Aldebaran – het oog van de stier

Taurus - Urania's Mirror
Taurus – uit Urania’s Mirror (ca. 1825)

Aldebaran is de helderste ster van het sterrenbeeld Taurus – Stier. Het is een enorme ster die als hij op de plaats van de Zon zou staan tot voorbij de baan van Mercurius zou reiken.

De rode ster Aldebaran – het vlammende oog van het sterrenbeeld Taurus – Stier – is een ster op leeftijd en het is een grote ster. De ster heeft een berekende diameter van 35 – 50 * de diameter van de Zon. Als Aldebaran de plaats van de Zon in zou nemen dan zou het oppervlak voorbij de baan van Mercurius reiken.

Aldebaran in de wetenschap

Aldebaran straalt met een oranjerode kleur. De ster behoort tot spectraalklasse K. In zichtbaar licht straalt de ster 153 maal meer licht uit dan de Zon. De ster heeft een oppervlaktetemperatuur van ongeveer 4000 Kelvin en dat is veel lager dan de 5800 Kelvin van onze Zon.

Aldebaran bevindt zich op een afstand van ongeveer 65 lichtjaar van de Zon en dat is veel dichter bij dan de sterren van de Hyaden waartoe de ster lijkt te behoren. De Hyaden zijn ongeveer 150 miljoen lichtjaar van ons verwijderd.

Aldebaran is een grillige veranderlijke ster waarvan de variaties veel te klein zijn om door het oog opgemerkt te worden. Aldebaran heeft een begeleider van spectraaltype M. Dit is een rode dwerg die ongeveer 3,5 lichtdagen van Aldebaran is verwijderd. Het licht van Aldebaran heeft dus 3,5 dag nodig om die begeleider te bereiken. Ter vergelijking: het zonlicht heeft 8 minuten nodig om naar de Aarde te reizen.

Op zoek naar Aldebaran

Zoekkaart voor Aldebaran in het sterrenbeeld taurus - Stier
Trek een lijn vanuit de drie gordelsterren van Orion naar rechts. De eerste heldere ster die je tegenkomt is Aldebaran.

Aldebaran is aan de sterrenhemel heel gemakkelijk te vinden. De ster wordt afgebeeld als het vurige oog van de Stier en de ster maakt dan ook,, schijnbaar. Deel uit van de V-vormige sterrenhoop die de kop en de hoorns van de Stier vormen. Maar je kan ook heel gemakkelijk het sterrenbeeld Orion gebruiken als wegwijzer naar Aldebaran toe. Zoek de drie sterren van de gordel van Orion op en trek een denkbeeldige lijn naar rechts toe vanuit de gordel. De eerste heldere ster die je dan tegen komt is Aldebaran met zijn mooie oranjerode kleur.

In helderheid is Aldebaran de 14-de ster aan de sterrenhemel. De ster is het beste zichtbaar tijdens de winter en de herfst. Dat wil zeggen, dat zijn de avonduren waarop de ster het beste is te zien voor bewoners van het noordelijk halfrond. Begin december komt Aldebaran al kort na zonsondergang op en is dan de gehele nacht zichtbaar. Drie maanden later staat Aldebaran kort na zonsondergang hoog in het zuiden en gaat de ster rond middernacht onder en begin mei is de ster kort na zonsondergang laag in het westen te vinden en gaat dus kort na de zon onder.

Overigens lijkt Aldebaran deel uit te maken van de open sterrenhoop de Hyaden maar in werkelijkheid is dat niet zo. De ster staat veel dichter bij dan de sterren van de Hyaden.

Aldebaran in de geschiedenis en mythologie

Big Horn medicijnwiel
Het Big Horn medicijnwiel in het Big Horn nationaal park in Wyoming, verenigde Staten. Credit: U.S. Forest Service Photo – Public Domain

Aldebaran wordt heel vaak afgebeeld als het vurige oog van Taurus de Stier. Omdat het een heldere en opvallende ster is was Aldebaran in het oude Perzië één van de vier Koninklijke Sterren. De andere drie Koninklijke Sterren waren Regulus, Antares en Fomalhaut.

De naam Aldebaran komt van uit het Arabisch en betekent “de volger”. Vermoedelijk moeten we dit interpreteren als de jager die zijn prooi achtervolgt. Die prooi is hier dan de open sterrenhoop de Pleiaden. Deze laatste werd vaak afgebeeld als een vlucht vogels, mogelijk duiven. Volgens Richard Hinckley Allen die met zijn boek “Star Names” een standaardwerk op het gebied van sternamen schreef, werd de naam Aldebaran vroeger ook vaker gebruikt om hele open sterrenhoop de Hyaden mee aan te duiden.

In een Hindoe mythologie werd Aldebaran soms geassocieerd met een hele knappe jonge vrouw Rohini die vermomd als een antilope achterna werd gezeten door het wellustige vader Mriga die zich had vermomd als een hert.

In een verhaal van de Dakota Sioux indianen was Aldebaran een ster die naar de Aarde was gevallen en die een slang doodde waardoor de Mississippi rivier ontstond.

Aldebaran is ook de naam van een van de paarden die de strijdwagen van Ben Hur trokken.

Er zijn ook astronomen die een verband leggen tussen Aldebaran en een grote cirkel van stenen die in de oudheid op een berg in het Amerikaanse Wyoming zijn aangelegd. De oude Indianen hebben deze plek, het Big Horn medicijnwiel, vermoedelijk gebruikt als een soort van observatorium om de opkomst van Aldebaran net voordat de Zon opkomt in juni, te bepalen. Dit werd gedaan om het juni solstice te voorspellen.

De ruimtesonde Pionier 10 zal over ongeveer 2 miljoen jaar Aldebaran passeren.

Eerste publicatie: 26 december 2017