De Draconiden in 2021

Radiant Draconiden
De radiant van de Draconiden bevindt zich in de buurt van de kop van de draak. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden/Cartes du Ciel

Anders dan veel meteorenzwermen duren de Draconiden maar kort. In 2021 bekijk je deze meteoren het beste bij het aanbreken van de avond op 8 oktober 2021. Misschien zie je de nachten er voor en erna ook nog enkele Draconiden. We hebben dit jaar geen last van storend maanlicht. De radiant van de Draconiden valt bijna samen met de kop van het sterrenbeeld Draak – Draco. De Draconiden zijn het beste te bekijken vanaf het noordelijk halfrond. De Draconiden zijn een vreemde meteorenzwerm in die zin dat de radiant bij het aanbreken van de avond al hoog boven de horizon staat. Dit betekent dat, anders dan andere meteorenzwermen, er ’s avonds meer Draconiden zichtbaar zijn dan na middernacht. Het is een doorgaans rustige meteorenzwerm die de meeste jaren slechts een handjevol meteoren per uur produceert. Er zijn echter uitbarstingen bekend waarbij er ineens honderden meteoren per uur door de draak werden uitgespuwd!

De Draconiden worden soms ook wel de Giacobiniden genoemd. De zwerm produceerde in 1933 en 1946 ware meteorenstormen. Toen waren er duizenden meteoren per uur zichtbaar. In 2011 zagen Europese waarnemers nog een uitbarsting van 600 meteoren per uur.

De Draconiden zijn actief tussen 6 en 10 oktober en ze zijn in 2021 het beste te bekijken op de avond van 8 oktober. Maar je kan ook op 7 en 9 oktober al enkele Draconiden verwachten.

Waar is de radiant van de Draconiden?

Als je de meteoren van de Draconiden terug naar hun oorsprong volgt dan zie je dat ze uit een punt vlak langs de kop van de Draak lijken te komen. Die kop is herkenbaar aan de heldere sterren Eltanin en Rastaban.

De Draconiden zijn het beste in de avonduren te zien niet kort voor zonsopkomst. Dat komt omdat de gevleugelde draak, waar de radiant van de meteorenzwerm zich bevindt, in oktober bij het aanbreken van de nacht hoog boven de horizon staat. Bij het passeren van de nacht, en dan maakt het niet uit waar je je op Aarde bevindt, zakt de radiant lager naar de horizon.

Om de Draconiden te kunnen zien hoef je niet te weten waar het sterrenbeeld Draak zich bevindt. De meteoren verschijnen overal aan de hemel. Maar de Draak is eenvoudig te vinden. Onderstaand twee kaartjes die je daarbij kunnen helpen. Je kan de steelpan van de Grote Beer gebruiken maar je kan ook de Zomerdriehoek gebruiken om de Draak te vinden.

Hoeveel Draconiden kan je zien?

De Draconiden zijn geen bijzonder rijke zwerm. Alleen als de moederkomeet in de buurt is zien we ook meer meteoren. Typisch zijn er ongeveer 5 meteoren per uur te verwachten.

Deze jaarlijkse meteorenzwerm wordt zichtbaar als de Aarde het baanvlak van de komeet 21P/Giacobini-Zinner kruist. Puin dat door deze komeet is achtergelaten botst met de bovenste delen van de atmosfeer van de Aarde en verbrand als de meteoren van de Draconiden. De komeet heeft een baanperiode van ongeveer 6,6 jaar. Het aphelium van de baan bevindt zich voorbij de baan van Jupiter en het perihelium, de kleinste afstand tot de Zon, bevindt zich op ongeveer een Astronomische Eenheid.

Tijdens zeldzame gelegenheden, als de piek van de zwerm samenvalt met het perihelium van de komeet, zijn er honderden tot duizenden meteoren per uur zichtbaar.

De laatste periheliumpassage van de komeet vond in september 2018 plaats. Op dezelfde nacht was de afstand tussen komeet 21P/Giacobini-Zinner het dichtst bij de Aarde in 72 jaar. De Draconiden vertoonden die nacht dan ook een enorme uitbarsting.

Omdat de baanperiode ongeveer 7 jaar bedraagt zal de volgende periheliumpassage niet voor 2025 plaatsvinden. Dit jaar is er dus geen uitbarsting te verwachten.

De Draconiden hebben een rijke geschiedenis

De meeste meteoren van jaarlijkse meteorenzwermen zijn vernoemd naar de sterrenbeelden waarin hun radiant zich bevindt. In dit geval Draco – Draak. De Draconiden worden echter ook nog vaak de Giacobiniden genoemd. Die naam eert de rol die deze komeet speelde in de geschiedenis van het begrijpen van meteoren door astronomen.

Deze komeet werd op 20 december 1900 gevonden door Michel Giacobini. De komeet kreeg dus zijn naam. In 1913 werd de komeet ook door Zinner waargenomen en werd de volledige naam van de komeet 21P/Giacobini-Zinner. Astronomen in het begin van de 20ste eeuw speculeerden al over een verband tussen kometen en meteoren. Ze probeerden dus om verschillende kometen te koppelen aan spectaculaire meteorenzwermen die soms de Aarde raakten.

Komeet 21P/Giacobini-Zinner was een bijzonder aantrekkelijk object voor het doen van voorspellingen want hij komt iedere 6,6 jaar terug en zijn dichtste nadering tot de Zon is ongeveer gelijk aan de gemiddelde afstand van de Aarde tot de Zon. Giacobini-Zinner stelde astronomen in deze niet teleur.

In 1933 en 1946 zorgden de meteoren van de Draconiden voor een geweldig schouwspel. Waarnemers zagen in die jaren duizenden meteoren per uur.

De relatie tussen 21P/Giacobini-Zinner en zijn meteoren, aan het begin van de 20ste eeuw bestudeerd en bediscussieerd door professionele astronomen, verklaart waarschijnlijk waarom de Draconiden ook nog de naam Giacobiniden dragen.

Eerste publicatie: 4 oktober 2021
Bron: EarthSky & anderen