Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

(klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren)

Mythologie

Het oude verhaal over de Draak gaat over de Gouden Appels van de Hesperiden en de elfde opdracht van Heracles.

De elfde opdracht van Heracles was het stelen van de gouden appels van de appelboom die Gaia (moeder Aarde) aan Hera, de koningin van de Hemel, had gegeven bij haar huwelijk met Zeus.
Hera had Ladon, een monsterachtige draak met honderd koppen, gekozen om de kostbare boom te beschermen. Als Ladon met zijn lijf gekronkeld rond de boom in de tuin lag hoefde Hera niet voor haar appels te vrezen.

Heracles verzamelde informatie over de draak om zo een manier te vinden het beest te misleiden en de appels te stelen. Het leek hem een goed idee om Atlas als handlanger te vragen. Atlas was in opstand gekomen tegen Zeus en als straf moest hij de wereldbol op zijn schouders torsen. Als tegenprestatie zou Heracles voor een uurtje of zo de zware wereldbol van Atlas overnemen. Atlas stemde er mee in Heracles te helpen, maar hij zag nog één groot probleem: de Draak. Heracles vond de draak niet zo'n probleem: hij nam pijl en boog en schoot de draak met één welgemikt schot dood.

Terwijl Heracles de globe overnam, sprintte Atlas de tuin in om de appels te stelen. Toen hij terugkwam vond Atlas het eigenlijk niet nodig om meteen weer de globe van Heracles over te nemen: hij was immers van een hele last verlost en stelde Heracles voor nog een uurtje zonder globe te mogen rondlopen. Heracles stemde in maar vroeg of hij eerst nog even een doek of zo op zijn schouders mocht leggen om de last draaglijker te maken. Atlas legde de appels neer en nam de globe even over van Heracles. Die bedankte hem vervolgens hartelijk, pakte de appels en liep weg !!

Wat Ladon betreft, Hera treurde om het verlies van haar draak. Ze plaatste hem daarom aan de hemel, zijn lijf geslingerd rond de noordpool.

De Draak is een circumpolair sterrenbeeld. De ster Thuban (α Draconis) was enkele duizenden jaren geleden zelfs de Poolster. Draco is een groot en oud sterrenbeeld en bevatte in vroeger tijden meer sterren dan nu. Er zijn afbeeldingen bekend van antieke sterrenkaarten waarop Hercules staat afgebeeld met zijn voet op de kop van de Draak.

Afhankelijk van de tijd van het jaar ziet het hoofd van de Draak er anders uit (het hoofd wordt gevormd door de sterren β Dra, γ Dra, μ Dra en ξ). Als β Dra en γ Dra boven staan lijken ze op de ogen van de Draak. In andere perioden van het jaar is de kop van de Draak minder opvallend.

De Draak heeft een paar deepsky objecten, één Messier-object en een aantal leuke dubbelsterren.

Thuban (α Draconis) is het Arabische woord voor Draak. Om Thuban te vinden ga je vanaf de steel van de Kleine Beer naar het uiteinde van de Grote beer. In het midden van deze afstand staat een zwakker sterretje en dit is Thuban. Men neemt aan dat de ster enkele duizenden jaren geleden veel helderder was dan nu.

Thuban was in 2700 voor Christus de Poolster. Net in de tijd dat de Egyptenaren hun pyramiden bouwden. Er zijn aanwijzingen dat de Egyptenaren Thuban hebben gebruikt voor de bouw van hun pyramiden.

Draco op oude sterrenkaarten

Draco - uit Urania's Mirror (ca. 1825), samen met Ursa Minor.	Draco - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.
Draco - uit de Uranographia van Hevelius (ca. 1690)	Draco uit de Atlas Celeste van John Bevis (ca. 1750)

Dubbelsterren

μ Draconis is een nauwe dubbelster met een periode van 482 jaar.
ν Draconis is een hele mooie dubbelster in de kop van de Draak.
ψ Draconis is makkelijk te scheiden in een middelgrote telescoop.
ο Draconis is een hele mooie: één ster is oranje, terwijl de andere blauw van kleur is.
17 Draconis vormt met 16 Draconis een triplet.
26 Draconis is een nauwe dubbelster met een omlooptijd van 76 jaar. Er is een zeer zwakke derde begeleider (magnitude 10)
41 en 40 Draconis vormen een wijde dubbelster.

Variabele sterren

R Draconis is een veranderlijke ster van het Mira-type met een periode van 245,6 dagen. De helderheid schommelt tussen magnitude 6,7 en 13,2. In de derde week van april 2000 is een maximum van de ster.

Deep Sky objecten

Messier 102
Andere benamingen: M102, NGC 5866, spindel sterrenstelsel
Type object: Elliptisch melkwegstelsel
Sterrenbeeld: Draco
Afstand: 45,000,000 lichtjaar
Visuele helderheid: 9,9
Schijnbare grootte: 5,2*2,3

Messier 102 is een lastig te vinden melkwegstelsel. Het bevindt zich ruwweg 10 graden oostnoordoosten van de ster Eta Ursae Majoris - 10 graden ten zuiden van Gamma Ursae Majoris. Je hebt er minimaal een 10 cm telescoop voor nodig om het te kunnen vinden en daarnaast een donkere sterrenhemel. In een 0 cm telescoop is onder goede omstandigheden enig detail zichtbaar. Heb je de beschikking over een hele donkere sterrenhemel dan kan je ook beginnen bij de ster Iota Draconis en van daaruit ongeveer 3 graden naar het zuidwesten bewegen in de richting van Eta Ursae Majoris of de ster Theta Bootis gebruiken: M102 ligt net ten zuiden van deze ster.

M102 bevindt zich op een afstand van 45 miljoen lichtjaar en het maakt deel uit van een groep van melkwegstelsels. Het is een lensvormig stelsel waar we ongeveer van de zijkant tegenaan kijken. Met behulp van de Hubble Space Telescope zijn vervormingen in het stelsel zichtbaar die er op duiden dat in het verleden een ander sterrenstelsel op relatief korte afstand is gepasseerd.

NHC 5866 is vermoedelijk voor het eerst door Pierre Mechain gezien in maart 1783 als hij schrijft: ik noteer alleen dat no 101 en 102 op pagina 97 hetzelfde zijn. Ze zijn als twee verschillende gezien door een fout in de hemelkaarten. Later merkt Bode op: Messier noemt onder nummer 102 een nevel die ik heb gevonden tussen Omicron (eigenlijk Theta) Bootis en Iota Draconis; maar dit is een fout. Deze nevel is dezelfde als 101.

De nummering van Messier zal wel voor altijd onderwerp van discussie blijven maar ook andere bekende astronomen konden er wat van. De beide Herschels observeerden M102. Zo verwarde John Herschel M102 met NGC 2665, een sterrenstelsel in Ursa Major.

	NGC 5907 staat in hetzelfde gebied op ongeveer 8 boogminuten ten noorden van M102.
	NGC 5985 is een spiraalstelsel dat alleen onder goede omstandigheden zichtbaar is. We vinden NGC 5985 tussen iota en gamma Draconis. In hetzelfde gebied vinden we ook NGC 5982. Dit is een elliptisch melkwegstelsel van magnitude 12.

NGC 6543
De Kattenoog-nevel (NGC 6543, Caldwell 6) is de enige planetaire nevel in het sterrenbeeld Draak (Draco). De nevel bevindt zich halverwege de sterren δ Draconis en ζ Draconis. Bij een vergroting van 30-40x is de nevel net zichtbaar tussen de omliggende sterren. Hij lijkt een beetje op een sneeuwbal met soms een beetje een groenachtige kleur. Bij vergrotingen van 100x of meer is de nevel veel beter te bestuderen.

In de 18-de en 19-de eeuw dachten astronomen dat planetaire nevels gebiedjes met sterren waren die niet van elkaar gescheiden konden worden. De Engelse amateur-astronoom William Huggins richtte een spectroscoop op de kattenoog-nevel en hij ontdekte dat het licht compleet verschilde met dat van normaal sterlicht. Hij zag een vreemd spectrum met een onbekend element dat hij nebulium doopte. Tientallen jaren later ontdekte men dat dit nebulium geïoniseerd zuurstof was dat alleen in het vacuüm van de ruimte kan voorkomen. Dit type geïoniseerd zuurstof wordt OIII genoemd. Tegenwoordig zijn er speciale OIII-filters te koop die je in het oculair van je telescoop kan schroeven en die het licht van dit zuurstof-ion doorlaten. Deze filters zorgen er voor dat de kattenoog-nevel en andere gebieden aan de hemel die veel OIII bevatten veel beter zichtbaar zijn.

Door een telescoop gezien is de Kattenoog-nevel niet bijster interessant, de nevel toont zijn pracht alleen fotografisch. De structuur van de nevel wordt veroorzaakt door een stervende ster die ongeveer zo groot is als onze zon. De nevel is minder dan 1000 jaar oud. De afstand is niet precies bekend. Schattingen lopen uiteen van 1500 tot 3500 lichtjaar. De foto is gemaakt met de Hubble Space Telescope.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand