Nederlandse naam	Latijnse naam	Afkorting	Genitief
Waterslang	Hydra	Hya	Hydrae
Zichtbaarheid	Maart - Mei (aangegeven zijn de maanden waarin het sterrenbeeld om 22 uur boven de horizon staat). In Nederland en België komt het sterrenbeeld maar nauwelijks boven de horizon uit en is het dus slecht waarneembaar.
Grootte	In grootte is Hydra het 1-ste sterrenbeeld.
Omgeving	Het sterrenbeeld wordt omringd door Antlia, Cancer, Canis Minor, Centaurus, Corvus, Crater, Leo, Libra, Monoceros, Puppis, Pyxis, Sextans en Virgo.
Meteorenzwermen	α-Hydriden, σ-Hydriden

(klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren)

Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

Ster	Naam	Betekenis	Helderheid (magnitude)	Afstand (lichtjaar)
α Hya	Alphard, ook Cor Hydra	De Enige in de Slang, Hart van de Slang	1.96	177.3
ε Hya	Hindi: Ashlesha. Perzisch: Turfa		3.37	135.3

 

Mythologie

Net zoals enkele andere sterrenbeelden houdt Hydra verband met één van de opdrachten van Heracles. Hydra heeft te maken met de tweede opdracht van Heracles.

Heracles had de Nemurische leeuw gedood en de beschermende huid van het beest als mantel om hem heen geslagen. Zo gekleed ging hij op zoek naar Hydra. Hydra was een gigantisch beest, lijkende op een hond met veel koppen. De mythen hebben het over vijf of zeven koppen.

Zeven is een geaccepteerd aantal, wellicht doordat er zeven rivieren stromen in het gedeelte van het Griekse schiereiland waar het verhaal zich afspeelt.

Eén van deze koppen was onsterfelijk en daardoor was het beest dus ook onsterfelijk. De adem van Hydra was dodelijk. Met de hulp van Athene vond Heracles het nest van het beest en al snel was hij gewikkeld in een gevecht op leven en dood. Hij hakte één van de koppen af maar dit zorgde ervoor dat er meteen twee nieuwe voor in de plaats kwamen. Heracles riep zijn wagenmenner Iolatus om hulp. Iolatus wist met behulp van een brandende toorts het bloeden van de stomp te stoppen en voorkwam zo dat er nog meer hoofden uit de stomp groeiden. Tenslotte lukte het Heracles om het onsterfelijke hoofd af te hakken. Hij begroef het meteen onder een gigantische rots. Hij sneed het lichaam van Hydra open en dompelde al zijn pijlen in de giftige gal van het beest. Het minste krasje van één van deze pijlen zou onmiddellijk de dood tot gevolg hebben.

Nu zou je verwachten dat de goden Heracles zouden bedanken maar niets was minder waar. De bedenker van de opdracht, Eurysteus was van mening dat Heracles vals het gespeeld door de hulp van Iolatus in te roepen.

Als sterrenbeeld windt Hydra zich door een groot gedeelte van de sterrenhemel: als buur van Cancer, de Kreeft loopt het sterrenbeeld door in de zuidelijke sterrenhemel tot aan Centaurus.

Het sterrenbeeld kan het beste bekeken worden in maart en april. Om Hydra te vinden kunnen we Regulus van de Leeuw als uitgangspunt gebruiken. Uitgaande van deze ster gaan we 20 graden naar beneden, we passeren dan het onbeduidende sterrenbeeld Sextans, we komen dan bij de helderste ster van Hydra uit. α Hydrae is ook bekend onder de naam Alphard. We zitten nu in het hart van Hydra. Om bij de kop te komen gaan we richting noordwesten. De staart van Hydra begint zich nog voorbij Spica (van de Maagd). Om de staart te zien moeten we de rest van de nacht wachten totdat de sterren boven de horizon komen.

Hydra heeft enkele interessante deepsky objecten. De sterren zijn niet erg helder met uitzondering van Alphard (α Hydrae). Alphard is een reuzenster met een diameter van ongeveer 25x de zon. De ster staat op een afstand van 89 lichtjaar en heeft een absolute helderheid van 95x de zon.

De Arabieren noemden de ster Al Fard al Shuja wat de Eenzame in de Slang betekent. Tycho Brahe noemde de ster later Cor Hydrae; hart van Hydra.

Hydra - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

 

 

 

 

 

 

 

Hydra - uit de Atlas Celeste van John Bevis (ca. 1750)

 

 

 

 

 

 

 

 

Hydra - uit de Uranographia van Hevelius (ca. 1690)

 

 

 

 

 

 

 

Hydra - uit Urania's Mirror (ca. 1825) samen met de sterrenbeelden Corvus, Crater, Sextans, Lupus, Centaurus, Antlia, Pyxis en de niet meer erkende sterrenbeelden Felis, Noctua en Argo Navis.

 

 

 

 

 

Dubbelsterren

β Hydrae bestaat uit twee nagenoeg even heldere sterren: magnitude 4,5 en 5. De staan 0,9" van elkaar.

ε Hydrae is een meervoudige dubbelster: vier sterren zijn zichtbaar en een vijfde is berekend maar nog niet daadwerkelijk waargenomen.
De componenten A en B vormen een snelle dubbelster met een periode van 15 jaar. Component B staat op 0,29"en is zeer moeilijk waar te nemen. Component C is gemakkelijker te zien: afstand 2,7", de periode bedraagt 890 jaar.

χ¹ Hydrae is een dubbelster bestaande uit twee even heldere sterren van magnitude 5,8. Ze hebben een periode van 7,4 jaar. Het is een moeilijk waar te nemen dubbelster: een grote telescoop is noodzakelijk.

 

Variabele sterren

R Hydrae varieert in helderheid tussen magnitude 3,5 en 10,9 met een periode van 390 dagen. Het is één van de vroegst bekende variabele sterren: de helderheidsvariatie is al in 1704 waargenomen.

T Hydrae heeft een kortere periode van 299 dagen. De helderheid wisselt tussen magnitude 6,7 en 13,5.

 

Deep Sky objecten

In Hydra vinden we drie Messier-0bjecten: M48, M68 en M83.

Messier 48

Andere benamingen: M48, NGC 2548
Type Object: Open sterrenhoop
Sterrenbeeld: Hydra
Afstand: 1500 lichtjaar
Visuele helderheid: 5.5
Schijnbare grootte: 54 boogminuten

De open sterrenhoop is rond de 300 miljoen jaar oud en bestaat uit naar schatting 80 sterren waarvan er ongeveer 50 eenvoudig met een amateur telescoop zichtbaar zijn.

Met een verrekijker is M8 niet heel erg lastig te vinden. De open sterrenhoop bevindt zich een handbreedte van zuidoosten van Procyon, de helderste ster van het sterrenbeeld Canis Minor. Je kan ook drie graden ten zuiden van de ster Zeta Monoceros zoeken. Bij heldere weersomstandigheden en geen storend licht, ligt de open sterrenhoop in het bereik van het blote oog. Met behulp van een verrekijker of een kleine telescoop zijn al enkele tientallen sterren zichtbaar. Gebruik een kleine vergroting. Omdat de sterrenhoop zo helder is, is het een dankbaar object in een lichtvervuilde omgeving en in nachten dat het maanlicht stoort.

De open sterrenhoop is door Charles Messier op 19 februari 1771 ontdekt echter hij maakte een fout bij de exploitatieberekening en dus was men het object daarna kwijt. In 1934 identificeerde Oswald Thomas M48 opnieuw. We hebben het aan speurwerk van Owen Gingerich uit 1960 te danken dat de fout van Messier werd ontdekt en hersteld.

In de tussentijd is M48 herontdekt door Johann Bode in 1782 en door Caroline Herschel op 8 maart 1783.

 

Messier 68
Andere benamingen: M68, NGC 4590
Type object: bolvormige sterrenhoop
Sterrenbeeld: Hydra
Afstand: 33.300 lichtjaar
Visuele helderheid: 7.8
Schijnbare grootte: 11 boogminuten

De bolhoop bevindt zich op een afstand van ongeveer 33.00 lichtjaar en bestaat uit tenminste 2000 sterren. Onder deze 2000 sterren 250 reuzensterren en 42 veranderlijke sterren. De bolhoop heeft een doorsnede van 106 lichtjaar en nadert ons met een snelheid van 112 kilometer per seconde. De meeste bolhopen komen voor in de halo van ons melkwegstelsel, die hoort het volgens de modellen. M68 echter niet, deze bolhoop bevindt zich een plaats tegenover het centrum van de Melkweg. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat M68 een restant is van een ander melkwegstelsel. Wetenschappers hebben dit afgeleid uit de verdeling en de soort sterren die in de bolhoop voorkomen.

M68 werd op 9 april 1780 ontdekt door Charles Messier. Hij beschreef een nevel zonder sterren onder Corvus (Raaf) en Hydra (Waterslang). Erg zwak en moeilijk te zien door zijn refractors. Sir William Herschel wist met zijn grote telescopen de bolhoop op te lossen in afzonderlijke sterren. Door een fout van admiraal Smyth werd de ontdekking overigens lange tijd toegeschreven aan Pierre Merchain.

Uitgaande van de heldere wintersterren is M68 relatief eenvoudig te vinden. Zoek het sterrenbeeld Corvus (Raaf) op en ga naar de meest zuidoostelijke ster Beta. Ongeveer drie vingerbreedtes ten zuidoosten van deze ster kunnen we M68 vinden. De bolhoop is zowel in een verrekijker als in een kleine telescoop zichtbaar. Zie je de sterren van de Raaf dan is M68 ook te zien.

Messier 83
Andere benamingen: M83, NGC 5236, zuidelijk Pinwheel-stelsel.
Type object: spiraalvormig melkwegstelsel
Afstand: 15.000.000 lichtjaar
Visuele helderheid: 7.6
Schijnbare grootte: 11*10 boogminuten

M83 werd op 23 februari 1752 ontdekt door Nicolas de Lacaille vanaf zijn waarneemlocatie op Kaap de Goede Hoop. Het was het eerste melkwegstelsel buiten de Lokale Groep dat werd gecatalogiseerd. Messier zag het stelsel voor het eerst op 17 februari 1781. Voor hem was het een nevel zonder sterren nabij het hoofd van de Centaur. Het is zwak en lastig te zien in de telescoop. Voor Messier stond M83 erg laag aan de horizon: Hydra is vanuit Parijs lastig waar te nemen.

John Herschel noteerde over M83: erg helder en erg groot. In het centrum helderder dan aan de randen. Het lijkt op een bolhoop die is omgeven door een ovale nevel.

Messier 83 is door de lage positie van Hydra aan de hemel voor waarnemers op het noordelijk halfrond niet zo heel erg gemakkelijk waar te nemen. Begin je zoektocht door eerst de sterren Pi of Gamma Hydrae op te zoeken. Vanuit gamma Hydrae is het ongeveer een vuistbreedte noordwest. Vanuit Pi Hydrae is het ongeveer een vuistbreedte zuidwest. Vanaf het noordelijk halfrond heb je een donkere hemel en een 15 cm telescoop nodig om M83 te zien. Vanaf het zuidelijk halfrond is het gemakkelijker en volstaat een goede verrekijker.

Voor waarnemers in Nederland is M83 moeilijk waarneembaar omdat het nauwelijks boven de horizon uitkomt.

NGC 5694
NGC5694 (Caldwell 66) is een zeer compacte bolhoop op een afstand van ongeveer 100 000 lichtjaar.

 

 

 

 

 

 

 

NGC 3242
NGC 3242 (Caldwell 59) is een kleine maar heldere planetaire nevel die eigenlijk in de Messier-catalogus had moeten staan maar blijkbaar door Messier is gemist. De nevel heeft een helderheid van magnitude 8,6 en is ook bekend als Oognevel. Ook in kleinere telescopen vertoont de nevel al een blauwachtige gloed. De centrale ster is alleen in grote amateur-telescopen zichtbaar: het is een blauwe dwerg met een oppervlakte temperatuur van 60 000 graden. De ster is van magnitude 11,4.

De nevel is gemakkelijk te vinden: twee graden ten zuiden van μ Hydrae. De binnenring van de nevel die zorgt dat de nevel op een oog lijkt is alleen zichtbaar in grote telescopen. Deze binnenring heeft een groenblauwe kleur. In het Engels wordt de nevel ook wel "the ghost of Jupiter" genoemd.

 

 

NGC 3621
NGC3621 ligt op een afstand van 22 miljoen lichtjaar van de aarde en meet ongeveer 100.000 lichtjaar in doorsnede. Het is een spiraalvormig melkwegstelsel waar we bovenop kijken. In de spiraalarmen zijn veel gebieden zichtbaar waar stervorming plaatsvindt. Heldere sterren in nGC3621 kunnen gebruikt worden om afstanden in het heelal beter in kaart te brengen. De helderste sterren op deze foto zijn voorgrondsterren die behoren tot ons eigen melkwegstelsel.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand