De Quadrantiden in 2021

Radiant Quadrantiden
De radiant van de Quadrantiden op 3 januari 2021 omstreeks 17 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden/Cartes du Ciel,

De Quadrantiden zijn een meteorenzwerm die jaarlijks begin januari is te zien. Vergeleken met andere meteorenzwermen is het een vreemde zwerm. De Quadrantiden zijn nog een relatief jonge meteorenzwerm die bovendien een erg kort maximum heeft. Bovendien bestaat het sterrenbeeld waaraan de zwerm zijn naam te danken heeft niet meer. De Quadrantiden zijn zichtbaar tussen 22 december en 17 januari met een piek omstreeks 3 of 4 januari.

Geschiedenis

De eerste melding van de Quadrantiden is afkomstig van de Belgische astronoom Adolphe Quetelet die de zwerm in 1825 vanaf de sterrenwacht in Brussel waar nam. In de daarop volgende jaren werd de zwerm ook door astronomen in Europa en de Verenigde Staten waargenomen.

In die tijd bevindt de radiant zich in het sterrenbeeld Quadrans Muralis – Muurkwadrant. Dit sterrenbeeld was in 1795 door de Franse astronoom Jerome Lalande gemaakt en is was vernoemd naar een astronomisch instrument dat werd gebruikt om sterren waar te nemen en te plotten. Quadrans Muralis bevond zich tussen de sterrenbeelden Draco – Draak en Boötes – Ossenhoeder in de buurt van de steel van de Grote Beer.

In 1922 stelde de Internationale Astronomische Unie een lijst op met moderne sterrenbeelden en daarin kwam Quadrans Muralis niet meer voor. Er zijn astronomen die zeggen dat de meteorenzwerm nu dus eigenlijk Boötiden genoemd moet worden maar er is al een meteorenzwerm met die naam, deze Boötiden zijn in juni zichtbaar vanaf het zuidelijk halfrond.

Vreemde herkomst

De Quadrantiden hebben ook een beetje een vreemde herkomst. De meeste meteorenzwermen zijn afkomstig van komeetfragmenten maar het object dat verantwoordelijk is voor de Quadrantiden is de asteroïde 203 EH1 die door astronomen ook wel een “rotskomeet” wordt genoemd. Zoals de naam van de asteroïde al aangeeft is die pas zeer recent ontdekt; in 2003 dor de astronoom Peter Jenniskens die voor het SETI Instituut in Californië werkt. Hij ontdekte dat de baan van de asteroïde, die een doorsnede heeft van ongeveer 2 kilometer, netjes past in de baan van de meteorenzwerm.

Sommige astronomen geloven dat 2003 EH1 het restant is van komeet C/1490 Y1. Deze komeet is in de geschiedenis verloren gegaan nadat Chinese astronomen in 1490 een opvallende meteorenzwerm rapporteerden. Mogelijk is deze meteorenregen afkomstig van een afgebroken deel van de komeet.

Het bekijken van de Quadrantiden

De meeste meteorenzwermen hebben een maximum dat enkele dagen is waar te nemen maar de Quadrantiden hebben een piek van slechts enkele uren. Ondanks deze korte piek worden er wel vaak vuurballen waargenomen.

De Quadrantiden zijn jaarlijks in de dagen na nieuwjaar aan het noordelijk halfrond zichtbaar. Het is dan vaak koud met veel vorst dus mensen die de Quadrantiden willen gaan waarnemen moeten zich warm aankleden. Zoek ook een omgeving op zonder storend stadslicht en ook een stoel die je van de grond af houdt is handig. De radiant van de Quadrantiden bevindt zich tussen de steel van de steelpan van de Grote Beer en de kop van het sterrenbeeld Draak maar het is aan te bevelen weg te kijken van de radiant omdat je dan meer meteoren kan zien die bovendien ook nog eens langer zijn te volgen.

De Quadrantiden zijn een extra uitdaging omdat het maximum slechts 6 uur breed is en de radiant de tweede helft van de nacht hoog aan de hemel staat. Bovendien hebben we om de drie jaar last van storend maanlicht.

De Quadrantiden in 2021

Dit jaar bereiken de Quadrantiden op zondag 3 januari 2021 omstreeks 17 uur hun maximum. Om 9 uur staat de radiant op zijn hoogste punt boven de horizon, dit is ongeveer 85°. Er zouden dan gemiddeld een 130 meteoren per uur zichtbaar kunnen zien. Het beste moment om de Quadrantiden dit jaar waar te nemen is op 3 januari 2021 omstreeks 18:45 uur. Dat is ongeveer 1,5 uur na het maximum. De radiant staat dan ongeveer 15° boven de noordwestelijke horizon en dat is niet ideaal. De Quadrantiden hebben een scherpe piek dus ook het tijdsverschil met het verwachtte maximum is niet optimaal. De Maan is voor ongeveer 80% verlicht en zal flink storen waardoor we de zwakste meteoren niet kunnen zien. Al met al kunnen we dit jaar ongeveer 15 meteoren per uur verwachten.

Eerste publicatie: 1 januari 2021