Het sterrenbeeld Vela – Zeilen

 Gegevens Sterrenbeeld

Nederlandse naam Latijnse naam Afkorting Genitief
Zeilen Vela Vel Velorum
Zichtbaarheid Het sterrenbeeld is voor waarnemers in Nederland en België niet te zien.
Grootte In grootte is Vela het 32-ste sterrenbeeld.
Omgeving Het sterrenbeeld wordt omringd door Antlia, Pyxis, Puppis, Carina en Centaurus.
Meteorenzwermen De δ-Veliden, de γ-Veliden en de Puppiden-Veliden.

 Gegevens sterren

1) Deze namen zijn geautoriseerd door de Internationale Astronomische Unie. Alleen de sterren die een naam hebben zijn opgenomen in het overzicht.

Ster

Naam

Betekenis

Helderheid
(magnitude)

Afstand
(lichtjaar)

γ Vel Al Suhail – Regor 2,21 577,3
λ Vel Suhail 1), Suhail al Mulif 1,75 847,2
Vela - Zeilen - kaart met de namen van de sterren

Vela – Zeilen – klik op de afbeelding voor een kaart met de namen van de sterren

Mythologie

afbeelding Vela – Zeilen

 

Zoals al genoemd in Carina maakte Vela vroeger deel uit van het veel grotere sterrenbeeld Argo Navis. De sterren verbeelden een groot versnipperd zeil. Oude cartografen trokken er andere sterren bij om de vorm van een zeil meer te benaderen.

Sommige waarnemers associëren κ Velorum en δ Velorum met ι Carina en ε Carinae en geloven dan dat ze naar het Zuiderkruis kijken. Het echte Zuiderkruis ligt ergens anders. Het kruis bij Vela en Carina staat dan ook bekend als het Onechte (ook wel Valse) Zuiderkruis.

Alhoewel Vela een onbeduidend sterrenbeeld is bevat het toch enkele interessante objecten. Het bevat de helderste Wolf-Rayet ster, een optische pulsar en een pulserende veranderlijke ster die het prototype van een bepaalde klasse cepheiden vormt.

Dubbelsterren

γ Velorum – Suhail – is voor professionele astronomen een favoriet dubbelstersysteem. Ze noemen het wel eens de spectrale parel van de zuidelijke sterrenhemel. Het is een zesvoudig dubbelster-systeem waarvan de helderste sterren in snel tempo materie verliezen. Dit effect zorgt voor een vreemd spectrum. Naast Suhail heeft dit dubbelster-systeem ook nog een moderne naam.

Gamma Velorum heeft een helderheid van magnitude 1,7. De hoofdster bestaat uit twee sterren die visueel niet van elkaar zijn te scheiden. Eentje is een zogenaamde Wolf-Rayet-ster die in sneltreinvaart materie verliest. Een paar miljoen jaar geleden had deze ster nog een massa van 40 zonsmassa’s maar daar zijn tegenwoordig nog slechts 10 zonsmassa’s van over. Het hete gas dat door deze ster wordt uitgestoten veroorzaakt een merkwaardig spectrum voor deze ster. Deze Wolf-Rayet-ster heeft een nauwe begeleider die van het O-type is. Dit is een zware blauwe ster die in 79 dagen om de hoofdster heen draait.

Op 41″ zuid-zuidwesten bevindt zich een blauw-witte ster van magnitude 4 die in een verrekijker of kleine telescoop al goed is te zien. Waarnemingen gedaan met de Hipparchos-satelliet laten zien dat deze ster geen fysiek deel uitmaakt van de eerste twee zware sterren. Op een afstand van 62,3″ staat ng een begeleider die een helderheid heeft van magnitude 8,5 en op 94″ bevindt zich nog een begeleider. Deze laatste ster is weer dubbel: beide sterren staan 1,8″ van elkaar gescheiden. De beide sterren hebben helderheden van magnitude 9,4 respectievelijk 13,5.

γ Velorum bevindt zich op een afstand van ongeveer 530 lichtjaar van ons vandaan en is alleen zichtbaar voor waarnemers beneden de 35-ste breedtegraad.

γ Velorum wordt Suhail genoemd maar de ster heeft ook een moderne naam die is bedacht door Gus Grissom, de commandant van de allereerste Apollo missie. De bemanning had γ Velorum uitgekozen als navigatiester. Grissom noemde de ster grappend “Regor” de van achteren naar voren gespelde voornaam van bemanningslid Roger Chaffee. Zoals bekend kwam de bemanning van Apollo-1 op 27 januari 1967 om bij een brand. Ook het derde bemanningslid Edward White liet het leven. Vanaf die tijd wordt Suhail informeel ook wel Regor genoemd.

δ Velorum is ook een meervoudig systeem. AB hebben helderheden van 2,1 resp. 5,1. AC is van magnitude 10,5. Dit geldt ook voor ster D.

ψ Velorum is de interessantste dubbelster in Vela. Het is een nauwe dubbelster met een snelle omlooptijd. Ze staan slechts 0,48? van elkaar.

Variabele sterren

λ Velorum is een onregelmatig veranderlijke superreus. De helderheid varieert tussen magnitude 2,1 en 2,3.

Y Velorum is een Mira-veranderlijke met een periode van 442 dagen. De helderheid varieert tussen magnitude 8,0 en 14,2.

AI Velorum is een pulserende veranderlijke die deel uitmaakt van de zogenaamde dwerg-cepheïden. Er zijn 80 van dergelijke sterren bekend waarvan AI Velorum de helderste is. Dergelijke sterren hebben een typische periode van 2,4 tot 4,8 uur.
Pulserende veranderlijken veranderen in helderheid door een sporadische verandering in hu buitenste lagen. De pulsatie treedt op als er onbalans optreedt tussen de gravitationele druk naar binnen en naar buiten toe. Ondanks dat het de helderste dwerg-cepheide is, is de ster moeilijk te vinden.

γ2 Velorum
γ2 is een zogenaamde Wolf-Rayet-ster. Dit zijn redelijk zeldzame sterren die een enorm hoge oppervlakte temperatuur hebben van ongeveer 90 000 graden. Bovendien stoten ze voortdurend materie uit. We onderscheiden drie verschillende typen: WC-sterren stoten voornamelijk helium en koolstof uit, WN-sterren stoten veel stikstof en helium uit terwijl de WO-sterren veel zuurstof verliezen.

De sterren zijn genoemd naar C.J.E. Wolf en G. Rayet die dit type ster voor het eerst in 1867 beschreven. De sterren zijn de restanten van gigantische O-type sterren. De massa ligt rond de tien zonsmassa’s en het zijn vaak dubbelsterren.

De meeste Wolf-Rayet sterren liggen op grote afstanden van ons. Met 600 lichtjaar is γ2 Velorum de meest nabije.

Deep Sky objecten

Vela bevat verschillende deepsky objecten maar de meesten zijn niet echt speciaal.

IC 2391

IC 2391 in het sterrenbeeld Vela

IC2391. De sterrenhoop Omicron Velorum is ook bekend als IC2391 (Caldwell 85). Het is een kleine groep sterren die goed zichtbaar is in een verrekijker of telescoop.

De sterrenhoop werd voor het eerst in 940 na Christus beschreven door de Perzische astronoom Al Sufi. Nicolas De Lacaille nam de sterrenhoop op 17 februari 1752 op in zijn catalogus.

De sterrenhoop wordt intensief bestudeerd door astronomen. Men dacht eerst dat de sterrenhoop ongeveer 35 miljoen jaar oud zou zijn maar uitgebreide waarnemingen en berekeningen aan het voorkomen van het element lithium laat zien dat de sterrenhoop ongeveer 50 miljoen jaar oud moet zijn. En dat is astronomisch gezien nog erg jong.

IC2391 ligt op een afstand van 500 miljoen lichtjaar van de Aarde en heeft een helderheid van magnitude 2.5. De sterrenhoop is ongeveer 60 boogminuten groot en bevat een dertigtal sterren. De sterrenhoop is te vinden door eerst δ Velorum op te zoeken. Ga dan ongeveer 2 graden noordwest. Bij goede waarneemomstandigheden is de sterrenhoop met het blote oog zichtbaar. Het lijkt een beetje op een dubbelster of drievoudige ster die niet helemaal scherp zichtbaar is.

In een verrekijker zijn 10-12 sterren zichtbaar die in twee groepen gescheiden zijn door een donkere lijn. Omicron Velorum is de helderste ster van de sterrenhoop, deze ster is groen-blauw van kleur. Andere sterren hebben een geel-witte kleur. Als je door een telescoop kijkt bij een vergroting van 30-50x heb je de hele open sterrenhoop in één beeldveld. IC2391 maakt deel uit van een grotere groep van ongeveer 60 sterren die uit één gaswolk zijn ontstaan en nu gezamenlijk door de ruimte trekken richting het sterrenbeeld Lepus (Haas).

IC 2395

IC 2395 in het sterrenbeeld Vela

IC 2395 is een open sterrenhoop van ongeveer 20 sterren. Ze staan op een afstand van 3000 lichtjaar. IC2395 ligt 6 graden ten oosten van γ Velorum in een dichtbevolkt gebied van de melkweg.

NGC 2547

NGC 2547 in het sterrenbeeld Vela

NGC 2547 Ongeveer 1° ten zuiden van γ Velorum bevindt zich de open sterrenhoop NGC 2547. Deze sterrenhoop heeft een helderheid van magnitude 4,7 en is ongeveer 20′ groot. De sterrenhoop heeft de vorm van een T en deze vorm is al zichtbaar in een kleine verrekijker. In een kleine telescoop is NGC 2547 al heel goed zichtbaar. NGC 2547 bevat minimaal 80 sterren. Op foto’s zijn reflectienevels zichtbaar maar die zie je visueel niet. De nevel wordt soms ook wel het “Kruis van de Heilige Petrus” genoemd.

NGC 3132

NGC 3132 in het sterrenbeeld Vela

NGC 3132 (Caldwell 74) is een planetaire nevel en wellicht het mooiste object in Vela. De nevel ligt in een dunbevolkt gedeelte van de melkweg ongeveer 6 graden ten oosten van ψ Velorum op de grens met Antlia. De dichtstbijzijnde heldere ster is θ Velorum (magnitude 3,9). Zoekkaart voor NGC3132. De nevel is ongeveer net zo groot en net zo helder als de Ringnevel in de Lier. De afstand wordt geschat op 2500 lichtjaar.

kaart Vela - Zeilen

IAU-kaart van het sterrenbeeld Vela – Zeilen

IAU-kaart van het sterrenbeeld Vela – Zeilen

Download de IAU-kaart van het sterrenbeeld Vela – Zeilen

Aanbevolen pagina’s

Eerste publicatie: 29 juli 2009
Laatste keer bijgewerkt op: 7 januari 2017