuiderkruis) en Centaurus gaat scannen voel je je als een kind in een snoepwinkel. In dit gebidd bevinden zich heel veel mooie objecten. Eén van deze objecten is NGC 3766 oftewel de parel cluster. De sterren van deze sterrenhoop zijn geboren in de sterrenfabriek van Carina (Kiel) waar ook de zeer onstabiele ster η Carinae deel van uitmaakt.

De sterrenhoop begint zich op een afstand van 5800 lichtjaar en is oongeveer 24 miljoen jaar oud. Sommige foto's toenen de sterrenhoop samen met een grote rode nevel die zich in de buurt bevindt. Dit is IC 2948, de Vleermuis-nevel. Deze nevel is te zwak om met een verrekijker of kleine telescoop waargenomen te kunnen worden.

NGC 3766 vindt je halverwege de ster Acrux en de beroemde Eta Carinae-nevel juist ten noorden van λ Carinae, een ster die zelf ook in een gasnevel is gehuld. NGC 3766 is een mooi object voor een verrekijker. Onder heel goede omstandigheden is de sterrenhoop soms zelfs net met het blote oog zichtbaar. Het is een compacte open sterrenhoop die wel wat weg heeft van M25 (De Wilde Eend-cluster) in Scutum (Schild) of M37 in Auriga (Voerman).
Let voor eens op de kleuren van de sterren. Omdat het nog een groep jonge sterren is zullen de meeste sterren blauw van kleur zijn maar sommigen zijn al veranderd in een rode superreus die bezig is de zwaardere elementen in zijn binnenste te verbranden.

NGC 3766 werd in 1752 ontdekt door Nicolas de Lacaille met behulp van een 0,5 inch doorsnede (slechts 1.27 cm!)

NGC 5128, Centaurus A is het op vijf na helderste sterrenstelsel aan de hemel. Het is gemakkelijk te vinden met behulp van een verrekijker als een nevelig sterretje 4 graden ten noorden van de ster ω Centauri. Al in een kleine telescoop is de brede stofbaan zichtbaar. NGC 5128 heeft een schijnbare helderheid van magnitude 6.8.

NGC 5128 bevindt zich op een afstand van ± 11.500 lichtjaar van de Aarde. Het is een zogenaamd canibaliserend sterrenstelsel: het zijn eigenlijk twee sterrenstelsels die met elkaar zijn versmolten. De één was een elliptisch sterrenstelsel dat een spiraalvormig sterrenstelsel in zich op heeft genomen. In het radio-gebied zijn massieve jets zichtbaar die uit het sterrenstelsel spuiten. Deze worden vrijwel zeker veroorzaakt door een massief zwart gat in het centrum. Radio-astronomen noemen het sterrenstelsel Centaurus A, het is één van de helderste radiobronnen aan de sterrenhemel.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand