Het sterrenbeeld Norma – Winkelhaak

Het sterrenbeeld Norma bevindt zich aan de zuidelijke sterrenhemel tussen de sterrenbeelden Scorpius en Centaurus. Het is niet zichtbaar vanuit Nederland. De naam is Latijns voor “normaal” waar hiermee een rechte hoek wordt bedoeld. Het sterrenbeeld stelt een winkelhaak voor. Het sterrenbeeld is bedacht door Nicolas de Lacaille in het midden van de achttiende eeuw. Hij noemde het sterrenbeeld oorspronkelijk “ l’Equerre et la Regle ”. Later werd de naam omgezet in het Latijn als Norma et Regula. Dit werd later afgekort tot alleen Norma. Lacaille gebruikte zwakke sterren tussen Lupus – Wolf en Ara – Altaar voor het sterrenbeeld.

Gegevens Sterrenbeeld

Nederlandse naamLatijnse naamAfkortingGenitief
WinkelhaakNormaNorNormae
Zichtbaarheidhet sterrenbeeld is vanuit Nederland en België niet waarneembaar. Het is alleen zichtbaar tussen de 30-ste en de -90-ste breedtegraad
GrootteIn grootte is Norma het 74-ste sterrenbeeld. Het beslaat een oppervlakte van 165 (°)2 aan de sterrenhemel.
OmgevingHet sterrenbeeld wordt omringd door Scorpius, Lupus, Circinus, Triangulum Australe en Ara
Meteorenzwermende γ-Normiden
IAU-kaart van het sterrenbeeld Norma – Winkelhaak
IAU-kaart van het sterrenbeeld Norma – Winkelhaak

Download de kaart van het sterrenbeeld Norma – Winkelhaak.

Beschrijving

Norma – afbeelding

Omdat de grenzen van het sterrenbeeld sinds de achttiende eeuw enkele keren zijn aangepast komen er geen alpha en bèta ster voor in het sterrenbeeld. Alpha en Bèta Normae maken nu als N en H Scorpii deel uit van het sterrenbeeld Scorpius – Schorpioen.
In Norma vinden we vier sterren met planeten. Ook de meteorenzwerm de Gamma Normiden vindt zijn oorsprong in dit sterrenbeeld.
Norma maakt samen met Antlia, Caelum, Circinus, Fornax, Horologium, Mensa, Microscopium, Octans, Pictor, Reticulum, Sculptor en Telescopium deel uit van de sterrenbeelden van Lacaille. Het sterrenbeeld was vroeger ook bekend als de Zuidelijke Driehoek (geen relatie tot Triangulum Australe) en Quadrans Euclides.

De sterren van Norma

γ Normae (Gamma Normae)

γ Normae is een optische dubbelster bestaande uit γ-1 Normae en γ-2 Normae. Gamma-2 Normae zelf is een nauwe optische dubbelster. γ-2 Normae bevindt zich op een afstand van 127 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een visuele helderheid van magnitude 4,0.

γ-1 Normae heeft een helderheid van magnitude 5,1. Deze ster bevindt zich op een afstand van ongeveer 1436 lichtjaar van de Zon.

ε Normae (Epsilon Normae)

ε Normae is een dubbelster op een afstand van ongeveer 400 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een helderheid van magnitude 4,5. De zwakkere component is zelf een spectroscopische dubbelster.

ι-1 Normae (Iota-1 Normae)

Iota-1 Normae heeft een visuele helderheid van magnitude 4,6. De ster bevindt zich op een afstand van 140 lichtjaar van de Zon. Het is een meervoudige ster bestaande uit een snelle dubbelster met een periode van 26,9 jaar en een derde component die in hetzelfde beeldveld ligt maar slechts 55 lichtjaar van de Zon verwijderd is. De componenten A en B hebben visuele helderheden van magnitude 5,6 en 5,8. De derde component heeft een helderheid van magnitude 8,8.

η Normae (Eta Normae)

η Normae bevindt zich op een afstand van 218 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een helderheid van magnitude 4,7.

δ Normae (Delta Normae)

δ Normae bevindt zich op een afstand van 123 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een visuele helderheid van magnitude 4,7.

μ Normae (Mu Normae)

μ Normae heeft een helderheid van magnitude 4,9. De ster bevindt zich 4657 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een absolute helderheid van magnitude -5.9. Mu Normae is 210.000 keer helderder dan onze Zon. Men vermoedt dat het een Alpha Cygni-veranderlijke ster is waarvan de helderheid varieert tussen 4,87 en 4,98.

μ Normae heeft een massa van 30 zonsmassa en een straal van 15,4 * de Zon. De leeftijd van de ter wordt geschat op ongeveer 4 miljoen jaar.

κ Normae (Kappa Normae)

κ Normae is ongeveer 438 lichtjaar van ons verwijderd. De ster heeft een helderheid van magnitude 4,9

R Normae

R Normae is een veranderlijke ster van het Mira-type. Het is dus een pulserende rode reus die aan het einde van zijn leven is en binnen afzienbare tijd zijn buitenlagen zal wegblazen. Wat rest is een planetaire nevel en een witte dwerg. R Normae is ongeveer 600 lichtjaar van ons verwijderd. De gemiddelde helderheid bedraagt magnitude 8,0 en de helderheid varieert met een periode van 507,5 dagen tussen magnitude 6,5 en 13,9.

S Normae (47 G. Normae)

S Normae is een Cepheide-veranderlijke ster. De visuele helderheid varieert tussen magnitude 6,12 en 6,77. De periode bedraagt 9,75 dagen.

De ster bevindt zich op een afstand van ongeveer 2740 lichtjaar van de Zon. S Normae heeft een straal van 41 * de Zon en een massa van 4,8 tot 7,3 zonsmassa. De lichtsterkte is 2800 * de Zon. De ster heeft een absolute helderheid van magnitude -3,18.

S Normae bevindt zich in het centrum van de open sterrenhoop NGC 6087 die daarom ook wel de S Normae sterrenhoop wordt genoemd.

HD 142415

HD 142415 bevindt zich op een afstand van ongeveer 113 lichtjaar van de Zon en de ster heeft een visuele helderheid van magnitude 7,34. HD 142415 heeft een massa van 1,09 zonsmassa en een lichtsterkte van 1,1 * de Zon. De leeftijd van de ster wordt geschat op 1,5 miljard jaar.

Om de ster draait een planeet met een massa van 1,62 * Jupiter. Deze planeet heeft 386,3 dagen nodig voor een omwenteling om zijn ster.

HD 148156

HD 148156 is een hoofdreeksster van spectraalklasse G. Om de ster draait een planeet met een massa van 0,85 * Jupiter en een periode van 1027 dagen. HD 148156 bevindt zich op een afstand van 168 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een visuele helderheid van magnitude 7,7. HD 148156 heeft een massa van 1,15 zonsmassa en een straal van 1,28 * de Zon. De ster is 1,902 * helderder dan onze Zon.

HD 143361

HD 143361 is een dubbelster met een visuele helderheid van magnitude 9,2. De ster bevindt zich op een afstand van 210 lichtjaar van de Zon. Het is een hoofdreeksster van spectraalklasse G met een rode dwerg als begeleider. Deze rode dwerg bevindt zich op een afstand van 30,9 Astronomische Eenheden van de hoofdster. In oktober 2008 werd er een planeet ontdekt bij HD 143361. Deze planeet heeft een massa van 3,12 * Jupiter en draait in 1057 dagen om zijn ster heen.

HD 330075

HD 330075 bevindt zich op een afstand van 163,7 lichtjaar van de Zon. Het is een hoofdreeksster van spectraalklasse G die een visuele helderheid heeft van magnitude 9,4. De ster heeft een massa van 0,95 zonsmassa en een geschatte leeftijd van 6,2 miljard jaar. De lichtkracht van HD 330075 is ietsje minder dan de lichtkracht van de Zon.

In 2004 werd er een zogenoemde hete Jupiter ontdekt bij de ster. Deze planeet heeft een massa van 0,76 * Jupiter en draait met een periode van 3,37 dagen om HD 330075 heen.

De deep sky objecten in Norma

De Mier nevel (Menzel 3, Mz 3)

De Mier-nevel is een bipolaire planetaire nevel die een visuele helderheid van magnitude 13,8 heeft en zich op een afstand van ongeveer 8000 lichtjaar van de Zon bevindt. De bijnaam Mier-nevel heeft de nevel te danken omdat de vorm doet denken aan de kop en de romp van een mier.

De nevel heeft een heldere kern waarin zich vermoedelijk een symbiotische dubbelster bevindt. De Mier-nevel is in 1922 ontdekt door de Amerikaanse astronoom Donald Menzel.

NGC 6067

NGC 6067 in Norma
NGC 6067 in het sterrenbeeld Norma

NGC 6067 is een open sterrenhoop met een visuele helderheid van magnitude 5,6 die zich op een afstand van 4621 lichtjaar van de Zon bevindt. De open sterrenhoop bevindt zich een beetje ten noorden van de ster κ Normae. De open sterrenhoop heeft een doorsnede van 12 boogseconden en is goed zichtbaar in een verrekijker of kleine telescoop.

NGC 6087 (S Normae, Caldwell 87)

NGC 6087 in Norma
NGC 6087 in het sterrenbeeld Norma

NGC 6087 is een open sterrenhoop bestaande uit minstens 40 sterren. De sterrenhoop heeft een visuele helderheid van magnitude 5,4 en bevindt zich op een afstand van 3500 lichtjaar van de Zon.

De ster S Normae bevindt zich in het centrum van deze sterrenhoop en het is tevens de helderste ster van de groep. De open sterrenhoop heeft een grootte van ongeveer ¼-de graad aan de sterrenhemel.

Shapley 1 (Sp-1, PK 329+02.1)

SP1 in Norma
Sp1 (Shapley-1) in het sterrenbeeld Norma

Shapley 1 is een cirkelvormige planetaire nevel die een visuele helderheid heeft van magnitude 12,6. De nevel bevindt zich op een afstand van ongeveer 1000 lichtjaar van de Zon. De centrale ster in de nevel is een witte dwerg die een helderheid heeft van magnitude 14. Shapley 1 heeft een doorsnede van 1,1 boogminuut aan de sterrenhemel. Dit komt over een met een doorsnede van 1/3 lichtjaar. De nevel is in 1936 ontdekt door de Amerikaanse astronoom Harlow Shapley.

NGC 6164

NGC 6164 in het sterrenbeeld Norma
NGC 6164 in het sterrenbeeld Norma

NGC 6164 is een emissienevel die door een nog erg jonge O-ster is gevormd. De ster, die 40 keer zwaarder is dan onze zon, is naar schatting pas 3 – 4 miljoen jaar oud. De nevel heeft een doorsnede van 4 miljoen lichtjaar en lijkt een beetje op een planetaire nevel (maar is het dus niet want die worden gevormd als een ster aan het end van zijn leven ontploft.) Net zoals ook wel bij een planetaire nevel voorkomt heeft NGC6164 een zeer zwakke halo die alleen op lang-belichte opnames zichtbaar is.

 

Eerste publicatie: 25 juli 2009
Laatste keer bewerkt op: 18 december 2016