De sterrenhemel van januari 2019

januari_wordle

In de oudste versie van Romeinse kalender, die tien maanden telde, kwamen de maanden januari en februari niet voor. Het jaar begon met maart. December was de laatste maand van het jaar en werd gevolgd door een periode die geen naam kende. In de zevende eeuw voor Christus werden aan de twee nieuwe maanden de namen januari en februari gegeven. Dit zou volgens de overlevering zijn gebeurd tijdens de regering van koning Numa Pompilius. Later werd januari de eerste maand van het jaar en februari de tweede. De schrikkeldag bleef hierbij ten bate van de tweede maand.

De maand januari is vernoemd naar de Romeinse beschermgod Janus. Hij wordt afgebeeld met twee gezichten die ieder een andere kant opkijken, één naar de toekomst en één naar het verleden. Janus was de beschermgod van de openbare doorgangen en poorten en werd ook gezien als de god van “alle begin en de overgang van oud naar nieuw”.

Bij de Romeinen was januari (Ianuarius) de elfde maand van het jaar. Dat deze maand toch vernoemd werd naar Janus, kwam waarschijnlijk doordat deze elfde maand voor de Romeinen symbool stond voor het begin van een nieuwe periode. Het was de eerste maand na de winterse zonnewende.

Kaart van de actuele sterrenhemel

De positie van de kaart is voor Geleen, de huidige thuisbasis van Kuuke, maar de kaart is ook goed bruikbaar voor andere delen van Nederland.

Gebruik:

  • Klik op de datum/tijd om deze te veranderen
  • Klik op de coördinaten om een andere locatie te kiezen
  • Klik en sleep op de kaart om een ander deel van de sterrenhemel te bekijken
  • Klik op de kaart en druk dan op ? op je toetsenbord om een lijst te krijgen met alle commando’s die je m.b.v. het toetsenbord kan uitvoeren

Waarnemen

De Maan in januari 2019

Nieuwe Maan6 januari 201902:28
Eerste Kwartier14 januari 201907:46
Volle Maan21 januari 201906:16
Laatste Kwartier27 januari 201922:10

Zie ook Kuuke’s Maan kalender

Januari wordt in de volksmond ook wel louwmaand, ijsmaand, wolfsmaand of hardmaand genoemd. De Nieuwe Maan van 6 januari 2019 veroorzaakt een gedeeltelijke zonsverduistering maar die is vanuit onze contreien niet zichtbaar. De Volle Maan van 21 januari 2019 veroorzaakt een maansverduistering.

Zichtbaarheid van het International Space Station

De volgende link geeft je een tabel voor de zichtbaarheid van het International Space Station (externe link, opent in nieuw venster, NASA-website) voor de komende dagen. De gegeven tijden gelden strikt genomen voor Maastricht.

De planeten in januari 2019

Mercurius

Mercurius is alleen tijdens de eerste dagen van de maand nog te zien. De planeet staat kort voor zonsopkomst laag in het zuidoosten. Mercurius bevindt zich op de grens van de sterrenbeelden Slangendrager – Ophiuchus en Boogschutter – Sagittarius.

Venus

Venus is ook ’s ochtends te zien. De planeet komt in het begin van de maand ongeveer 4 uur voor de Zon op. Venus beweegt zich deze maand door de sterrenbeelden Weegschaal – Libra, Schorpioen – Scorpius en Slangendrager – Ophiuchus.

Mars

Mars is ’s avonds zichtbaar in het zuiden en later op de avond in het zuidwesten. Mars bevindt zich in het sterrenbeeld Vissen – Pisces.

positie van Mars en Uranus in januari 2019
De positie van Mars en Uranus aan de sterrenhemel omstreeks 15 januari 2019 22 uur.

Jupiter

Jupiter is ’s ochtends voor zonsopkomst zichtbaar in het zuidoosten. De zichtbaarheid neemt gedurende de maand toe.

Saturnus

Saturnus komt op 2 januari in conjunctie met de Zon en dat betekent dat de planeet het grootste deel van de maand niet zichtbaar is. Misschien is de planeet eind januari kort voor zonsopkomst weer te vinden in het sterrenbeeld Steenbok – Capricornus.

Uranus

Uranus bevindt zich de hele maand in het sterrenbeeld Vissen. Uranus is op ongeveer 1° ten noorden van de ster omicron Pisces (Torcular) te vinden. Aan het begin van de avond staat de planeet hoog in het zuiden en rond middernacht vinden we de planeet in het westen. Uranus is met een goede verrekijker die op een statief is geplaatst goed te vinden.

Neptunus

Neptunus bevindt zich de hele maand in het sterrenbeeld Waterman – Aquarius. De planeet bevindt zich in de buurt van de sterren 81 Aqr, 82 Aqr en 83 Aqr. De planeet staat laag aan de horizon en gaat eind van de maand al om ongeveer 20.30 uur onder. Om de planeet te kunnen zien is wel minimaal een kleine telescoop nodig.

Mars en Neptunus in januari 2019
Positie van Neptunus aan de avondhemel. De kaart is gemaakt voor 15 januari 219 22 uur.

detail positie Neptunus
Detailkaart van de positie van Neptunus ten opzichte van de sterren 81 Aqr, 82 Aqr en 83 Aqr.

Meteoren

In het begin van de maand zijn de Boötiden actief. Deze meteorenzwerm heeft zijn radiant in het sterrenbeeld Ossenhoeder – Boötes. Het gebied waar de radiant bevindt werd vroeger toegekend aan het niet meer bestaande sterrenbeeld je Quadrans Muralis (Muurkwadrant). De Boötiden worden daarom ook nog steeds de Quandrantiden genoemd.

Radiant meteorenzwerm Boötiden
De radiant van de Boötiden/Quadrantiden op vrijdagochtend 4 januari 2019 omstreeks 06.30 uur.

Het hoogtepunt van de Quadrantiden valt dit jaar op vrijdag 4 januari. De beste tijd om dit jaar de Quadrantiden waar te nemen is op vrijdagavond 4 januari omstreeks 06.30 uur. De radiant staat dan redelijk hoog aan de hemel. De Quadrantiden hebben meestal een hele scherpe piek en het is daarom zaak om zo dicht mogelijk tegen het maximum aan waar te nemen. Dat maximum valt dit jaar vroeg in de ochtend van de vierde januari als het al licht is. Meer over de Quandrantiden/Boötiden in dit artikel

De sterrenhemel in januari 2019

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon

In het noorden zie we deze maand het sterrenbeeld Kleine Beer – Ursa Minor aan zijn staart aan de Poolster hangen. Rond het kleine steelpannetje van de Kleine Beer kronkelt het lange lijf van het sterrenbeeld Draak – Draco. Laag in het noordwesten zijn de heldere zomersterren Deneb en Wega nog te vinden. Hoger in het noordwesten bevindt zich het sterrenbeeld Cepheus. In het noordoosten staat het sterrenbeeld Grote Beer – Ursa Major op zijn staart.

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon
De sterrenhemel boven de noordelijke horizon omstreeks 15 januari 2018, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon

Boven de oostelijke horizon zien we deze maand het sterrenbeeld Leeuw – Leo met de heldere ster Regulus. Hoger aan de hemel de twee heldere sterren Castor en Pollux van het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini. Onder deze twee sterren bevindt zich het zwakke sterrenbeeld Kreeft – Cancer. Zoek dit sterrenbeeld eens op tijdens een heldere maanloze nacht.

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon
De sterrenhemel boven de oostelijke horizon omstreeks 15 januari 2018, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon

De zuidelijke sterrenhemel wordt deze maand nog gedomineerd door de sterren van de Winterzeshoek. Dit asterisme bestaat uit de sterren Capella van het sterrenbeeld Voerman – Auriga, Procyon in het sterrenbeeld Kleine Hond – Canis Minor, Sirius in het sterrenbeeld Grote Hond – Canis Major, Rigel in het sterrenbeeld Orion en Aldebaran in het sterrenbeeld Stier – Taurus. Rechtsonder het sterrenbeeld Orion bevindt zich het uitgestrekte sterrenbeeld Eridanus. Dit sterrenbeeld bevat geen heldere sterren en het komt in Nederland niet erg ver boven de horizon uit. Gebruik een heldere maanloze nacht en zoek dit sterrenbeeld op vanaf een locatie met vrij uitzicht op de horizon.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon
De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon omstreeks 15 januari 2018, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven de westelijke horizon

In het westen zien we deze maand de sterrenbeelden Pegasus en Vissen – Pisces. De vier helderste sterren van Pegasus vormen het bekende asterisme het Herfstvierkant. Boven die vierkant zien we het sterrenbeeld Andromeda. Dit sterrenbeeld wijst in de richting van het sterrenbeeld Perseus. Tussen Perseus en Vissen – Pisces is ook nog het kleine sterrenbeeld Ram – Aries te vinden.

De sterrenhemel boven de westelijke horizon
De sterrenhemel boven de westelijke horizon omstreeks 15 januari 2018, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven je hoofd

Hoog aan de hemel, nagenoeg in het zenit kunnen we deze maand de heldere ster Capella samen met het sterrenbeeld Voerman – Auriga vinden. Ook het sterrenbeeld Perseus bevindt zich hoog aan de hemel. Dit sterrenbeeld is te herkennen aan de mooie boog van sterren.