Waarom begint het jaar eigenlijk op 1 januari?

Vuurwerk tijdens Oud op Nieuw
Vuurwerk tijdens Oud op Nieuw

Het vieren van Nieuwjaar op 1 januari heeft niets te maken met astronomie, het is een door mensen bepaalde gebeurtenis. Maar toch werkt de natuur mee om van 1 januari de start van het nieuwe jaar te maken.

De datum voor het nieuwe jaar wordt niet bepaald door een bepaalde natuurlijke gebeurtenis maar desondanks is het voor ons, bewoners van het noordelijk halfrond wel de periode waarin de hoeveelheid daglicht zijn laagste punt heeft bereikt en we weer op weg zijn naar langere dagen, naar warmer weer,

Janus
Janus, afgebeeld op een oude Romeinse munt

Onze viering van Nieuwjaarsdag stamt af van een oud Romeins gebruik, het feest van de Romeinse god Janus – de god van doorgangen en het begin. De naam voor de maand januari komt ook van Janus af. Van Janus werd gezegd dat hij twee gezichten had. Een gezicht keek terug in de tijd en het andere gezicht tuurde in de toekomst.

Om het nieuwe jaar te vieren deden de Romeinen beloften aan Janus en van dit oud gebruik komt onze traditie van de goede voornemens voor het nieuwe jaar.

Maar 1 januari is niet altijd het begin van het nieuwe jaar geweest. Vroeger werden er ook nieuwjaarsvieringen gehouden tijdens een equinox als de Zon zich boven de evenaar van de Aarde bevindt en dag en nacht een gelijke lengte hebben. In veel culturen markeert de maartequinox de tijd van transitie en een nieuw begin en voor die culturen waren nieuwjaarsvieringen tijdens de maartequinox heel normaal. Ook de septemberequinox werd gebruikt om het nieuwe jaar te starten. Zo begon bijvoorbeeld de Franse Republikeinse kalender – die tijdens de Franse revolutie werd ingesteld en die werd gebruikt van 193 tot 1805 – het nieuwe jaar met de septemberequinox.

De oude Grieken vierden het begin van het nieuwe jaar tijdens de wintersolstice tijdens de kortste dag van het jaar.

Heel veel culturen vieren tegenwoordig Nieuwjaarsdag op 1 januari maar sommige culturen en religies doen dit niet. De Joden gebruiken een maankalender en vieren Nieuwjaar op Rosh Hashana, de eerste dag van de maand Tirshi. Dit is de eerste maand van hun kalender. Deze dag valt meestal in september.

Beter bekend is het Chinese Nieuwjaar dat of in januari of begin februari wordt gevierd. In 2018 start het Chinese jaar op 16 februari. Dan begint het jaar van de Hond.

Naast dat op et noordelijk halfrond de dagen weer beginnen te lengen is er omstreeks 1 januari wel een astronomische gebeurtenis die gerelateerd is aan het aardse jaar. Omstreeks 1 januari bereikt de Aarde altijd zijn perihelium en dat is de kleinste afstand tot de Zon. In 2018 is dat op 3 januari.

Dat is niet de reden dat we Nieuwjaarsdag op 1 januari vieren maar het zou wel een goede reden zijn als we het deden.

 

Eerste publicatie: 1 januari 2018