Spica – een wervelende dubbelster

Zoekkaart voor Spica - 1 mei
Volg de boog van de Grote Beer naar Arcturus en trek de boog door naar de volgende heldere ster: Spica. De kaart is gemaakt voor 1 mei 00.00 uur

Spica is de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd – Virgo. Met het blote oog lijkt het één ster te zijn maar in werkelijkheid zijn het minimaal twee sterren die beiden groter en heter dan onze Zon zijn. Ze draaien op een afstand van 18 miljoen kilometer van elkaar om een gemeenschappelijk zwaartepunt. De Aarde draait op een afstand van 150 miljoen kilometer om de Zon. De kleine afstand tussen de twee sterren zorgt ervoor dat ze elkaar stevig aantrekken en daardoor hebben ze de vorm van een ei waarbij de punten naar elkaar toe wijzen. De beide sterren draaien in slechts vier dagen om elkaar heen.

Op zoek naar Spica

De beste avonden om Spica waar te nemen zijn vanaf de lente tot ver in de zomer als de ster boven de zuidelijke horizon beweegt. In het midden van april komt Spica kort na zonsondergang in het zuidoosten op. In deze tijd is de ster de gehele nacht waar te nemen. Twee maanden later bevindt de ster zich vroeg in de avond op zijn hoogste punt in het zuiden. Eind augustus is de ster nog kort even zichtbaar in het zuidwesten kort na het aanbreken van de duisternis.

Uitgaande van het sterrenbeeld Grote Beer – Ursa Major is Spica redelijk eenvoudig te vinden. De Grote beer staat in de lente en de zomer hoog aan de hemel. Ga uit van de gebogen steel van de steelpan van de beer. Als je deze boog volgt kom je bij een heldere oranje ster. Dit is Arcturus, de helderste ster van het sterrenbeeld Ossenhoeder – Boötes. Trek je deze lijn verder kan is Spica de volgende heldere ster.

Spica is de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd – Virgo. In helderheid is het de 15-de ster die we kunnen zien. Spica heeft nagenoeg dezelfde helderheid als Antares, de helderste ster van het sterrenbeeld Schorpioen – Scorpius dus soms wordt Antares als 15-de genoemd en Spica als 16-de.

Geschiedenis en mythologie van Spica

De naam Spica stamt af van het Latijnse woord voor “aar” en de algemene aanname is dat de naam refereert naar een korenaar. De ster en het sterrenbeeld Maagd zelf werden vroeger vaak geassocieerd met Ceres, de Griekse godin van de oogst.

Er zijn in de mythologie veel verschillende namen en verhalen over Virgo en Spica. Er zijn maar weinig verhalen die specifiek over Spica gaan. De klassieke referenties zien de sterren van Virgo als een godin die geassocieerd wordt met graan of de oogst. In de Griekse en Romeinse mythologie was ze Astraea, de personificatie van de Rechtvaardigheid. Of ze was Persephone dochter van Ceres. In Egypte was Virgo de godin Isis en Spica was de drager van haar luit. In het oude China was Spica een speciale lente-ster die bekend stond als de “Hoorn”.

Eén van de Arabische namen voor Spica is Azimech dat afkomstig is van de Arabische woorden die “de weerloze” of “de eenzame” betekenen. Dit verwijst mogelijk naar het feit dat Spica de enige heldere ster in dat gebied is. Maar Spica is niet de meest eenzame ster. Die eer komt toe aan Fomalhaut van het sterrenbeeld Zuidervis – Piscis Austrinus.

De wetenschap van Spica

Spica bevindt zich op een afstand van ongeveer 262 lichtjaar van de Zon. Het is een dubbelster die in een telescoop niet is op te lossen in de afzonderlijke sterren. Men heeft de dubbelster ontdekt met behulp van een spectroscoop die het licht in afzonderlijke kleuren kan oplossen. Beide sterren in het dubbelstersysteem zijn groter en heter dan onze Zon. De grootste van de twee is een blauwe reus. De oppervlaktetemperaturen worden geschat op 22.400 Kelvin en 18.500 Kelvin. Onze eigen Zon heeft een oppervlaktetemperatuur van ongeveer 5800 Kelvin.

De beide sterren bevinden zich op een afstand van ongeveer 18 miljoen kilometer van elkaar. Ze draaien met een periode van slechts 4 dagen om een gemeenschappelijk zwaartepunt. Door de grote zwaartekracht die de twee sterren op elkaar uitoefenen hebben ze vermoedelijk de vorm van een ei. Spica is ook een veranderlijke ster en de variabiliteit wordt vermoedelijk veroorzaakt doordat de beide sterren elkaar van ons uit gezien, af en toe bedekken. Het licht van de beide sterren samen is gemiddeld meer dan 22.000 maal zo helder dan onze Zon. De diameter van de sterren wordt geschat op 7,8 respectievelijk 4 * de diameter van de Zon.

Spica is één van de heldere sterren die door de Maan bedekt kan worden. Astronomen vermoeden dat de ster, gebaseerd op de manier waarop het licht van Spica tijdens een bedekking door de Maan uitdooft, niet een gewone spectroscopische dubbelster is maar dat er nog drie andere sterren aanwezig zijn. Als dat klopt dan hebben we dus te maken met een vijfvoudige ster.

Eerste publicatie: 26 april 2017