Gegeven sterren

(alleen de sterren met een naam zijn opgenomen)

(Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren)

Beschrijving

In het Maori worden de Pleiaden Matariki genoemd. De Hyaden staan bij de Maori bekend als Te Kõkõtã. In de astrologie wordt het sterrenbeeld geassocieerd met het teken Stier (20 april - 20 mei) en het element Aarde (samen met Virgo en Capricornus).

Valt Taurus Orion aan of gaat het werkelijke verhaal over de Hoorns van de Stier?

De hoorn het symbool van vruchtbaarheid en overvloed in vele culturen. Het sterrenbeeld wordt al in het jaar 4000 voor Christus genoemd. Het sterrenbeeld Taurus komt misschien ook voort uit het Griekse verhaal over Europa en de Stier. Europa was de dochter van koning Aegenor. Op een mooie lentedag ging Europa naar de kust om bloemen te plukken. Zeus, die verliefd was geworden op Europa, zag zijn kans schoon. Hij veranderde zichzelf in een grote witte stier en maakte zo deel uit van de kudde van Koning Aegenor. Europa zag het mooie witte beest dat op een vriendelijke manier naar haar stond te staren.

Europa plukte bloemen voor het beest en vleide ze door de horens. De stier was zo mak als een lammetje. Toen Europa op zijn rug sprong rende hij echter snel naar de zee en zwom met de prinses op zijn rug naar Kreta. Toen ze de kust van Kreta bereikten veranderde Zeus zich in een arend. Ze kreeg drie zonen van Zeus; de eerste heette Minos.

Van Minos wordt gezegd dat hij degene is die de cultus van de stier introduceerde bij de Kretenzers. In de kelders van zijn paleis in Knossos liet hij Deadalus een labyrint bouwen. Dit labyrint werd het thuis van de Minotaurus ( nageslacht van de vrouw van Minos Pasiphae en een stier). Zeven jonge mannen en zeven maagden werden regelmatig geofferd aan het beest.

Het voornaamste kenmerk van het sterrenbeeld zijn de horens. Erg lange horens. De linker (zuidelijke hoorn) start bij een groep sterren bekent als de Hyaden en loopt door naar ζ tauri. De rechterhoorn loopt vanuit de Hyaden via δ tauri naar β tauri. De rest van de stier stelt niet veel voor: een smal lichaam en twee magere poten.

Taurus - uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603.

Taurus - uit Urania's Mirror (ca. 1825)

De sterren van Taurus

De Stier heeft een helder, prangend oog. Aldebaran (α Tauri) is een oranje reuzenster die ongeveer 40 maal zo groot is als onze zon. Aldebaran is een oude ster die al zijn waterstof heeft opgebruikt. De ster zal eindigen als een witte dwerg. Als we de zuidelijke hoorn volgen komen we bij zeta Tauri, dit is een hoofdreeksster die erg snel roteert en zo veel materie verliest.

Rond Aldebaran komen een aantal sterren voor die we de Hyaden noemen, ze staan in de vorm van een V. Aldebaran zelf maakt geen deel uit van deze groep sterren.

Dubbelsterren

In Taurus komen veel dubbelsterren voor. De gemakkelijkste sterren staan hier genoemd.

θ¹ en θ² vormen een gefixeerde dubbelster die ver uit elkaar staan. De sterren zijn van magnitude 3,4 en 3,8.

κ¹ en κ² vormen een gemakkelijk te scheiden dubbelster. Ze zijn van magnitude 4,2 en 5,3. De sterren staan 5,3" van elkaar vandaan.

σ² en σ¹ vormen een gefixeerde dubbelster. De sterren staan 431" uit elkaar en zijn van magnitude 4,8 en 5,2.

Variabele sterren

BU Tauri (Pleione) is een γ-Cas veranderlijke. De helderheid varieert tussen 4,77 en 5,0. γ-Cas-sterren zijn B-sterren die nog jong zijn en erg snel roteren. Deze rotatie leidt er toe dat ze veel materie verliezen dat als een schil rond de ster blijft hangen.

ζ Tauri is ook een γ-Cas-veranderlijke. De periode bedraagt 133 dagen, de helderheid varieert tussen magnitude 2,88 en 3,17.

λ Tauri, een ster van de Hyaden, is een goed voorbeeld van een eclipsveranderlijke. De helderheidvariatie wordt veroorzaakt door een gedeeltelijke bedekking door een begeleider. De periode bedraagt 4 dagen, de helderheid varieert tussen 3,3 en 3,8.

R Tauri is een Mira-veranderlijke die een periode heeft van 321 dagen. De helderheid wisselt tussen 7,6 en 15,8. De periode bedraagt 1 jaar. In de eerste week van mei 2000 wordt een maximum verwacht.

Deep Sky objecten.

Taurus bevat twee zeer bekende Messier-objecten: De Krabnevel en de Pleiaden. Naast deze twee kennen we ook de Hyaden en de merkwaardige Hind's Variabele Nevel.

Messier 1

Andere benamingen: M1, NGC 1952, Sharpless 244, Krabnevel
Type Object: supernova restant
Afstand: 6300 lichtjaar
Visuele helderheid: 8.4 magnitude
Schijnbare grootte: 6*4 boogminuten

Messier 1 is een supernova restant, een expanderende gaswolk die is ontstaan tijdens de explosie van een ster. Het materiaal heeft zich verspreid over een grootte van ongeveer 10 lichtjaar en verplaatst zich nu nog steeds met een snelheid van 1800 kilometer per seconde. De spectrale emissielijnen hebben bestaan uit naar het rood en naar het blauw verschoven componenten die er voor zorgen dat wij een mooi web van filamenten kunnen waarnemen. Deze filamenten en een continu achtergrondspectrum zijn de restanten van de buitenste lagen van de voormalige ster. M1 is ook een sterke bron van radio- en röntgenstraling. Daarnaast bevat M1 een radio pulsar en een optische pulsar die bekend is als CM Tauri. In het centrum van M1 bevind zich een snel roterende neutronenster die van het type B4 is. De neutronenster heeft een spectroscopische begeleider die in 133 dagen om de neutronenster draait. De pulsar in M1 is de eerste die ook optisch is bevestigd.

Onder goede donkere omstandigheden is de nevel zichtbaar in een verrekijker of een kleine telescoop als een wazig vlekje. Met een telescoop van 10 cm worden er al wat structuren zichtbaar terwijl in telescopen vanaf 20 cm filamenten zichtbaar worden.

De oudst bewaard gebleven waarnemingen over deze supernova gaan terug tot 4 juli 1054 toen Chinese astronomen een nieuwe ster opmerkten die gedurende 23 dagen en 653 nachten met het blote oog zichtbaar was. De nieuwe ster is waarschijnlijk ook zichtbaar in kunstwerken van de Anasazi, Navajo en Mimbres Indianen in Noord-Amerika. De Britse amateurastronoom John Bevis noemde het object in 1731 in zijn stercatalogus Uanographia Brittannica en Charles Messier tekende het object op 12 september 1758 toen hij aan het zoeken was naar de komeet van Halley. Toen hij er middels een brief in 1771 van hoorde schreef hij de ontdekking van de nevel toe aan John Bevis.

M1 volgens Lord RosseLord Rosse heeft de nevel zijn uiteindelijke naam gegeven. Net als Herschel, Bode, Messier en Lassell dacht hij dat er meer was dan alleen een nevelachtig vlekje. Een tekening van Lord Rosse gaf de Krab-nevel zijn naam. Messier omschreef M1 als: nevel boven de zuidelijke hoorn van Taurus, bevat geen sterren, is wit van kleur en heeft een kaarsachtige vorm. Lord Rosse zag in zijn 36 inch telescoop echter beduidend meer detail, hij herkende filamentachtige structuren. Hij dacht dat de nevel met grotere vergrotingen wel zou oplossen in afzonderlijke sterren maar dat die sterren te klein waren voor zijn telescoop.

Messier 45

Andere benamingen: M45, NGC De Pleiaden, het Zevengesternte, Subaru
Type Object: open sterrenhoop
Afstand: 440 lichtjaar
Visuele helderheid: 16
Schijnbare grootte: 110 boogminuten

De negen helderste sterren van de Pleiaden zijn genoemd naar zeven zusters uit de Griekse mythologie: Sterope, Merope, Electra, Maia, Taygete, Celaeno en Alcyone, samen met hun ouders Atlas en Pleione.

Het is één van de dichtstbijzijnde open sterrenhopen. M45 bestaat uit jonge zeer hete sterren die minder dan 100 miljoen jaar oud zijn. Bij Maia werd door Temple een reflectie-nevel ontdekt terwijl Barnard de reflectie-nevel bij Merope ontdekte. Eerder werd aangenomen dat het restanten waren van de nevel waaruit de sterren zijn ontstaan maar studie van de eigenbeweging van de sterren heeft geleerd da dit niet zo is: ze trekken toevallig voor een stofnevel heen. Over 250 miljoen jaar zijn de sterren zover uit elkaar gedrift dat we niet meer kunnen spreken van een open sterrenhoop. Bovendien zullen de meeste sterren zich dan in het zuidelijke deel van het sterrenbeeld Orion bevinden in plaats van in Taurus.

De Pleiaden staan heel dichtbij en zijn uitgebreid door astronomen bestudeerd. Met behulp van waarnemingen in het infrarood is er een object gevonden dat juist beneden de limiet van een ster zit. Dit object wordt Teide 2 genoemd.

Astronomen van het Gemini-observatorium op Hawaii hebben samen met de Spitzer-telescoop die in een baan om de Aarde draait dat de Pleiaden eigenlijk uit ongeveer 1400 sterren bestaan. Zij hebben ook een ster ontdekt die als HD 23514 is gecatalogiseerd. Deze ster is slechts een beetje zwaarder als onze zon. Deze ster wordt omringd door een grot aantal hete stofdeeltjes. Dergelijke grote hoeveelheden heet stof bij een ster moet afkomstig zijn van botsingen van grote objecten. Botsingen tussen kometen en planetoïden veroorzaken bij lange na niet deze hoeveelheden heet stof. Volgens astronomen kunnen de waarnemingen alleen verklaard worden door aan te nemen dat er planeetvorming plaatsvindt bij deze ster.

Normaliter zijn de Pleiaden zonder problemen met het blote oog zichtbaar als een kluitje sterren op een handbreedte te noordwesten van Orion. Echter bij een heldere achtergrondhemel kan het sms wel eens lastig zijn de sterrenhoop te vinden. Zoek dan de heldere rode ster Aldebaran op van het sterrenbeeld Taurus en kijk ongeveer 10 graden (een vuistbreedte) ten noordwesten van deze ster. Vanwege de grootte is M45 een prima object voor de verrekijker waar het ongeveer een half beeldveld zal vullen. Als je een telescoop gebruikt probeer dan de kleinst mogelijke vergroting in te zetten om de gehele cluster te zien of een sterke vergroting om de afzonderlijke sterren te bestuderen.

De Pleiaden worden al genoemd in de Antieke Oudheid. De oude Grieken en Romeinen noemde de sterrenhoop de Zeven Maagden of het Net met Sterren, de Dochters van Pleione en de Kinderen van Atlas. De Egyptenaren verwezen naar "de sterren van Athyr", bij de Russen heet de sterrenhoop Baba of Baba Yaga naar de heks die op haar bezemsteel voor de lucht vloog. In Japan heet e sterrenhoop Subaru, de Noormannen zagen er vroeger een roedel honden in en de Maori noemen de sterrenhoop Matarii (de kleine ogen). De Indianen uit Amerika zagen in de Pleiaden zeven maagden die hun beschermden tegen de klauwen van een gigantische beer en zelfs Tolkien noemt de sterrenhoop in de Hobbit als Remmirath. Er zijn zelfs in de Bijbel verwijzingen gevonden naar de Pleiaden

Messier nam op 4 maart 1768 de Pleiaden op in zijn catalogus. We kunnen heb er dankbaar voor zijn want het is de enige stercatalogus waar de Pleiaden als sterrenhoop in zijn opgenomen!

De Hyaden Dit is een open sterrenhoop bestaande uit ongeveer 200 sterren die op een afstand van slechts 150 lichtjaar staan. Men schat dat de sterren ongeveer 600 miljoen jaar oud zijn. De sterren staan ineen karakteristieke V-vorm aan de hemel. Ook de Hyaden hebben namen: met het blote oog zijn er tenminste negen zichtbaar. De Hyaden worden als de halfzusters van de Pleiaden beschouwd. Overzichtsfoto van de Stier, gemaakt door Paul Smeets. In het Maori worden de Hyaden Te Kõkõtã genoemd.

NGC 1555 (Hind's Veranderlijke Nevel) Dit merkwaardig deep sky object vinden we 2° ten westen van e Tau en 2° noorden van d Tau. Hier vinden we een wolkachtig object dat niet altijd even helder is: van 1869 tot 1890 was het helemaal niet zichtbaar. Momenteel lijkt het er op dat de nevel weer wat helderder aan het worden is.

Download de sterrenkaart als pdf-bestand.