Het sterrenbeeld Ophiuchus – Slangendrager

Gegevens Sterrenbeeld

Nederlandse naam Latijnse naam Afkorting Genitief
Slangendrager Ophiuchus Oph Ophiuchi
Zichtbaarheid Mei – September (aangegeven zijn de maanden waarin het sterrenbeeld om 22 uur boven de horizon is) voor waarnemers tussen de 90-ste en de -80-ste breedtegraad
Grootte In grootte is Ophiuchus het 11-de sterrenbeeld
Omgeving Het sterrenbeeld wordt omringd door Hercules, Serpens Caput, Libra, Scorpius, Sagittarius, Serpens Cauda en Aquila
Meteorenzwermen de noordelijke en de zuidelijke mei-Ophiuchiden en de θ-Ophiuchiden

Gegevens sterren

1) Deze namen zijn geautoriseerd door de Internationale Astronomische Unie. Alleen de sterren die een naam hebben zijn opgenomen in het overzicht.

Ster

Naam

Betekenis

Helderheid
(magnitude)

Afstand
(lichtjaar)

α Oph Rasalhague 1) Kop van de Slang 2,06 46,73
β Oph Cheleb of Celbalrai 1) Hond van de Herder 2,75 82,05
δ Oph Yed Prior 1) Hand (voor) 2,71 170,3
ε Oph Yed Posterior 1) Hand (na) 3,21 107,6
η Oph Sabik 1) 2,40 84,17
λ Oph Marfik 1) Elleboog 3,81 166,4
ζ Oph Han Chinese naam 2,53 459,4

Klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren.

 

Mythologie

Ophiuchus – afbeelding

Het sterrenbeeld is één van de 48 klassieke sterrenbeelden die worden beschreven in de Algamest van Ptolemeus. Ophiuchus maakt deel uit van de 13 sterrenbeelden die op de ecliptica liggen echter het is het enige dat geen deel uit maakt van de Dierenriem.

Er is enige onduidelijkheid over de herkomst van dit sterrenbeeld. Waarschijnlijk is het afkomstig van Asclepius, de Griekse god van de medicijnen. Zo wordt het althans omschreven door Eudoxus in de vierde eeuw voor Christus.

Eudoxus (400-437 v.C.) behoeft enige toelichting. Hij is waarschijnlijk enige tijd lid geweest van Plato’s Academie. Eudoxus bracht de toenmalige sterrenbeelden in kaart. Het resultaat was een atlas die honderden jaren als standaardwerk heeft gefungeerd. Eudoxus was degene die de sterrenhemel verdeelde in graden. Ook ontwikkelde hij een betere kalender. Naast zijn astronomisch werk was Eudoxus actief als geograaf en wiskundige.

Asclepius was de zoon van Apollo en de nymfe Coronis. De centaur Chiron leerde hem medicijnen. Hij werd de chirurg van de Argonauten. Aan boord van hun schip Argo lukte het hem om verschillende mensen weer tot leven te brengen. Onder andere ook de zoon van koning Minos van Kreta.

Asclepius probeerde de dode Orion, (die gebeten was door een schorpioen) tot leven te wekken. Toen Pluto dit zag deed hij zijn beklag bij de oppergod Zeus. Als Asclepius zo zou doorgaan dan had Pluto straks niemand meer in de Hades (onderwereld) zitten. Zeus was het hiermee eens: de goden konden niet toestaan dat mensen onsterfelijk zouden worden. Hij wierp een bliksemschicht naar beneden en doodde zo Asclepius. Later plaatste Zeus Asclepius samen met Serpens (Slang) aan de sterrenhemel. In de Griekse oudheid was de slang het symbool van hernieuwd leven.

De verering van Asclepius begon in Thelassus en al snel verschenen ook in de rest van Griekenland tempels bij heilzame bronnen. Zo ongeveer 300 v.C. bereikte de verering Rome.

Asclepius wordt vaak afgebeeld met ontbloot bovenlichaam dat alleen wordt omhuld door een wijde cape. In zijn hand houdt bij een staf met daar omheen gekronkeld een slang. Misschien is dit de voorloper van de hedendaagse caduceus.

Ophiuchus op oude sterrenkaarten

Ophiuchus – uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603

Ophiuchus – uit de Atlas Celeste van John Bevis (ca. 1750)

Ophiuchus (Serpentarius) – uit Urania’s Mirror (ca. 1825) samen met de sterrenbeelden Scutum, Serpens en het niet meer erkende sterrenbeeld Taurus Poniatoski

Sterrenbeeld

Het sterrenbeeld Ophiuchius staat midden tussen het sterrenbeeld Serpens (Slang). Het lichaam van Ophiuchus deelt Serpens op in Serpens Caput en Serpens Cauda. Het zuidelijke deel van Ophiuchius bevat een erg dicht gedeelte van de melkweg. Het sterrenbeeld bevat daarom ook verschillende interessante deepsky-objecten.

De sterren van Ophiuchius zijn redelijk helder: vijf sterren zijn helderder dan magnitude 3. De helderste ster, alpha Ophiuchi is ook bekend als Rasalhague. De ster staat relatief dichtbij de Aarde op een afstand van 54 lichtjaar.

Ophiuchius heeft een stuk of zes dubbelsterren en verscheidende bolhopen. Ook het gebied rond rho Ophiuchi is interessant: dit gebied bevat verschillende donkere wolken en nevels waar stervorming plaatsvindt.

De Ster van Barnard is een ster met een grote eigenbeweging. Er is een aparte pagina gewijd aan de ster van Barnard.

Dubbelsterren

ε Ophiuchi is een nauwe dubbelster met een periode van 88 jaar. De sterren zijn van magnitude 2,9 en 3,4. Ze staan 0,6′ van elkaar.

λ Ophiuchi is een nauwe dubbelster. Magnitude 4,2 en 5,2. De sterren staan op een afstand van 1,5′.

ξ1 Ophiuchi bestaat uit twee sterren van magnitude 4,5 en 9,0. Ze staan 3,7′ van elkaar.

ρ Ophiuchi: magnitude 5,3 en 6,0. De sterren staan 3,1″ van elkaar verwijderd.

τ Ophiuchi: magnitude 5,2 en 5,9. De omloopsnelheid bedraagt 280 jaar. De sterren staan 1,7′ van elkaar.

36 Ophiuchi heeft een periode van 548 jaar. De sterren zijn allebei van magnitude 5,1. De sterren staan 4,9′ van elkaar.

70 Ophiuchi is een nauwe dubbelster met een periode van ongeveer 88 jaar. De sterren zijn van magnitude 4,2 en 6,0. Ze staan 2,9′ van elkaar vandaan.

Ook Struve 2276 is een nauwe dubbelster. De sterren staan 6,9′ van elkaar verwijderd en ze hebben helderheden van magnitude 7,0 en 7,4.

Variabele sterren

κ Ophiuchi is een onregelmatige variabele. De helderheid varieert tussen 4,1 en 5,0.

χ Ophiuchi is een gamma-Cas-variabele: de amplitude ligt tussen magnitude 4,2 en 5,0.

U Ophiuchi is een Algol-veranderlijke. De periode bedraagt 1,7 dagen en de helderheid varieert dan tussen magnitude 5,84 en 6,6.

X Ophiuchi is een langperiodieke veranderlijke. De helderheid schommelt tussen magnitude 5,9 en 9,2 met een periode van 329 dagen.

Deep Sky Objecten

Ophiuchius bevat 7 Messier-objecten. M9, M10, M12, M14, M19, M62 en M107. Het zijn allemaal bolvormige sterrenhopen.

Een belangrijke historische gebeurtenis was de supernova explosie die op 10 oktober 160 plaatsvond. Deze supernova werd door Johannes Kepler waargenome en uitgebreid beschreven in zijn boek De stella nova in pede Serpentarii (Over de nieuwe ster in de voet van Ophiuchus). De supernova is de annalen ingegaan als de Ster van Kepler. Galileo gebruikte de melding over de nieuwe ster om het dogma van Aristoteles aan te vechten:die beweerde dat de hemel onveranderlijk was.

De supernova explosie in Ophiuchus vond plaats 32 jaar nadat er een supernova explosie in Cassiopeia plaats vond. Deze werd door Tycho Brahe bestudeerd. Na de supernova-explsoie van 1604 duurde het tot 1987 alvorens astronomen weer een dergelijk fenomeen konden bestuderen.

Messier 9

M9 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Object: Messier 9
Andere benamingen: M9, NGC 6333
Type Object: Bolvormige sterrenhoop
Afstand: 25800 lichtjaar
Visuele helderheid: 7.7

Schijnbare grootte: 12 boogminuten
Messier 9 bevindt zich op een afstand van 25800 lichtjaar en heeft een doorsnede van ongeveer 90 lichtjaar. Het is één van de bolhopen die zich het dichtste bij de kern van ons melkwegstelsel bevinden. M9 verwijdert zich van ons met een snelheid van 224 kilometer per seconde. Bovendien beweegt de bolhoop zich door een wolk interstellaire materie die er voor zorgt dat we minder licht opvangen. Gezien door een grote telescoop lijkt de bolhoop wat afgevlakt, dit wordt veroorzaakt door de aantrekkingskracht vanuit het centrum van de melkweg. In de bolhoop zijn tot nu toe 13 veranderlijke sterren aangetroffen.

Messier 9 is niet zo heel erg gemakkelijk te vinden. Zoek de ster Eta Ophiuchi op. M9 bevindt zich op 3 graden ten zuidoosten van de ster (ongeveer 2 vingerbreedtes). Zoek naar een driehoekige formatie van sterren en richt de kijker op de zuidelijkste van de drie.

Messier 9 is zichtbaar in een verrekijker maar het zal lastig zijn. Bij een vergroting van 7*50 is een donkere omgeving noodzakelijk. Probeer bovendien de verrekijker op een statief te plaatsen zodat je trillingen voorkomt. Zelfs in een kleine telescoop is het niet mogelijk de bolhoop in afzonderlijke sterren op te lossen. Pas in telescopen van 15 cm en groter komt de bolhoop pas goed tot zijn recht.

Messier 9 is één van de originele ontdekkingen van Messier. Hij nam de bolhoop voor het eerst waar op 28 mei 1764. Hij schreef: ik heb de positie gevonden van een nieuwe nevel die gesitueerd is in het rechterbeen van Ophiuchus tussen de sterren Eta en Rho. De nevel bevat geen sterren, ik heb de nevel bekeken bij een vergroting van 104 maal; de nevel is rond en het licht is zwak, de doorsnede is ongeveer 3 boogminuten.

Op 3 mei 1783 bekeek William Herschel M9. Bij gebruikte een vergroting van 250 maal en hij was in staat de nevel op te lossen in afzonderlijke sterren. Op 18 juni 1784 gebruikte Herschel een nog grotere telescoop. Hij zag een grote en heldere cluster van excessief dicht bij elkaar staande sterren. Volgens Herschel is deze nevel geschikt voor het zoeken naar de relatie tussen nevels en ster clusters in zijn algemeenheid.

Messier 10

M10 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Andere benamingen: M10, NGC 6254
Type Object: Bolvormige sterrenhoop
Afstand: 14300 lichtjaar
Visuele helderheid: 6.6
Schijnbare grootte: 20 boogminuten

Messier 10 bevindt zich in de buurt van Messier 12, beiden zijn het bolvormige sterrenhopen. Ze bevinden zich ongeveer 2000 lichtjaar van elkaar vandaan. M10 is de helderste van de twee. Dit komt doordat de bolhoop 2000 lichtjaar dichterbij staat dan M12. M10 heeft een doorsnede van ongeveer 83 lichtjaar en bevat tenminste 4 veranderlijke sterren. De bolhoop verwijdert zich met een snelheid van 69 kilometer van seconde van ons. Van 532 sterren is de eigenbeweging gemeten en van 2 sterren weten we dat het populatie II Cepheïden zijn. Het weten van de eigenbeweging van een ster is belangrijk om de evolutie te bepalen van bolhoop. Met behulp van data van de Hipparchos-satelliet is men nu in staat de baan van M10 om ons melkwegstelsel te bepalen.

Gezien door een verrekijker staat M10 in hetzelfde beeldveld als M12. Ze staan op ongeveer een halve vuistbeedte ten westen van Beta Ophiuchi. M10 is de zuidelijkste en de helderste van de twee. Beide objecten zijn helder genoeg om ook in een 6*30 zoeker zichtbaar te zijn.

Messier ontdekte M10 op 29 mei 1764. Hij noteerde: ik vond de positie van een nevel in de gordel van Ophiuchus in de buurt van de 30-ste ster van de zesde magnitude volgens de catalogus van Flamsteed. Gezien bij een vergroting van 104 maal zie ik geen sterren; de vorm is rond en het is erg mooi; de doorsnede is ongeveer 4 boogminuten. Naast de nevel zie ik een kleine telescopische ster.

William Herschel was de eerste die M10 in afzonderlijke sterren wist op te lossen. Hij deed dit in 1784 met zijn 20-voets reflector.

Messier 12

M12 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Andere benamingen: M12, NGC 6218
Type Object: bolvormige sterrenhoop
Afstand: 16000 lichtjaar
Visuele helderheid: 6.7
Schijnbare grootte: 16 boogminuten

Messier 12 is een bolvormige sterrenhoop met een doorsnede van ongeveer 75 lichtjaar. Door de aantrekkingskracht van de melkweg zijn alle lichte sterren uit de bolhoop verdwenen. M12 bevat 13 dubbelsterren. M12 heeft al ongeveer 1 miljoen sterren verloren, deze zijn verdwenen in de halo van de melkweg. Astronomen denken dat M12 over ongeveer 4.5 miljard jaar volledig gestript zal zijn door onze melkweg. Dat is niet lang aannemende dat de levensverwachting van de gemiddelde bolhoop rond de 20 miljard jaar ligt.

In een verrekijker ligt M12 in hetzelfde beeldveld als M10 op ongeveer een halve vuistbreedte ten westen van Beta Ophiuchi. M12 in de meest noordelijke van de twee en is zwakker dan M10. In een verrekijker zal M12 een nevelig vlekje blijven maar in een middelgrote telescoop zal de nevel oplossen in afzonderlijke sterren en zal de ware pracht van M12 tevoorschijn komen.

Messier 12 is één van de originele ontdekkingen van Charles Messier. Hij vond de bolhoop op 30 mei 1764. Hij noteerde: ik ontdekte een nevel in Serpens, tussen de arm en de linkerzijde van Ophiuchus, dit volgens de kaarten van Flamsteed. De nevel bevat geen enkele ster, de diameter is ongeveer 3 boogminuten.

Het was William Herschel die in 1785 M12 oploste in sterren.

Messier 14

M14 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Andere benamingen: M14, NGC 6402
Type Object: bolvormige sterrenhoop
Afstand: 30300 lichtjaar
Visuele helderheid: 7.6
Schijnbare grootte: 11 boogminuten

Messier 14 bevindt zich op een afstand van 30300 lichtjaar van de aarde. De bolhoop heeft een doorsnede van ongeveer 100 lichtjaar. Ofschoon de bolhoop naar schatting 13.5 miljard jaar oud is staan de ontwikkelingen in de bolhoop nog steeds niet stil. Met behulp van de IRAS heeft men een sterke achtergrond straling gevonden bij NGC6402. Vermoedelijk ontstaat de emissie uit de galactische cirrus maar een associatie met de bolhoop kan niet worden uitgesloten. Dergelijke interacties kunnen mechanismes aan het werk zetten om bijvoorbeeld stof uit de bolhoop te verwijderen en dus ook hun weerslag hebben op de chemische evolutie van bolhopen.

Zijn er nog meer bijzondere dingen aan de hand in M14? Jawel: in 1997 is er een CH ster aangetroffen. CH-sterren zijn zeer aparte sterren van populatie II die voor een groot deel uit koolstof bestaan. Ze worden herkend aan hun C-H-band in hun spectrum. Naar alle waarschijnlijk vormt de CH-ster een spectroscopische dubbelster met een gedegenereerde witte dwergster, iets wat karakteristiek is voor CH-sterren.

In 1938 verscheen er een nova in M14, deze nova werd pas in 1964 herkend toen men oude fotografische platen aan het nakijken was. Met behulp van de Hubble Space Telescope zijn de restanten van de nova-explosie onderzocht.

M14 is klein en zwak en lastig te vinden met een verrekijker of de zoeker van een telescoop. Zoek Delta Ophiuchi op en start een handbreedte rechts van deze ster. M14 lijkt in eerste instantie op een gewone ster maar bij een vergroting van ongeveer 10 maal is te zien dat het om een deepsky object gaat. Met een telescoop vanaf 15 cm begint het object er als een bolhoop uit te zien. Grote telescopen lossen de bolhoop op en kunnen zelfs de lichte ellipsvorm van de bolhoop zichtbaar maken.

M14 is één van de originele ontdekkingen van Messier. Hij nam de bolhoop voor het eerst waar op 1 juni 1764: ik nam een nevel waar in het gewaad dat de rechterarm van Ophiuchus bedekt. Op de kaart van Flamsteed staat de nevel parallel aan de ster Zeta Serpentis. De nevel is niet bijzonder het licht is zwak maar goed zichtbaar in mijn telescoop. De doorsnede is ongeveer 2 boogminuten en vlakbij staat een ster van de negende magnitude. Ik heb de nevel bekeken maar ik zie er geen sterren in, misschien dat dit met een grotere telescoop wel lukt.

William Herschel loste in 1783 met zijn grote telescopen de nevel op in sterren. Hij kon 75-80 sterren zien.

Messier 19

M19 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Andere benamingen: M19, NGC 6273
Type Object: bolhoop
Afstand: 28000 lichtjaar
Visuele helderheid: 6.8
Schijnbare grootte:17 boogminuten

Messier 19 is een bolvormige sterrenhoop met een doorsnede van 140 lichtjaar. Het is één van de bolhopen die het dichtste bij de kern van onze melkweg komt. M19 verwijdert zich meteen snelheid van 146 kilometer per seconde van de Aarde. M19 bevindt zich op ongeveer 5000 lichtjaar van de kern van ons melkwegstelsel. In de bolhoop zijn vier RR Lyrae veranderlijke sterren gevonden.
Omdat M19 al behoorlijk is aangetast door de nabijheid van het melkwegcentrum is de ouderdom moeilijk vast te stellen.

M19 is relatief helder en op een donkere nacht met behulp van een verrekijker te vinden. De bolhoop bevindt zich 8 graden (minder dan een vuistbreedte) ten oosten van Antares. De bolhoop is al in kleine telescopen goed te bestuderen. Zichtbaar in een 114 mm reflector begint de bolhoop in een 20 cm telescoop op te lossen in afzonderlijke sterren en komt de ware pracht naar voren in een 35 cm of groter.

M19 is één van de originele ontdekkingen van Messier. Hij zag de bolhoop voor het eerst op 5 juni 1764. Uit zijn aantekeningen: Ik heb een nevel ontdekt, parallel aan Antares, tussen Scorpius en de rechtervoet van Ophiuchus. De nevel is rond en bevat geen sterren. Ik heb de nevel bekeken bij een vergroting van 104 maal en hij is ongeveer 3 boogminuten in doorsnede. Het is knap dat Messier de nevel heeft weten te vinden met zijn beperkte optische instrumenten.

Het was William Herschel die de nevel wist op te lossen in sterren. Hij deed dit in 1784 bij een vergroting van maar liefst 240 maal.

Messier 62

M62 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Andere benamingen: M62, NGC 6266
Type object: bolvormige sterrenhoop
Afstand: 22.500 lichtjaar
Visuele helderheid: 6.5
Schijnbare grootte: 15.0 boogminuten

Messier 62 is een bolvormige sterrenhoop met een doorsnede van 100 lichtjaar, de bolhoop bevindt zich op 22.500 lichtjaar van de Aarde. In de bolhoop heeft men tot nu toe 89 veranderlijke sterren gevonden. De meeste veranderlijke sterren in M62 zijn RR Lyrae-sterren. De ster dichtheid in de kern van de bolhoop is erg hoog.

M62 is volgens astronomen geen doorsnee bolhoop. Men heeft er een milli-seconde pulsar gevonden (PSR J1701-3006B) die een begeleider heeft die optisch zichtbaar is. De optische ontdekking is bevestigd door de Chandra-satelliet die ook in röntgen licht heeft aangetoond dat een ster zich in een baan om de pulsar beweegt. Volgens de geldende theorieën moet de begeleider totaal vervormd worden door de invloed van de pulsar. Men vermoedt dat dergelijke objecten de bron kunnen zijn voor een bepaalde klasse van zwarte gaten.

Charles Messier heeft M62 ontdekt op 7 juni 1771 echter het duurde tot 4 juni 179 voor hij de positie van de bolhoop exact bepaalde. Hij noteerde in zijn logboek dat hij een erg mooie nevel had gevonden in de Schorpioen die lijkt op een kleine komeet. Het centrum van de nevel lis helder en het wordt omringd door een zwakke halo van licht.

Twee jaar na de ontdekking door Messier nam Sir William Herschel de bolhoop op in zijn catalogus. Met zijn telescoop kon hij de bolhoop oplossen in afzonderlijke sterren. Hij vergeleek M62 met een miniatuur-uitgave van M3.

Messier 62 bevindt zich ongeveer 5 graden (3 vingerbreedtes) ten zuidoosten van Antares en is gemakkelijk te vinden maar omdat de bolhoop niet erg groot is kijk je er desondanks gemakkelijk overheen. M62 is ook in kleine telescopen goed zichtbaar als een komeetachtig object. In grote telescopen is de bolhoop op te lossen in afzonderlijke sterren.

IC 4665

IC4665 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Dit is een hele mooie maar relatief onbekende open sterrenhoop die er vooral in verrekijkers en kleine telescopen goed zichtbaar is. Onder goede waarneemomstandigheden is IC465 net zichtbaar met het blote oog ongeveer 1 graad ten noordoosten van Celebrai (β Ophiuchi) Bij het minste of geringste aan lichtvervuiling heb je al een verrekijker nodig. De open sterrenhoop spreidt zich uit over een gebied van 1 graad en dat is tweemaal zo groot als de Volle Maan. De sterrenhoop heeft een helderheid van magnitude 4.7 maar door de grootte lijkt hij zwakker.

Met een verrekijker zijn er ongeveer 12 sterren zichtbaar. Een kleine telescoop met een vergroting van 25-35x toont enkele tientallen blauw-witte sterren. De open sterrenhoop heeft een leeftijd van ongeveer 35 miljoen jaar hetgeen nog erg jong is. De open sterrenhoop werd al in 1745 door Philippe Loys de Cheseaux waargenomen, ongeveer 25 jaar voor Messier zijn beroemde catalogus samenstelde. Ook Caroline Herschel heeft de open sterrenhoop waargenomen.

In het binnenste vormen de sterren van de sterrenhoop het woord: “HI”, je moet dan wel onder de juiste hoek kijken. IC 4665 is enigszins een buitenbeentje want de sterrenhoop bevindt zich 15 graden buiten het galactische vlak. De meeste jonge sterrenhopen bevinden zich juist in het galactische vlak. De sterrenhoop bevindt zich op een afstand va 1100 lichtjaar en heeft een doorsnede van ongeveer 20 lichtjaar.

NGC6633 en IC4756 in het sterrenbeeld Ophiuchus

In hetzelfde gebied bevinden zich nog twee open sterrenhopen: IC 4756 en NGC 6633. beiden sterrenhopen zijn uitgestrekter dan IC 4665. Ook deze sterrenhopen werden al waargenomen door de Cheseaux en Caroline Herschel. Op de foto staat NGC 6633 rechtsboven en IC 4756 linksbeneden.

 

 

 

Messier 107

M107 in het sterrenbeeld Ophiuchus

Messier 107 bevindt zich op een afstand van 4 graden zuid-zuidwesten van ζ Ophiuchi. In een verrekijker is de bolhoop zichtbaar evenals in een goede zoeker. Messier 107 heeft een helderheid van bijna magnitude 8 en is ook zichtbaar onder een niet al te sterk licht-vervuilde hemel. In een 11 cm telescoop is de bolhoop zichtbaar en vertoont hij een korrelige structuur. Hoe groter de telescoop hoe meer detail uiteraard.

Messier 107 bevindt zich op een afstand van bijna 21 miljoen lichtjaar van de Aarde en nadert ons met een snelheid van 147 kilometer per seconde. De bolhoop heeft een doorsnede van 80 lichtjaar. Waarnemingen duiden er op dat de snelheid waarmee M107 ons nadert afneemt.

M107 werd in april 1782 door Pierre Mechain ontdekt. Hij schrijft: in april 1782 ontdekte ik een kleine nevel in de linkerflank van Ophiuchus, tussen de sterren Zèta Ophiuchi en Pi Ophiuchi. William Herschel herontdekte M107 op 12 mei 1793. De nevel werd door zijn zoon John Herschel opgenomen in zijn catalogus. We weten dat ook Messier M107 heeft gezien maar hij bepaalde geen positie van het object en nam het ook niet op in de eerste editie van zijn catalogus.

B 78

B78 – de Pijp-nevel – in het sterrenbeeld Ophiuchus

B78, ook wel de Pijp-nevel is een donkere wolk 2° ten zuidoosten van θ Ophuichi.

 

 

 

 

 

 

 

IAU-kaart van het sterrenbeeld Ophiuchus – Slangendrager

IAU-kaart van het sterrenbeeld Ophiuchus – Slangendrager

Download de kaart van het sterrenbeeld Ophiuchus – Slangendrager.

 

Eerste publicatie: 25 juli 2009
Laatste keer gewijzigd op: 19 december 2016