De sterrenhemel van november 2022

Meteoren

Er zijn drie meteorenzwermen actief die al eerder zijn begonnen maar tot in november doorlopen. Dan is er nog een meteorenzwerm die deze maand actief wordt en soms voor spectaculaire uitbarstingen zorgt.

De Zuidelijke Tauriden, waarvan de activiteit op 10 september begon zijn tot ongeveer 20 november zichtbaar. Dat geldt ook voor de Orioniden waarvan de activiteit op 2 oktober begon en die op 7 november ongeveer eindigt.

De derde zwerm is de Noordelijke Tauriden waarvan de activiteit begon op 20 oktober en die op 12-13 november zijn maximum bereikt. Dit is geen groot maximum, ongeveer 5 meteoren per uur, maar met een Volle Maan op 8 november zijn de vooruitzichten ook niet bijzonder goed te noemen. De activiteit van de Noordelijke Tauriden duurt tot ongeveer 10 december. De Noordeijke Tauriden vertonen een vermoedelijke 7-jarige periodiciteit in vuurbal-activiteit maar 2022 is geen piekjaar.

De belangrijkste meteorenzwerm deze maand is echter de Leoniden. Deze meteorenzwerm is tussen 6 en 30 november actief met een maximum op 17-18 november. De zwerm is geassocieerd met komeet 55P/Tempel-Tuttle die met een periode van 33,22 jaar om de Zon draait.

De Leoniden hebben af en toe flinke uitbarstingen vertoont van tot wel 3000 meteoren per uur. Dat was in de jaren 1999, 201 en 2002 maar sinds die tijd is de activiteit enorm afgenomen. In 2022 worden er tijdens het maximum gemiddeld ongeveer 15 meteoren per uur verwacht.

De meteoren van de Leoniden bewegen snel (± 70 kilometer per seconde) en laten vaak nalichtende sporen achter. De Leoniden zijn daarnaast erg rijk aan zwakke meteoren.

Dit jaar vindt het maximum plaats vlak na het Laatste Kwartier dus de waarneemomstandigheden zijn niet echt optimaal.

Omstreeks 28 november komt ool de activiteit van de Phoeniciden op gang. Dit is een meteorenzwerm die alleen vanaf het zuidelijk halfrond zichtbaar is. Deze meteorenzwerm is vermoedelijk afkomstig van de uit elkaar gevallen komeet 289P/Blanpain. Omdat de precieze baan van deze komeet onbekend is en men niet weet waar in zijn baan de komeet uit elkaar is gevallen is het lastig om voorspellingen te doen over de activiteit. De radiant van de Phoeniciden bevindt zich in het sterrenbeeld Phoenix niet ver van de grens met het sterrenbeeld Eridanus en de heldere ster Achernar (alpha Eridani).

Geschiedenis

  • 14 november 1969 – De bemande Apollo 12 wordt vanaf het Kennedy Space Center in Florida gelanceerd en landde op 19 november 1969 in Oceanus Procellarum op de Maan.
  • 3 november 1973 – Mariner 10 wordt gelanceerd. De ruimtesonde moest Venus en Mercurius gaan bestuderen.
  • 6 november 1572 – In het sterrenbeeld Cassiopeia verschijnt een supernova die door Tycho Brahe wordt bestudeerd. Het is het eerste sterke bewijs dat de sterrenhemel niet onveranderlijk is. De supernova werd op 15 mei 1574 voor het laatst waargenomen.

Kaart van de actuele sterrenhemel

De positie van de kaart is voor Geleen, de huidige thuisbasis van Kuuke, maar de kaart is ook goed bruikbaar voor andere delen van Nederland.

Gebruik:

  • Klik op de datum/tijd om deze te veranderen
  • Klik op de coördinaten om een andere locatie te kiezen
  • Klik en sleep op de kaart om een ander deel van de sterrenhemel te bekijken
  • Klik op de kaart en druk dan op ? op je toetsenbord om een lijst te krijgen met alle commando’s die je m.b.v. het toetsenbord kan uitvoeren

Waarnemen

De Maan in november 2022

MaanfaseDatumTijdAfstand tot de Aarde (km)
Eerste kwartier1 november 202207:39364.088
Volle Maan8 november 202212:03391.737
Laatste kwartier16 november 202214:29402.344
Nieuwe Maan23 november 202223:57370.950
Eerste kwartier30 november 202215:38368.332
Tabel 1 – Maanfases

Zie ook Kuuke’s Maan kalender

De Maan in november 2022

  • 1 november – De Maan bevindt zich 4,2° ten zuiden van Saturnus.
  • 4 november – De Maan bevindt zich 2,4° ten zuiden van Jupiter in het sterrenbeeld Vissen – Pisces.
  • 8 november – In grote delen van de wereld is er een maansverduistering zichtbaar. Nederland valt daar niet onder.
  • 10 november – De Maan is 8° ten noorden van Aldebaran in het sterrenbeeld Stier – Taurus.
  • 11 november – De Maan is 2,5° ten noorden van Mars. Ook dit vindt plaats in het sterrenbeeld Stier – Taurus.
  • 14 november – De Maan is 1,7° ten zuiden van de ster Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini.
  • 16 november – De Maan bevindt zich 5° ten noorden van de ster Regulus in het sterrenbeeld Leeuw – Leo.
  • 21 november – De Maan is 4,2° ten noorden van de heldere ster Spica in het sterrenbeeld Maagd – Virgo.
  • 29 november – De Maan passeert weer 4,2° ten zuiden van Saturnus.

De Bever Maan

De Volle Maan in november wordt in de Nieuwe Wereld vaak de Bevermaan genoemd. In deze tijd van het jaar zijn bevers actief bezig om hun burcht en voedselvoorziening veilig te stellen voor de winter. Maar dit heeft slechts betrekking op een paar Noord-Amerikaanse stammen. Veel stammen zien de Volle Maan in november als het begin van de vorst en ze hanteerden namen als “Maan die de rivier laat bevriezen”, “Vriesmaan” en “Vorstmaan”. De Haida, levende in Alaska waar er vele maanden sneeuw ligt, noemden de Volle Maan van november de “Sneeuwmaan”.

In de Oude Wereld (Europa) was de Volle Maan van november soms bekend als de Vorstmaan en de “Eikenmaan”, alhoewel die laatste naam vaker voor de Volle Maan van december werd gebruikt. Als de Volle Maan de laatste was voor de december solstice dan werd die ook wel de “Rouwmaan” genoemd.

Zichtbaarheid van het International Space Station

De volgende link geeft je een tabel voor de zichtbaarheid van het International Space Station (externe link, opent in nieuw venster, NASA-website) voor de komende dagen. De gegeven tijden gelden strikt genomen voor Maastricht.

De planeten in november 2022

Mercurius

Mercurius is deze maand niet zichtbaar. De planeet is op 8 november in bovenconjunctie met de Zon. Dit betekent dat de planeet zich, gezien vanaf de Aarde, achter de Zon bevindt.

Venus

Venus is deze maand niet zichtbaar. De planeet bevindt zich te dicht bij de Zon om gemakkelijk zichtbaar te zijn.

Mars

Aan het begin van de maand komt Mars al twee uur na zonsondergang op. Aan het eind van de maand is de planeet al zichtbaar na zonsondergang. De rode planeet bevindt zich in het sterrenbeeld Stier – Taurus en is op 31 oktober aan zijn retrograde beweging begonnen. Mars heeft een helderheid van magnitude -1,2 tot -1,8 aan het einde van de maand.

Jupiter

Jupiter bevindt zich i het sterrenbeeld Vissen – Pisces en is al na het aanbreken van de duisternis zichtbaar. De planeet heeft een helderheid van magnitude -2,8 aan het begin van de maand en -2,6 aan het einde van de maand. De retrograde beweging van de planeet verandert op 26 november weer in een directe beweging.

Saturnus

Ook Saturnus is na het aanbreken van de duisternis al zichtbaar. De planeet beweegt zich langzaam oostwaarts (directe beweging) en heeft een visuele helderheid van magnitude 07. Saturnus bevindt zich in het sterrenbeeld Steenbok – Capricornus.

Uranus

Uranus komt op 5 november in oppositie met de Zon.  De planeet heeft een helderheid van magnitude 5,6 en bevindt zich in het sterrenbeeld Ram – Aries.

Neptunus

Neptunus is vanaf zonsondergang zichtbaar. De planeet bevindt zich in het sterrenbeeld Waterman – Aquarius en heeft een helderheid van magnitude 7,8.

De sterrenhemel in november 2022

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon
De sterrenhemel boven de noordelijke horizon omstreeks midden november 22 uur.

Boven boven de noordelijke horizon vinden we deze maand de staart van de Grote Beer – Ursa Major. De neus van de beer wijst deze maand ongeveer recht omhoog. Tussen de Grote Beer en het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini bevindt zich het zwakke sterrenbeeld Lynx. Zoek de Lynx tijdens een donkere maanloze nacht op. Het sterrenbeeld Draak – Draco is veel opvallender zichtbaar. Dit langgerekte sterrenbeeld kronkelt zich om de Kleine Beer – Ursa Minor heen.

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon
De sterrenhemel boven de oostelijke horizon omstreeks midden november 22 uur.

Boven de oostelijke horizon staat het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini met de heldere sterren Castor en Pollux. Nog hoger aan de hemel de sterrenbeelden Voerman – Auriga en de Stier – Taurus met de heldere oranjerode ster Aldebaran. Ook het sterrenbeeld Orion wordt deze maand steeds beter zichtbaar. Ook in Orion kunnen we een heldere oranjerode ster zien: Betelgeuze.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon
De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon omstreeks midden november 22 uur.

In het zuiden vinden we het opvallende Herfstvierkant van het sterrenbeeld Pegasus en natuurlijk ook het aangrenzende sterrenbeeld Andromeda. Ook het sterrenbeeld Ram – Aries bevindt zich in het zuiden. Op een donkere maanloze nacht kan je op zoek gaan naar de grote maar zwakke sterrenbeelden Vissen – Pisces, Walvis – Cetus en Eridanus – de Rivier.

De sterrenhemel boven de westelijke horizon

De sterrenhemel boven de westelijke horizon
De sterrenhemel boven de westelijke horizon omstreeks midden november 22 uur.

In het westen kunnen we nog steeds de sterren van de Zomerdriehoek vinden met Altaïr helemaal in het westen. In het zuidwesten bevinden zich de zwakke sterren van het sterrenbeeld Waterman – Aquarius en in het noordwesten het grote onopvallende sterrenbeeld Hercules. Boven Altaïr staan de kleine maar opvallende sterrenbeelden Dolfijn – Delphinus en Pijl – Sagitta.

De sterrenhemel boven je hoofd

In het zenit bevinden zich deze maand de sterrenbeelden Cassiopeia, Andromeda en Perseus. Kijk je richting zuiden dan heeft Cassiopeia de vorm van een W maar kijk je richting noorden dan heeft het sterrenbeeld de vorm van een M.