De Lyriden in 2021

Lyriden - radiant
De radiant van de Lyriden naast de heldere ster Wega in het sterrenbeeld Lier.

Dit jaar bereiken de jaarlijkse Lyriden op donderdag 22 april omstreeks 17 uur hun maximum. Zou de radiant op dat moment in het zenit staan dan zouden er gemiddeld ongeveer 13 meteoren per uur zijn te verwachten. Dit jaar staat de radiant omstreeks 6 uur op een hoogte van ongeveer 70° boven de horizon. Het beste moment om de Lyriden te bekijken is dan op 22 april omstreeks 04: 30 uur. De radiant staat dan ongeveer 65° boven de zuidoostelijke horizon. Helaas is de Maan dan voor ongeveer 70% verlicht, die zal dus flink storen. Om iets na 5 uur gaat de Maan onder maar om ongeveer 05:45 begint het al weer te schemeren en om 06:30 uur komt de Zon op. Al met al dus geen gunstig verhaal voor de Lyriden.

De Lyriden zijn jaarlijks tussen 16 en 25 april actief maar de activiteit neemt pas echt toe ongeveer 3 dagen voor het maximum en ebt drie dagen na het maximum ook weer snel weg. Probeer de meeste meteoren te zien steeds enkele uren voor zonsopkomst als de radiant het hoogste aan de hemel staat. Lyriden zijn vaak erg helder en er zijn vaak vuurbollen zichtbaar.

Waarnemen

Als je de baan van de meteoren terug volgt dan kom je bij de radiant uit van waaruit alle meteoren lijken te komen. Dit is naast de heldere ster Wega in het sterrenbeeld Lier – Lyra. Die positie is toevallig want de meteoren worden zichtbaar als ze op ongeveer 100 kilometer hoogte verbranden in de aardse atmosfeer terwijl de ster Wega ongeveer 25 lichtjaar van de Aarde is verwijderd.

Maar om de Lyriden waar te nemen hoef je niet op zoek te gaan naar Wega of het sterrenbeeld Lier. De meteoren komen uit die richting maar ze verschijnen, onverwachts overal aan de hemel.

Het enige dat je over de radiant moet weten is het moment van opkomst. De meeste meteoren worden pas zichtbaar nadat de radiant boven de horizon staat en dat betekent dus ook dat je de meeste meteoren kan zien als die radiant op zijn hoogste punt staat. Wega komt ongeveer om 21-22 uur op, staat omstreeks middernacht redelijk hoog boven de horizon en bereikt zijn hoogste punt kort voor zonsopkomst.

Dat betekent niet dat je laat op de avond geen Lyriden kan verwachten. Misschien zie je wel een langzaam bewegende meteoor die een lang nalichtend spoor achterlaat. Dit zijn meteoren die horizontaal door de lucht bewegen.

Probeer storend licht te vermijden dus zoek een donkere plek op om meteoren te kijken. Zoals al in de inleiding aangegeven zal de storende Maan ervoor zorgen dat we alleen de helderste Lyriden kunnen zien.

Verwacht er ook niet teveel van: meteoren zijn net vissen. Je gaat. Geniet van de nacht en misschien heb je gezelschap van vrienden. Soms vang je iets, soms ook niet.

Enkele feitjes

De Lyriden zijn bekend om hun uitbarstingen. Zo zagen Amerikaanse waarnemers in 1982 bijna 100 meteoren per uur. In 1945 zagen Japanse waarnemers ook ongeveer 100 meteoren per uur en Griekse waarnemers haalden in 1922 dergelijke aantallen. Voor dit jaar is er geen uitbarsting voorspeld maar met meteoren weet je het maar nooit.

Ongeveer een kwart van de meteoren van de Lyriden laat een nalichtend spoor achter. Dat spoor is geïoniseerd gas dat nog enkele seconden nagloeit als de meteoor al voorbij is.

De Lyriden behoren tot de oudste meteorenzwermen die we kennen. Waarnemingen van de Lyriden gaan terug tot 2700 jaar geleden. Chinese astronomen waren in 687 voor Christus al getuige van een regen van Lyriden. Dat is de periode van Lente en Herfst in China (± 771 tot ± 476 voor Chr.). In die periode leefde ook de Chinese filosoof Confucius. Het is overigens niet bekend of Confucius Lyriden heeft waargenomen.

De bron van de Lyriden is de komeet Thatcher (C/1861 G1). Ieder jaar doorkruist onze planeet eind april het baanvlak van deze komeet. Er is weinig bekend over deze komeet want Thatcher heeft een periode van 415 jaar. De laatste keer dat deze komeet een bezoek bracht aan ons was in 1861. De komeet zal niet voor 2276 terugkeren.

Deeltjes van deze komeet zijn in zijn baan om de Zon achtergebleven en bombarderen de bovenste delen van de aardse atmosfeer met een snelheid van wel 177.000 kilometer per uur. Het verdampende puin verlicht de nachtelijke hemel met snelle Lyriden.

 

Eerste publicatie: 16 april 2021