Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

(klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren)

Mythologie

In de astrologie wordt het sterrenbeeld geassocieerd met het teken Tweelingen ( 21 mei - 20 juni) en het element lucht (samen met de sterrenbeelden Libra en Aquarius).

De Tweelingen (Gemini) waren in werkelijkheid halfbroers. Ze hadden dezelfde moeder (Leda) maar verschillende vaders. Castor was een zoon van Tyndareus, een Spartaanse koning die van zijn troon werd gestoten maar later door Heracles werd gered. Zeus was de vader van Pollux. Zeus veranderde zich in een Zwaan en bezocht zo Leda in haar huwelijksnacht en aldus werd de tweeling geboren (om het gecompliceerd te maken: in werkelijkheid gaat het om twee tweelingen).

Opgemerkt moet worden dat Pollux ook een zuster had (dochter van Zeus en Leda). Deze knappe zus, Helena werd koningin van Sparta en was later aanleiding tot de Trojaanse Oorlog. Castor was een goed paardrijder en krijger. Eén van zijn leerlingen was Heracles. Net zoals Heracles behoren ook Castor en Pollux tot de Argonauten die samen met Jason op zoek gingen naar de gouden vacht.

De tweeling kwam al vee drijvende en meiden versierende de dag door. Tijdens zo'n drijftocht kreeg Castor ruzie met een neef van hem, Idas. Idas doodde hem. Zeus mikte met een bliksemschicht naar Idas en doodde hem zo ook onmiddellijk. Omdat Pollux een zoon van Zeus was, was hij dus ook onsterfelijk maar hij was zo verdrietig over het verlies van zijn broer dat hij hem achterna wilde de Hades in. Zeus werd getroffen door de liefde van Pollux voor zijn broer dat hij hen toestond om en een dag in de Hades te zijn en een dag op de Olympus. Later werden ze zij aan zij aan de hemel gezet.

Gemini is een groot en gemakkelijk te herkennen sterrenbeeld. Castor (α geminorum) heeft een visuele helderheid van magnitude 1,9 en staat op 52 lichtjaar van ons verwijderd. De ster is ongeveer tweemaal zo groot als onze zon en is dubbel. Pollux is iets helderder: magnitude 1,2 en staat 33,7 lichtjaar van de Aarde verwijderd. Het is een grote ster; ongeveer 6 maal zo groot als de zon. Castor en Pollux staan 4,5 graad uit elkaar en kunnen zo door waarnemers gebruikt worden voor het schatten van afstanden tussen andere sterren.

ε Geminorum is een superreus die ruim 30 maal groter is dan de zon. De ster staat op 950 lichtjaar afstand maar de combinatie van grootte en visuele helderheid suggereert dat de ster slechts 190 lichtjaar van ons af staat. ζ Geminorum staat op een afstand van 1200 lichtjaar en behoort tot de Cepheide-variabelen.

η Geminorum is een rode reus van vijftig zonsdiameters op een afstand van 280 lichtjaar. Het is een visuele dubbel- en veranderlijke ster.

Gemini - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

Gemini - uit de Atlas Celeste van John Bevis (ca. 1750)

Gemini - uit de Uranographia van Hevelius (ca. 1690)

Gemini - uit Urania's Mirror (ca. 1825)

Dubbelsterren

α Geminorum is een bekende dubbelster; de begeleider staat op 3,9". De visuele magnitudes bedragen 1,9 en 3,0. Er is wat onduidelijkheid over de periode maar schattingen komen in de buurt uit van 467 jaar. Het was de eerste dubbelster die als zodanig werd herkend. Dat was in 1802 door William Herschel. De begeleider, Castor B is tevens een spectroscopische dubbelster. De begeleider draait in drie dagen om Castor B heen. In feite gaat het om een zesvoudig systeem. Er is ook nog een rode dwerg, Castor C die langzaam rond Castor A en Castor B draait. De ster is ook nog variabel in is daarom ook bekend onder de naam YY Gem.

δ Geminorum. De sterren hebben helderheden van magnitude 3,5 en 8,2. Ze staan 5,8" van elkaar. De periode wordt geschat op 1200 jaar. De begeleider is een oranje dwergster die in kleine telescopen moeilijk op te lossen is.

η Geminorum is een visuele dubbelster die alleen in grotere telescopen is de scheiden. De begeleider is van magnitude 8,8 en staat op 1,4" van de hoofdster.

Variabele sterren

ζ Geminorum is een Cepheide met een periode van 10,15 dagen. De helderheid varieert dan tussen 3,62 en 4,18. Eta Geminorum is een semi regelmatige veranderlijke met een gemiddelde periode van 232,9 dagen. De helderheid varieert dan tussen 3,2 en 3,9.

R Geminorum is een langperiodieke Mira-veranderlijke met een helderheidsverandering tussen magnitude 6,0 en 14,0. De periode bedraagt 370 dagen. Het eerstvolgende maximum wordt midden oktober 2000 verwacht.

Deepsky-objecten

Andere benamingen: M35, NGC 2168, Caldwell 39
Type Object: open sterrenhoop
Afstand: 2800 lichtjaar
Visuele helderheid: 5.3
Schijnbare grootte: 28 boogminuten

Open sterrenhopen ontstaan als gigantische moleculaire wolken onder hun eigen zwaartekracht in elkaar storten en in een snel tempo uit elkaar vallen in honderden, soms duizenden sterren. Soms blijven alle sterren dicht bij elkaar en vormen ze een compacte sterrenhoop maar ook vaak driften en uit elkaar. Met behulp van grotere telescopen is een begeleidende sterrenhoop zichtbaar die zich in hetzelfde veld bevindt als M25: NGC 2158. Er is geen verband tussen beide sterrenhopen. NGC 2158 staat ongeveer vier maal verder weg en is ongeveer tien maal ouder.

Messier 35 staat op een afstand van 2800 lichtjaar en heeft een leeftijd van omstreeks 100 miljoen jaar. Relatief jong dus voor een open sterrenhoop.

Als je bekend bent met het sterrenbeeld Gemini dan is het niet moeilijk om M35 te vinden: vlakbij Eta Gem, één van de vier sterren die de voeten van de Tweelingen vormen. M35 is groot dus gebruik een kleine vergroting om de sterrenhoop goed te kunnen waarnemen. Ook bij storend maanlicht of een lichtvervuilde hemel is M35 nog goed te vinden. Om de begeleider, NGC 2158, te vinden is een telescoop met een doorsnede van 25 cm of meer nodig.

Deze open sterrenhoop is in 1745-174 ontdekt door Philippe Loys de Chéseaux. John Bevis merkte 'm al op voor 1750 en Charles Messier nam de open sterrenhoop in de nacht van 30 op 31 augustus 1764 op in zijn catalogus. Uit zijn aantekeningen: ik ontdekte een groep erg kleine sterren dicht bij de linkervoet van Castor, vlak bij de sterren Mu en Eta van het sterrenbeeld Gemini. Toen ik met een kleine telescoop keek dacht ik iets van neveligheid waar te nemen maar gekeken door een goede refractor bij een vergroting van 104 maal blijkt het een groep erg kleine sterren te zijn. De doorsnede is rond de 20 boogminuten. Ook William Herschel bekeek M35 maar bij miste de begeleidende sterrenhoop NGC 2158.

In Gemini vinden we ook de beroemde Eskimo-nevel (NGC 2392). De nevel staat op 10000 lichtjaar afstand en heeft een centrale ster van magnitude 10. Om de eskimo te kunnen herkennen is een grotere telescoop nodig. In kleine telescopen is alleen een blauwgroen object zichtbaar. In grote telescopen is ook het gezicht van de Eskimo zichtbaar: de ogen, neus, mond en de kraag van de muts zijn dan te zien. De kleine planetaire nevel is lastig te vinden: hij ligt op de denkbeeldige lijn tussen kappa Geminorum en lambda Geminorum. Trek een snijlijn van uit d Geminorum: net boven het denkbeeldige snijpunt van beide lijnen vinden we de Eskimo terug. Zoekkaartje voor de Eskimo-nevel. in Angelsaksische landen is de nevel ook wel gekend onder de naam "clowns-gezicht". De foto is gemaakt met de Nordic Telescope. Deze telescoop is eigendom van de ESO en staat op het Spaanse eiland La Palma.

IC443 wordt geflankeerd door de sterren μ en η Geminorum. In de kern van de nevel bevindt zich een neutronenster, het restant van een ontplofte ster. Deze ster is ongeveer 30.000 jaar geleden ontploft. De nevel staat op een afstand van 5000 lichtjaar.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand