Gegevens sterren

(Alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

(klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren)

Mythologie

Het sterrenbeeld Vissen is een oud sterrenbeeld dat zijn bestaan waarschijnlijk dankt aan het verhaal over de afschuwelijke God Typhoon.

Typhoon werd geboren uit Gaia (Moeder Aarde) en Tartarus, het grootste en dodelijkste monster uit de Griekse mythologie. Typhoon was een dermate angstaanjagend monster dat zelfs de goden op Olympus bang van hem waren. In plaats van het monster te bevechten sloegen ze op de vlucht naar hun buitenverblijven in Egypte. Iedere god veranderde zich dan in een dier om onzichtbaar te zijn voor Typhoon. Zeus werd een ram, Dionysus een geit, etc. Aphrodite en Eros veranderden zich in vissen en zwommen zo de Nijl op om aan de toorn van het monster te ontkomen.

Door toedoen van Athene werd Typhoon tenslotte toch verslagen. Athene overtuigde Zeus om zijn bliksemschichten op Typhoon te richten. Zeus werd door Typhoon gevangen genomen maar hij wist met hulp van Hermes en Pan weer te ontsnappen.

Om een lang verhaal kort te maken: Zeus verjoeg Typhoon naar Sicilië en gooide de Etna op het monster om hem te doden. Maar onder de aarde gelegen spuwt Typhoon nog steeds af en toe vuur.

Om de tijd te herinneren dat Typhoon bijna de heilige berg Olympus veroverde werden de twee visgedaanten van Aphrodite en Eros aan de sterrenhemel geplaatst.

Het sterrenbeeld

Vissen wordt voorgesteld als twee vissen met de staart aan elkaar. De ster die beide vissen met elkaar verbindt is alpha Piscium. De Arabische naam van deze ster is Al Risha; het touw. Het sterrenbeeld is redelijk lichtzwak. De meeste sterren zijn van magnitude vier. Er zijn enkele leuke dubbelsterren, een variabele ster en één Messier-object in het sterrenbeeld te vinden. In de astrologie wordt het geassocieerd met het teken Vissen (19 februari - 20 maart) en het element water (samen met Kreeft en Schorpioen).

Pisces - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

Pisces - uit de Atlas Celeste van John Bevis (ca. 1750)

Pisces - uit de Uranographia van Hevelius (ca. 1690)

Pisces - uit Urania's Mirror (ca. 1825)

Dubbelsterren

α Piscium heeft een omlooptijd van 933 jaar. De sterren hebben helderheden van magnitude 4,3 en 5,2 en ze staan 1,6' van elkaar verwijderd.

ζ Piscium magnitude 5,6 en 6,5. De sterren staan 23' van elkaar verwijderd.

η Piscium is een lastig te scheiden dubbelster: magnitude 3,5 en 11. Beide sterren staan 1' van elkaar.

ψ¹ Piscium: magnitude 5,3 en 5,5. De sterren staan 30' van elkaar.

Variabele sterren

κ Psc is een α-CV-variabele. De helderheid varieert tussen 4,87 en 4,95.

Psc TX Psc (19 Psc) is een onregelmatige veranderlijke ster. De helderheid varieert tussen magnitude 5,0 en 5,5. De ster heeft een dieprode kleur. 19 Psc ligt tussen ιen κ Psc. De ster is gemakkelijk te vinden uitgaande van γ Psc. Beweeg 30 boogminuten naar het westen.

Deepsky objecten

M74
Andere benamingen: M74, NGC 628
Type object: spiraalvormig melkwegstelsel
Sterrenbeeld: Pisces
Afstand: 35.000.000 lichtjaar
Visuele helderheid: 9.4
Schijnbare grootte: 10.2 * 9.5 boogminuten

M74 is niet altijd even gemakkelijk te vinden, het vereist een donkere nacht en een beetje sterhoppen om er te komen. Begin bij alfa Arietis (Hamal) en trek van hieruit een denkbeeldige lijn naar bèta en dan naar Eta Piscium. Centreer Eta Piscium in je zoeker en ga ongeveer 1.5 graad noordoostwaarts. Je kan het ook vanuit de telescoop doen m.b.v. een oculair dat een lage vergroting en een grot beeldveld van ongeveer 1 graad geeft. In een kleine telescoop lijkt de kern van M74 stervormig. Het is hierom dat het stelsel vaak over het hoofd wordt gezien. Vanwege de lage oppervlakte helderheid van het stelsel is een donkere nacht onontbeerlijk. In een middelgrote telescoop is de halo rond de kern zichtbaar terwijl in een grote telescoop de spiraalarmen ook zichtbaar zijn. Heb je een grote verrekijker dan kun je onder zeer goede omstandigheden het stelsel ook eens proberen te vinden.

M74 heeft een grootte van ± 95.000 lichtjaar en het verwijderd zich met een snelheid van 793 kilometer per seconde van ons vandaan. Dit mooie melkwegstelsel is één van de eerste die Lord Rosse als dusdanig herkende.

We kijken bovenop het melkwegstelsel dat in 2002 door de XMM-Newton telescoop werd bestudeerd. Deze röntgentelescoop ontdekte 21 röntgenbronnen in de kern en diverse gebieden waar stervorming plaatsvindt. Met behulp van de Hubble Space Telescope en de Gemini Telescope zijn er supernova's waargenomen. Er zijn zelfs aanwijzingen dat M74 nog steeds groeit: wellicht is er een nieuwe tak aan de spiraal aan het ontstaan.

Dit melkwegstelsel is voor het eerst eind september 1780 waargenomen door Pierre Merchain en op 18 oktober 1780 door Messier opgenomen in zijn catalogus. Hij noteert: nevel zonder sterren, behoorlijk groot en heel erg lastig te bestuderen. Drie jaar later bekeek ook William Herschel de nevel. Hij zag er een cluster van sterren in, een gedeelte lijkt oplosbaar maar hij herkende er geen melkwegstelsel in. Het was Lord Rosse die als eerste de spiraalstructuur herkende en Emil Dreyer die M74 toevoegde aan zijn NGC-catalogus.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand.