De sterrenhemel van januari 2022

januari_wordle
word

Op 4 januari om 07:55 uur Nederlandse tijd bereikt de Aarde zijn perihelium. Dit is het dichtste punt tot de Zon. De afstand tussen de Aarde en de Zon bedraagt dan 0.983336540 Astronomische Eenheden en dat komt overeen met 147.104.983.044 kilometer.

Er vinden deze maand geen belangrijke astronomische gebeurtenissen plaats maar januari is wel de maand waarin de jaarlijkse meteorenzwerm de Quadrantiden zijn maximum heeft. Deze meteorenzwerm is alleen goed vanaf het noordelijk halfrond zichtbaar. De zwerm wordt weinig waargenomen en dat heeft mogelijk te maken met het koude weer in deze tijd van het jaar.

Kaart van de actuele sterrenhemel

De positie van de kaart is voor Geleen, de huidige thuisbasis van Kuuke, maar de kaart is ook goed bruikbaar voor andere delen van Nederland.

Gebruik:

  • Klik op de datum/tijd om deze te veranderen
  • Klik op de coördinaten om een andere locatie te kiezen
  • Klik en sleep op de kaart om een ander deel van de sterrenhemel te bekijken
  • Klik op de kaart en druk dan op ? op je toetsenbord om een lijst te krijgen met alle commando’s die je m.b.v. het toetsenbord kan uitvoeren

Waarnemen

De Maan in januari 2022

MaanfaseDatumTijdAfstand tot de Aarde (km)
Nieuwe Maan2 januari 202219:36364.891
Eerste kwartier9 januari 202219:13394.006
Volle Maan18 januari 202200:51400.779
Laatste kwartier25 januari 202214:43369.074
Tabel 1 – Maanfases

Zie ook Kuuke’s Maan kalender

  • 3 januari 2022 passeert de Maan 7,5° ten zuiden van Venus en op 4 januari 3,1° ten zuiden van Mercurius en weer een dag later, op 5 januari, 4,2° ten zuiden van Saturnus. De eerste van deze serie vindt plaats dicht bij de Zon en is vermoedelijk heel lastig waarneembaar.
  • Op 6 januari passeert de Maan 4,5° ten zuiden van Jupiter. Dit vindt plaats aan de avondhemel en het tweetal bevindt zich in het sterrenbeeld Waterman – Aquarius.
  • Op 11 januari, 2 dagen voor Eerste Kwartier, passeert de Maan 1,5° ten zuiden van Uranus. Dit gebeurt in het sterrenbeeld Ram – Aries.
  • Op 14 januari, 3 dagen voor Volle Maan bevindt de Maan zich 6° ten noorden van Aldebaran, de helderste ster van het sterrenbeeld Stier – Taurus.
  • Op 17 januari, als het Volle Maan is, zien we de Maan 2,6° ten zuiden van Pollux.
  • Op 20 januari passeert de maan 4,0° ten noorden van Regulus in het sterrenbeeld Leeuw – Leo.
  • Op 24 januari zien we de Maan 5,5° ten noorden van Spica in het sterrenbeeld Maagd – Virgo.
  • Op 27 januari passeert de Maan 3,7° ten noorden van Antares in het sterrenbeeld Schorpioen – Scorpius en een dag later, op 28 januari zien we de Maan 2,4° ten zuiden van Mars.

Zichtbaarheid van het International Space Station

De volgende link geeft je een tabel voor de zichtbaarheid van het International Space Station (externe link, opent in nieuw venster, NASA-website) voor de komende dagen. De gegeven tijden gelden strikt genomen voor Maastricht.

Ruimtevaartgeschiedenis

  • 14 januari 2005: de Huygens ruimtesonde van de ESA landt op Titan, de grootste maan van Saturnus.
  • 23 januari 2003: NASA verliest de communicatie met de Pioneer 10 ruimtesonde. Deze was op dat moment 80 Astronomische Eenheden verwijderd van de Aarde.
  • 31 januari 1971: de bemande Apollo 14 missie wordt gelanceerd.

De planeten in januari 2022

Mercurius
Mercurius is alleen de eerste helft van de maand zichtbaar. Zoek de planeet op kort na zonsondergang in het zuidwesten.

Venus
Venus is de eerste dagen van de maand kort na zonsondergang nog even zichtbaar maar ze gaat naar haar benedenconjunctie toe en dat betekent dat we de planeet aan het einde van de maand kort voor zonsopkomst weer kunnen zien. Zoek de planeet dan op laag boven de zuidoostelijke horizon.

Mars
Mars is deze maand nauwelijks waarneembaar. De planeet komt op in de ochtendschemering en is dan misschien laag boven de zuidoostelijke horizon zichtbaar. Aan het einde van de maand bevindt Venus zich in de buurt van Mars en is de planeet mogelijk gemakkelijker te vinden.

Jupiter
Jupiter is nog steeds aan de avondhemel zichtbaar maar de planeet gaat wel steeds sneller onder. Jupiter bevindt zich nog steeds in het sterrenbeeld Waterman – Aquarius.

Saturnus
Saturnus verdwijnt aan het begint van de maand van de avondhemel en is daarna niet meer zichtbaar. De planeet bevindt zich in het sterrenbeeld Capricornus – Steenbok.

Uranus
Uranus staat hoog aan de sterrenhemel. We kunnen de planeet in het sterrenbeeld Aries – Ram vinden.

Neptunus
Ook Neptunus is nog aan de avondhemel te vinden maar de planeet gaat wel steeds vroeger onder. Neptunus is in het sterrenbeeld Aquarius – Waterman te vinden maar je hebt er wel een telescoop of verrekijker voor nodig.

De sterrenhemel in januari 2022

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon
n het noorden zie we deze maand het sterrenbeeld Kleine Beer – Ursa Minor aan zijn staart aan de Poolster hangen. Rond het kleine steelpannetje van de Kleine Beer kronkelt het lange lijf van het sterrenbeeld Draak – Draco. Laag in het noordwesten zijn de heldere zomersterren Deneb en Wega nog te vinden. Hoger in het noordwesten bevindt zich het sterrenbeeld Cepheus. In het noordoosten staat het sterrenbeeld Grote Beer – Ursa Major op zijn staart.

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon
De sterrenhemel boven de noordelijke horizon omstreeks 15 januari 2022, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon
Boven de oostelijke horizon zien we deze maand het sterrenbeeld Leeuw – Leo met de heldere ster Regulus. Hoger aan de hemel de twee heldere sterren Castor en Pollux van het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini. Onder deze twee sterren bevindt zich het zwakke sterrenbeeld Kreeft – Cancer. Zoek dit sterrenbeeld eens op tijdens een heldere maanloze nacht.

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon
De sterrenhemel boven de oostelijke horizon omstreeks 15 januari 2022, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon
De zuidelijke sterrenhemel wordt deze maand nog gedomineerd door de sterren van de Winterzeshoek. Dit asterisme bestaat uit de sterren Capella van het sterrenbeeld Voerman – Auriga, Procyon in het sterrenbeeld Kleine Hond – Canis Minor, Sirius in het sterrenbeeld Grote Hond – Canis Major, Rigel in het sterrenbeeld Orion en Aldebaran in het sterrenbeeld Stier – Taurus. Rechtsonder het sterrenbeeld Orion bevindt zich het uitgestrekte sterrenbeeld Eridanus. Dit sterrenbeeld bevat geen heldere sterren en het komt in Nederland niet erg ver boven de horizon uit. Gebruik een heldere maanloze nacht en zoek dit sterrenbeeld op vanaf een locatie met vrij uitzicht op de horizon.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon
De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon omstreeks 15 januari 2022, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven de westelijke horizon
In het westen zien we deze maand de sterrenbeelden Pegasus en Vissen – Pisces. De vier helderste sterren van Pegasus vormen het bekende asterisme het Herfstvierkant. Boven die vierkant zien we het sterrenbeeld Andromeda. Dit sterrenbeeld wijst in de richting van het sterrenbeeld Perseus. Tussen Perseus en Vissen – Pisces is ook nog het kleine sterrenbeeld Ram – Aries te vinden.

De sterrenhemel boven de westelijke horizon
De sterrenhemel boven de westelijke horizon omstreeks 15 januari 2022, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven je hoofd
Hoog aan de hemel, nagenoeg in het zenit kunnen we deze maand de heldere ster Capella samen met het sterrenbeeld Voerman – Auriga vinden. Ook het sterrenbeeld Perseus bevindt zich hoog aan de hemel. Dit sterrenbeeld is te herkennen aan de mooie boog van sterren.

Meteorenzwermen

De Quadrantiden

De Quandrantiden zijn actief van 28 december tot 12 januari. Ze danken hun naam aan het niet meer in gebruik zijnde sterrenbeeld Quadrans Muralis. De radiant van deze meteorenzwerm bevindt zich tegenwoordig in het sterrenbeeld Boötes – Ossenhoeder en de zwerm wordt daarom ook wel de Boötiden genoemd.

Het is een van de actievere zwermen van het jaar en kan goed vergeleken worden met de Perseïden in augustus en de Geminiden in december. De zwerm heeft echter een zeer scherpe piek die slechts ± 6 uur aanhoudt. In 2022 valt deze piek in de nacht van 3 op 4 januari. Bij slecht weer of storend maanlicht kan deze piek dus gemakkelijk worden gemist. Gelukkig hebben we dit jaar geen last van storend maanlicht. De meeste meteoren hebben een geringe helderheid maar de Quadrantiden produceren wel regelmatig heldere vuurballen.

De radiant bevindt zich ongeveer halverwege de sterren θ Boötis en τ Herculi maar kan ook worden opgezocht door het midden op te zoeken van de lijn Alkaid ( η UMA), het einde van de staart van de Grote Beer en de kop van het sterrenbeeld Draco – Draak. Vanwege de ligging van de radiant zijn de Quandrantiden vanaf het zuidelijk halfrond slecht zichtbaar.

De Quadrantiden stammen af van de asteroïde 2003 EH1 en dat object is mogelijk identiek aan de komeet C/1490 Y1. Deze komeet werd ongeveer 530 jaar geleden door astronomen in het Verre Oosten (China, Japan, Korea) waargenomen.