Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Mythologie

Uit de mythologie zijn er twee koningen bekend met de naam Cepheus. De eerste was de zoon van Aleus. Hij werd koning van Tegea, een gebied op het Peloponesische schiereiland. Hij was vader van twintig kinderen. Ook zeilde hij als Argonaut mee met Jason.

De tweede Cepheus was de zoon van koning Belus van Egypte (Belus was een zoon van Poseidon). Deze Cepheus werd later koning van Ethiopië (ook wel Joppa genoemd). Hij trouwde met Cassiopeia. Samen hadden ze een dochter, Andromeda genaamd.
Cassiopeia was ongelooflijk knap maar ook ontzettend ijdel. Ze was ontzettend trots op haar knappe dochter. Ze schepte tegen iedereen op dat zij beiden knapper waren dan welke van de vijftig zeenimfen aan het hof van Poseidon.

Deze nimfen (de Nereïden) beklaagden zich hierover bij Poseidon. Poseidon vond dat hij zijn eigen reputatie moest bewaken en daarom stuurde hij een vloedgolf over het koninkrijk van koning Cepheus. Een orakel vertelde Cepheus dat hij zijn dochter moest opofferen aan een zeemonster om zo zijn volk te redden: Andromeda werd vanaf een rots in zee geworpen, naakt met alleen haar juwelen om.

Op dat moment kwam Perseus toevallig voorbij. Hij had net het monster Medusa gedood en hij was op weg naar Athene met de kop van het monster. Medusa was ooit erg knap maar ze sliep een nacht met Poseidon. Athene werd woedend toen ze dit hoorde en veranderde het haar van Medusa in slangen en haar lichaam in een angstaanwekkend monster met enorme tanden en klauwen. Eén blik van Medusa en de kijker zou meteen verstenen.

Toen Perseus ten tonele verscheen had hij een kort gesprek met Cepheus en Cassiopeia: als hij hun dochter zou redden zou hij met haar mogen trouwen. Zo gezegd zo gedaan maar de ouders waren niet mij met hun nieuwe schoonzoon. Toch wilde Andromeda met Perseus trouwen. Ten tijde van de huwelijksvoltrekking verscheen Agenor, een ver familielid, ten tonele en eiste Andromeda op als zijn bruid. Dit leidde tot een grote oorlog tussen Perseus en Agenor. Perseus dreigde te verliezen maar hij liet het hoofd van Medusa zien. Iedereen versteende meteen, inclusief de ouders van Andromeda. Naderhand zette Poseidon de beide ouders aan de hemel.

Cepheus is een gemakkelijk te herkennen sterrenbeeld ondanks het feit dat het geen echt heldere sterren bevat. Het sterrenbeeld bevat verschillende variabel sterren, talloze dubbelsterren en enkele interessante deep sky objecten.

α Cephei is bekend als Alderamin (de rechterschouder). Over 5500 jaar is dit onze Poolster.

β Cephei heet Alfrik (de kudde), deze ster is en variabel en dubbel.

γ Cephei heet Er Rai (de herder). Rond 4000 v.Chr. was dit onze Poolster.

δ Cephei is het prototype van één der belangrijkste typen van variabele sterren. De ster is tevens een mooie dubbelster met een mooi kleurcontrast.

μ Cephei is een hele mooie gekleurde ster. De dieprode kleur zorgde er voor dat de Engelse astronoom Herschel haar de Granaatster noemde. De kleur is afhankelijk van de grootte van de telescoop: waargenomen door grote telescopen komt er een oranje kleurelement naar boven. De ster is tevens een semi-regelmatige veranderlijke ster.

Centaurus op oude sterrenkaarten

Cepheus - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603

 Cepheus - uit de Atlas Celeste van John Bevis (± 1750)

 Cepheus - uit de Uranographia van Johannes Hevelius (± 1690)

 Cepheus - uit Urania''s Mirror (± 1825)

 Dubbelsterren

β Cephei is een blauwe reuzenster met een zwakke begeleider; de hoofdster is van magnitude 3,2, de begeleider van magnitude 8. Ze staan 13,6" van elkaar.

δ Cephei is een gefixeerde dubbelster en bestaat uit een gele reus met een blauwe begeleider: magnitude 3,8 en 7,5.

ξ Cephei is de mooiste dubbelster in Cepheus. De hoofdster heeft een blauwwitte kleur, terwijl de begeleider geel/rood van kleur is. De begeleider draait in 3800 jaar rond de hoofdster.

Variabele sterren

β Cephei is het prototype van een klasse van pulserende variabele sterren. Het zijn hete, heldere en erg massieve sterren van spectraaltype O9 tot B3. De variaties in helderheid zijn erg klein. b Cephei heeft een helderheidverschil van 0,04 magnitude. De periode bedraagt 4 uur en 34 minuten.

δ Cephei is ook het prototype van een klasse van veranderlijke sterren. δ Cepheiden worden gebruikt voor nauwkeurige afstandsbepalingen in het heelal.

μ Cephei is een semi-regelmatige veranderlijke superreus. De helderheid varieert tussen magnitude 4,5 en 3,5 met een periode van ongeveer 730 dagen.

S Cephei is een Mira-veranderlijke. De helderheid varieert tussen magnitude 7,4 en 12,9 met een periode van 486 dagen. Eind januari of begin februari 2000 wordt een maximum verwacht.

T Cephei is ook een Mira-veranderlijke: de helderheid varieert tussen magnitude 5,2 en 11,3 met een periode van 388 dagen. Eind december 1999 wordt een maximum verwacht.

μ Cephei - de Granaatster

Cepheus is een sterrenbeeld dat uit niet al te heldere sterren bestaat maar het herbergt wel een paar opmerkelijke sterren en deep-sky objecten. Eén van die sterren is μ Cephei, een gigantische opgezwollen ster die in de laatste periode van zijn leven is aanbeland. De ster is diep rood van kleur is waarschijnlijk de allergrootste ster die we met het blote oog kunnen waarnemen.

μ Cephei is een massieve ster die door zijn grootte in een mum van tijd de voorraad waterstof in zijn kern heeft verbrand en nu bezig is om helium en koolstof te verbranden. Dit proces heeft er voor gezorgd dat de ster is opgezwollen tot een rode superreus. Niet zomaar een superreus maar één van de grootste die we kennen. Met een diameter van 3,9 miljard kilometer is het een reus onder de superreuzen! Als de ster op de plaats van onze zon zou staan dan zou hij tot voorbij de baan van Saturnus reiken.

μ Cephei is een onregelmatig veranderlijke ster die voortdurend massa verliest. De helderheid van de ster varieert van magnitude 3.4 tot 5.1 met een periode van 2 - 3 jaar. De ster is omringd door een koeler omhulsel dat bestaat uit moleculen als water, koolstofdioxide en siliciumoxide. Door het opzwellen van de ster is de temperatuur aan de oppervlakte afgekoeld tot ± 3700K hetgeen betekent dat de ster voornamelijk rood en infrarood light uitstraalt. Inclusief de infrarode straling is de ster 350.000 keer helderder dan onze Zon.

μ Cephei is gemakkelijk te vinden: zuidwesten van ζ Cephei en zuidoosten van Alderamin (α Cephei). De ster is ongeveer van magnitude 4 dus in een verrekijker of telescoopzoeker te vinden. De dieprode kleur is zichtbaar in een kleine telescoop. Het was Herschel die de kleur omschreef als een mooie diep rode kleur van granaat. Aan die omschrijving heeft de ster zijn naam Granaatster te danken.

De ster lijkt echter oranjerood van kleur in plaats van het dieprode dat Herschel zag. Hij adviseerde om eerst een aantal minuten naar een heldere witte ster te kijken en dan naar mu Cephei om de dieprode kleur te zien. Herschel had gelijk, dat trucje werkt.

Na verloop van tijd, over enkele honderden miljoenen jaren zal μ Cephei alle brandstof in zijn kern hebben omgezet en exploderen als een supernova. μ Cephei ligt vlakbij een groot en zwak nevelcomplex dat IC 1396 heet. Dit nevelcomplex kan gezien worden door een groothoek telescoop of verrekijker maar alleen onder zeer goede donkere waarneemomstandigheden.

Deep Sky objecten

NGC 188 (Caldwell 1). Open sterrenhopen zijn meestal redelijk jong en houden verband met het stof en het gas in de armen van ons sterrenstelsel waaruit ze zijn onstaan. Het is dan ook vreemd om de eenzame open sterrenhoop NGC 188 ver buiten het galactische vlak te vinden in een gebied van waaruit we normaliter de intergalactische ruimte in kijken.

Maar hoe oud is nu eigenlijk oud als we het hebben over open sterrenhopen? De dubble sterrenhoop in Perseus is ongeveer 3 - 5 miljoen jaar oud. Zo ook de open sterrenhoop NGC 2362 in Canis Major (Grote Hond). Dat is astronomisch gezien best wel jong. De Pleiaden zijn ouder; ongeveer 100 miljoen jaar. De Hyaden zijn ongeveer 700 miljoen jaar bij elkaar gebleven; dat is redelijk lang voor een open sterrenhoop. Echter, NGC 188 is naar schatting ± 5 miljard jaar oud! Als je naar deze open sterrenhoop kijkt dan verwacht je eigenlijk allemaal witte en blauwe sterren maar dat is niet zo. In NGC 188 zijn ze allemaal al geëvolueerd naar gele en oranje reuzen. Dit is ook de methode die astronomen gebruiken om de leeftijd van sterrenhopen te schatten: kijken naar de kleuren en de helderheden van de sterren en ze te vergelijken met computermodellen over de evolutie van sterren.

NGC 188 bevindt zich op een afstand van ± 4800 lichtjaar van de Aarde en heeft in zijn lange reis door ons melkwegstelsel heen ongetwijfeld al de nodige sterren verloren. Op dit moment bevat de sterrenhoop ± 150 sterren. NGC 188 ligt ongeveer 1800 lichtjaar boven het galactische vlak in een gebied waar we verder alleen verre sterrenstelsels en enkele voorgrondsterren zoals de Poolster kunnen waarnemen.

NGC 188 werd voor het eerst in 1831 door John Herschel waargenomen. De open sterrenhoop heeft een helderheid van magnitude 8 en een diameter van 1/4 graad. Je kan NGC 188 vinden 4 graden ten zuiden van Polaris, de Poolster. De open sterrenhoop bevindt zich 1 graad zuidzuidwesten van de ster 2 Ursae Majoris, een ster van de vierde grootte.

	NGC6939 is een open sterrenhoop van ongeveer 80 sterren. In hetzelfde gebied vinden we ook NGC6946, een melkwegstelsel waar we vanaf de zijkant tegenaan kijken. NGC6939 vinden we 2,5 graad ten zuiden van θ Cephei.
	NGC7023, ook bekend als de Iris-nevel is een reflectienevel die wordt verlicht door de ster HD 200775, de ster is van het Herbig Haro Be type, een ster die nog niet bij de hoofdreeks is aangeland. De massa van de ster is 3 - 15  zonsmassa's. De ster heeft een geschatte leeftijd van slechts 5000 jaar.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand