De sterrenhemel van oktober 2022

Op 25 oktober 2022 zal er, bij helder weer, vanuit Nederland en België een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar zijn. Vanaf de Aarde gezien schuift de Maan dan voor de Zon langs.

De verduistering begint om 11:08 uur en duurt tot 13:03 uur. In het begin van de verduistering zal er een hap uit de rechterkant van de Zon worden genomen. Die hap wordt steeds groter. Halverwege de verduistering is de bovenkant van de Zon bedekt door de Maan en tegen het einde van de verduistering zal de linkerzijde van de Zon zijn bedekt.

De verduistering duurt in totaal bijna 2 uur. Het maximum is omtrent 12:05 uur. Dan zal 33% van de diameter van de Zon door de Maan zijn bedekt. Dit komt dan overeen met ongeveer 22% van het oppervlak van de Zon.

Omdat de verduistering maar gedeeltelijk is zal het niet donker worden maar de afname in lichtintensiteit is wel merkbaar voor zonnepanelen.

Tijdens deze gedeeltelijke verduistering is het zonlicht nog steeds fel. Bescherm dus goed je ogen met bijvoorbeeld een eclipsbrilletje en kijk niet rechtstreeks naar de Zon.

Geschiedenis

  • 15 oktober 1995 – de Cassini-Huygens ruimtesonde wordt gelanceerd. Cassini heeft vele jaren lang de planeet Saturnus en zijn manen bestudeerd. De Europese Huygens probe daalde af in de atmosfeer van Titan, de grootste maan van Saturnus.
  • 20 oktober 2020 – de Amerikaanse ruimtesonde OSIRIS-Rex verzamelde met succes materiaal van de asteroïde 101955 Bennu.

Kaart van de actuele sterrenhemel

De positie van de kaart is voor Geleen, de huidige thuisbasis van Kuuke, maar de kaart is ook goed bruikbaar voor andere delen van Nederland.

Gebruik:

  • Klik op de datum/tijd om deze te veranderen
  • Klik op de coördinaten om een andere locatie te kiezen
  • Klik en sleep op de kaart om een ander deel van de sterrenhemel te bekijken
  • Klik op de kaart en druk dan op ? op je toetsenbord om een lijst te krijgen met alle commando’s die je m.b.v. het toetsenbord kan uitvoeren

Waarnemen

De Maan in oktober 2022

MaanfaseDatumTijdAfstand tot de Aarde (km)
Eerste kwartier3 oktober 202202:15363.521
Volle Maan9 oktober 202222:55382.085
Laatste kwartier17 oktober 202219:16405.451
Nieuwe Maan25 oktober 202212:48379.392
Tabel 1 – Maanfases

Zie ook Kuuke’s Maan kalender

  • 8 oktober – 1 dag voor Volle Maan. De maan bevindt zich 2,1° ten zuiden van Jupiter in het sterrenbeeld Vissen – Pisces.
  • 12 oktober – de Maan passeert 0,9° ten noorden van de planeet Uranus. Dit vindt plaats in het sterrenbeeld Ram – Aries. Uranus heeft een visuele helderheid van magnitude 5,7.
  • 14 oktober – de Maan passeert de ster Aldebaran in het sterrenbeeld Stier – Taurus.
  • 15 oktober – we kunnen de Maan 3,6° ten noorden van Mars vinden.
  • 17 oktober – de Maan is in het Laatste Kwartier en passeert op 1,8° ten zuiden van de ster Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini.
  • 20 oktober – de Maan passeert op 4,9° ten noorden van Regulus.
  • 24 oktober – de Maan is 4,2° ten noorden van Spica in het sterrenbeeld Maagd – Virgo.
  • 25 oktober – het is Nieuwe Maan en in sommige delen van de wereld, waaronder West-Europa, is een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar.
  • 28 oktober – de Maan passeert op 2,3° ten noorden van Antares in het sterrenbeeld Schorpioen – Scorpius.

De Jagersmaan

Op het noordelijk halfrond in Europa was oktober de maand waarin mensen zich voorbereidden op de komende winter. Ze deden dit door te jagen, vee te slachten en het vlees te conserveren. Dit zorgde ervoor dat de Volle Maan in oktober bekend werd als de jagersmaan. Elke drie jaar echter, als de eerste Volle Maan na de herfst-equinox niet in september viel maar ook in oktober dan was dit ook nog eens de oogstmaan. De Volle Maan in oktober stond ook bekend als de maan waarin het gras afsterft” en de Bloed of Sanguine Maan.

In de Nieuwe Wereld (de Verenigde Staten) was er een grote verscheidenheid aan namen. Velen waren gerelateerd aan de veranderingen in de herfst, zoals de “Bladvallende Maan” of gewoon “Herfstmaan”. Voor de Algonquin van het noordoosten en het gebied rond de Grote Meren was het de “Witte vorst op het Gras Maan”. De Assiniboine van de Noordelijke Vlakten hadden er een heel andere naam voor. Voor hen was het de “Verbindt beide zijden Maan”.

Zichtbaarheid van het International Space Station

De volgende link geeft je een tabel voor de zichtbaarheid van het International Space Station (externe link, opent in nieuw venster, NASA-website) voor de komende dagen. De gegeven tijden gelden strikt genomen voor Maastricht.

De planeten in oktober 2022

Mercurius

Op 8 oktober is Mercurius in zijn grootste westelijke elongatie ten opzichte van de Zon. De planeet heeft een visuele helderheid en is met moeite aan de ochtendhemel te vinden.

Venus

Venus bevindt zich te dicht bij de Zon. De helse planeet komt op 22 oktober in bovenconjunctie met de Zon. Op 25 oktober wordt Venus door de Maan bedekt maar dit gebeurt overdag en dan ook nog eens in Afrika en boven de Atlantische Oceaan.

Mars

Mars bevindt zich in het sterrenbeeld Stier – Taurus en neemt gedurende de maand in helderheid toe van magnitude -0,6 tot -1,2. Op 31 oktober begint de planeet aan zijn retrograde beweging.

Jupiter

Na zijn oppositie in september is de planeet nog steeds met zijn retrograde beweging in het sterrenbeeld Vissen – Pisces bezig. Jupiter heeft een visuele helderheid van magnitude -2,8.

Saturnus

Saturnus vinden we in het sterrenbeeld Steenbok – Capricornus. De planeet beweegt ook retrograad en vanaf 23 oktober weer oostwaarts

Uranus

Uranus bevindt zich met een visuele helderheid van magnitude 5,7 in het sterrenbeeld Ram – Aries.

Neptunus

Neptunus vinden we nog steeds terug in het sterrenbeeld Waterman – Aquarius. Neptunus heeft een visuele helderheid van magnitude 7,8.

De sterrenhemel in oktober 2022

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon

De sterrenhemel in het noorden
De sterrenhemel boven de noordelijke horizon. De kaart is gemaakt voor 15 oktober 22 uur.

Prominent in het noorden bevindt zich het sterrenbeeld Grote Beer – Ursa Major. De staart van het sterrenbeeld Draak – Draco slingert zich tussen de Grote Beer en de Kleine Beer door. Het sterrenbeeld Cepheus bevindt zich boven de Poolster.

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon

De sterrenhemel in het oosten
De sterrenhemel boven de oostelijke horizon. De kaart is gemaakt voor 15 oktober 22 uur.

Laag boven de oostelijke horizon begint het sterrenbeeld Stier – Taurus steeds beter zichtbaar te worden. De Stier is te vinden aan de hand van de heldere oranje ster Aldebaran. Boven de Stier bevindt zich het sterrenbeeld Perseus en linksboven het sterrenbeeld Stier kunnen we het sterrenbeeld Voerman – Auriga zien.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon

De sterrenhemel in het zuiden
De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon. De kaart is gemaakt voor 15 oktober 22 uur.

Boven de zuidelijke horizon bevindt zich deze maand het zwakke sterrenbeeld Zuidervis – Piscis Austrinus dat de heldere ster Fomalhaut bevat. Hoger boven de zuidelijke horizon kunnen we het Herfstvierkant van het sterrenbeeld Pegasus zien. Ook de sterrenbeelden Cetus – Walvis, Pisces – Vissen, Aquarius – Waterman en Capricornus – Steenbok bevinden zich in het zuiden maar het zijn allemaal weinig opvallende sterrenbeelden die het beste op een donkere maanloze nacht opgezocht kunnen worden.

De sterrenhemel boven de westelijke horizon

De sterrenhemel in het westen
De sterrenhemel boven de westelijke horizon. De kaart is gemaakt voor 15 oktober 22 uur.

Boven de westelijke horizon beginnen de sterren van het sterrenbeeld Slangendrager – Ophiuchus steeds sneller onder de horizon te verdwijnen. Dat geldt ook voor de sterrenbeelden Noorderkroon – Corona Borealis en Hercules die al lager aan de sterrenhemel staan. In westen is wel de Zomerdriehoek nog goed te zien.

De sterrenhemel boven je hoofd

Het sterrenbeeld Cassiopeia staat deze maand hoog aan de hemel. Cassiopeia is gemakkelijk te herkennen aan de W-vorm. Ook de sterrenbeelden Cepheus en Andromeda staan hoog aan de hemel. Mocht het op een maanloze nacht helder zijn dan kan je ook eens het zwakke sterrenbeeld Hagedis – Lacerta proberen te vinden. Lacerta heeft geen heldere sterren maar wel een opvallende zigzag-vorm.

Meteoren

Deze maand zijn er een grote meteorenzwerm en drie kleinere meteorenzwermen actief. Die grote meteorenzwerm is de Orioniden die net als de η-Aquariden in mei geassocieerd is aan komeet 1P/Halley. Tijdens deze tweede passage door de stroom deeltjes die de komeet heeft achter gelaten zijn er iets minder meteoren te zien dan in mei maar voor waarnemers op het noordelijk halfrond zijn de omstandigheden wel beduidend beter. Beide zwermen vertonen snelle meteoren die regelmatig zorgen voor nalichtende sporen. Het maximum van de Orioniden valt in de nacht van 21-22 oktober maar de zwerm kent een erg breed maximum dat ongeveer een week duurt. Het ZHR bedraagt ongeveer 25 meteoren per uur. Soms worden er hogere gemiddelden van 50 – 70 meteoren per uur geregistreerd. Tijdens het maximum van 2022 hebben we te maken met een wassende Maan en dat zorgt voor heel aardige waarneemomstandigheden.

De zwakkere zwerm van de Zuidelijke Tauriden (vaak met heldere vuurballen) heeft het maximum in de nacht van 10 op 11 oktober. Dit maximum valt een dag voor Volle Maan dus de waarneemomstandigheden zijn niet al te best. Aan het einde van de maand, omstreeks 20 oktober, begint ook de activiteit van de Noordelijke Tauriden toe te nemen. Deze zwerm heeft begin november zijn maximum. Beide Tauridenzwermen worden geassocieerd met de komeet 2P/Encke. Van alle grote kometen heeft deze de kleinste periode, namelijk 3,3 jaar. De meteoren van beide Tauridenzwermen zijn relatief helder en langzaam.

Op 6 oktober begint de activiteit voor een kleine noordelijke zwerm, de Draconiden. Deze zwerm heeft zijn maximum op 8-9 oktober. Het ZHR bedraagt ongeveer 10 meteoren per uur maar als gevolg van de beide Volle Maan zullen we er weinig zien.