Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

(klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren)

Ofschoon Hercules het op vijf na grootste sterrenbeeld is, is het voor de ongeoefende waarnemer lastig te vinden.
Het sterrenbeeld bestaat uit relatief zwakke sterren.
Toch bevat Hercules een zeer mooie collectie dubbelsterren en twee mooie Messier-objecten.

Mythologie

Het sterrenbeeld draagt de naam Hercules maar het gaat eigenlijk om de Griekse held Heracles.
Heracles werd genoemd naar de Griekse godin Hera. Haar naam betekent "mevrouw" en ze was de dochter van Cronus en zuster van Zeus (Hera en Zeus vormden een tweeling). De mythe vertelt dat Zeus zich veranderde in een koekoek en Hera verleidde om met hem te trouwen.

Hera werd de koningin van de hemel: godin van de geboorte en het huwelijk. In de oudheid was ze de meest geliefde godin. Het is daarom heel normaal dat de grootste Griekse held naar haar werd genoemd. Heracles betekent "ter ere van Hera".

Heracles was een zoon van Zeus en Alcmene (een aardse, sterfelijke vrouw). In eerste instantie verwierp Hera de buitenechtelijke escapades van Zeus en probeerde ze Heracles te vermoorden. Ze stuurde twee monsterlijke slangen naar zijn bedje maar de ukkepuk wurgde beide beesten met zijn blote handjes.

Heracles werd de favoriet van de goden. Apollo maakte een boog en pijlen voor hem. Athene maakte een mooi gewaad voor hem en Hermes gaf hem van een uitstekend zwaard. Castor (de grootste krijger) leerde hem gevechtstechnieken. De smid van de goden, Hephaestus, maakte een gouden borstschild voor hem. Aldus getooid verrichtte Heracles twaalf heroïsche daden.

Het woord "held" heeft links met de namen Hera en Heracles en de Romeinen verbasterden de naam tot Hercules.

In vroeger tijden werd het sterrenbeeld getekend als een knielende man met een voet op het sterrenbeeld Draak. Enkele namen van sterren herinneren nog aan deze associatie.

Hercules - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

Hercules - uit de Atlas Celeste van John Bevis (ca. 1750)

Hercules - uit de Uranographia van Hevelius (ca. 1690)

Hercules - uit Urania's Mirror (ca. 1825) samen met het sterrenbeeld Corona Borealis.

Hercules is een groot sterrenbeeld ten westen van het sterrenbeeld Lier (Lyra). Ga van uit Wega (α Lyrae) ongeveer 45 boogminuten naar het westen en dan een beetje naar het zuiden. Deze ster is θ Herculis met een helderheid van 3,9 magnitude. De andere sterren bevinden zich nog meer naar het zuiden. Ga van θ naar π Herculis en dan naar het zuidwesten naar β Herculis. β Herculis is de helderste ster van het sterrenbeeld. Als je nu naar het zuidoosten gaat kom je bij de ster α Ophiuchi (Ras Alhague), deze ster heeft een helderheid van magnitude 2.1. α Herculis vinden een beetje ten noordwesten van deze ster.

α Herculis is ook bekend als Ras Algethi: het hoofd van de knieler. De ster staat op een afstand van ongeveer 500 lichtjaar en heeft een doorsnede van ongeveer 400 zonsdiameters. α Herculis is een mooie dubbelster: een oranje-rode supereus wordt begeleid door een blauw-groene ster. Alpha is tevens een onregelmatig veranderlijke ster.

Dubbelsterren

α Herculis (Rasalgethi) is een dubbelster die goed is te bekijken met een kleine telescoop. De helderste ster is een rode reus, de zwakkere een gele reus. Gezien door een telescoop lijkt de zwakste ster echter meer een groene kleur te hebben naast de rode ster. Het levert een mooi contrast op. De helderste ster heeft een helderheid van magnitude 3 en de zwakste ster heeft een helderheid van magnitude 5. Ze zijn 5 boogseconden van elkaar verwijderd, gebruik een vergroting van ± 80 maal omze goed te kunnen waarnemen. De twee sterren zijn in het echt meer dan 500 AU (Astronomische Eenheden, dit komt overeen met een afstand van ± 75.5 miljard kilometer) van elkaar verwijderd. Ze bewegen met een periode van 3600 jaar om een gemeenschappelijk zwaartepunt.

ζ Herculis is een dubbelster met een mooi kleurcontrast. De hoofdster is geel, terwijl de begeleider rood van kleur is. De hoofdster heeft een helderheid van magnitude 2,9; de begeleider is van magnitude 5,5.

κ Herculis is een gemakkelijk te scheiden dubbelster van magnitude 5,3 en 6,5.

ρ Herculis bestaat uit twee witte sterren met helderheden van 4,6 en 5,6.

95 Herculis is een mooie dubbelster. 95 Herculis bevindt zich op een afstand van 470 lichtjaar. De beide sterren staan 6 boogseconden van elkaar verwijderd en hebben helderheden van magnitude 4,8 respectievelijk 5.2. Het zijn beiden geëvolueerde sterren die bezig zijn de zwaardere elementen uit hun binnenste te verbranden. De kleuren van de sterren worden ook wel eens omschreven als appelgroen en tomaatrood.

Om de kleuren van dubbelsterren beter te kunnen onderscheiden gebruik je een telescoop met een niet al té grote opening en speel je een beetje met de vergroting. In een grote telescoop zal het heldere beeld van een ster vaak de kleur doen verbleken. Doe niet perifeer waarnemen maar kijk recht in het object.

99 Herculis is een moeilijk te scheiden dubbelster. Beide sterren staan 0,3 boogseconden van elkaar.

100 Herculis is een schitterende dubbelster. Beide sterren zijn wit van kleur. Ze staan 14,2 boogseconden van elkaar en hebben beide een helderheid van magnitude 5,9.

Deepsky objecten

Hercules bevat twee schitterende deepsky objecten: M13 en M92.

Andere benamingen: M13, NGC 6205, de grote Hercules bolhoop
Type Object: bolvormige sterrenhoop
Afstand: 25100 lichtjaar
Visuele helderheid: 5.8
Schijnbare grootte: 20 boogminuten

M13 is niet bijzonder moeilijk te vinden als je het grote vierkant van Hercules weet te herkennen. De sterren van dit vierkant zijn niet bijzonder helder maar als je het eenmaal weet te vinden dan lukt dit ook onder een lichtvervuilde sterrenhemel. M13 bevindt zich altijd in het westelijke deel van het vierkant. Maakt niet uit hoe Hercules aan de hemel staat. Als je je verrekijker richt op de twee sterren aan de westelijke zijde van Hercules dan heb je de bolhoop ook meteen in beeld. Onder donkere omstandigheden is het soms zelfs mogelijk om de bolhoop met het blote oog te kunnen zien.

M13 bevindt zich op een afstand van 25100 lichtjaar en heeft een doorsnede van 145 lichtjaar. De ouderdom wordt geschat op 24 miljoen jaar. Het is de mooiste bolhoop aan het noordelijk halfrond. M13 bevat ongeveer 1 miljoen sterren. De concentratie sterren is in het centrum 500 maal groter dan aan de rand. In een bolhoop zijn de sterren allemaal ongeveer even oud, echter in M13 zijn enkele vreemdelingen aangetroffen zoals de ster Barnard 29, een jonge, hete blauwe ster van het spectraaltype B2. Deze ster is waarschijnlijk ingevangen tijdens de rotatie van M13 om het centrum van ons melkwegstelsel

M13 is in 1714 ontdekt door Edmond Halley: deze kleine vlek is zichtbaar met het blote oog als de lucht rustig is en de Maan afwezig is. Messier catalogiseerde M13 op 1 juni 1764: ik heb een nevel gevonden in de gordel van Hercules waarvan ik zeker ben dat die geen enkele ster bevat. De nevel wordt begeleid door twee zwakke sterren. Messier noemt in notities ook de beschrijving van Halley.

In 1787 loste William Herschel de nevel op in afzonderlijke sterren. Herschel noemt ook de grote telescoop van Lord Rosse in Engeland waarmee die de bolhoop heeft bestudeerd.

In 1974 werd er met behulp van de Arecibo-radiotelescoop een boodschap richting M13 gestuurd over het bestaan van leven op aarde en de mogelijkheid tot het bestaan van buitenaards leven. Waarom M13? Waarschijnlijk omdat men dacht dat er in die grote massa een dicht op elkaar staande sterren vast wel eentje bij zou zijn met een bewoonde planeet.

M92 (NGC6341) is een bolhoop op negen graden noordoosten van M13 en zes graden ten noorden van π Herculis. Ofschoon niet zo spectaculair als M13 is het toch een hele mooie bolhoop ook voor een kleinere telescoop.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand