Wat is de grootste ster in het heelal?

Laten we eerst eens kijken naar de grootte van onze eigen Zon. We krijgen misschien een beetje een idee over de schaal waar we over praten. Onze ster heeft een doorsnede van 1,4 miljoen kilometer. Van de totale massa van ons zonnestelsel neemt de Zon 99,9% voor zijn rekening. We zouden 1 miljoen aardbolletjes nodig hebben om de hele Zon op te vullen.

Astronomen gebruiken de termen zonneradius en zonsmassa om grote en kleine sterren met elkaar te vergelijken. Eén zonneradius is 690.000 kilometer en 1 zonsmassa is 2 x 1030 kilogram (vol uit geschreven: 2.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 kg)

Een bekende grote ster in ons sterrenstelsel is Eta Carinae die zich op een afstand van ongeveer 7500 lichtjaar bevindt. Deze ster heeft een massa van 120 zonsmassa’s. De ster is een miljoen maal helderder dan onze Zon. De meeste sterren blazen door middel van sterrenwind een deel van hun massa weg. Eta Carinae is zó groot dat de ster jaarlijks voor 500 Aardmassa’s aan materie wegblaast. Omdat het massaverlies zo groot is, is het voor astronomen lastig te meten waar de ster eindigt en waar de sterrenwind begint. Astronomen schatten de straal van Eta Carinae op 250x die van de Zon. De ster staat overigens “op het punt” om als een spectaculaire supernova te exploderen.

Eta Carinae
Opname van Eta Carinae, de ster is omringd door materie die de ster zelf heeft uitgestoten. Credit: J. Morse (Arizona State U.), K. Davidson (U. Minnesota) et al., WFPC2, HST, NASA

Men denkt dat R136a1 qua massa de zwaarste ster in het heelal is. Deze ster heeft een massa van 265 zonsmassa’s en bevindt zich in de Grote Magelhaanse Wolk. Astronomen begrijpen deze ster nog niet goed want men ging er van uit dat een ster theoretisch maximaal 150 zonsmassa zwaar zou kunnen zijn. Dergelijke sterren zouden alleen hebben kunnen bestaan in het jonge heelal toen de eerste sterren ontstonden uit waterstof en helium direct na de Oerknal. Men vermoedt dat R136a1 is ontstaan doordat verschillende zware sterren met elkaar zijn versmolten. Ook R136a1 staat op het punt om als een zogenoemde hypernova te exploderen.

Als we gaan kijken naar grote sterren dan kennen we Betelgeuze in de schouder van het sterrenbeeld Orion goed. Deze rode superreus heeft een straal van 950 -1200 maal die van de Zon. Zou Betelgeuze zich op de plaats van de Zon bevinden dan zou de ster zich uitstrekken tot voorbij de baan van Jupiter.

Maar het kan nog groter. De grootste bekende ster is VY Canis Majoris. Dit is een rode hyperreus in het sterrenbeeld Grote Hond – Canis Major. VY Canis Majoris bevindt zich op een afstand van ongeveer 5000 lichtjaar van de Aarde. Berekeningen laten zien dat de ster 1540 maal zo groot is als onze Zon. Als VY Canis Majoris de plaats van de Zon zou innemen dan strekt de ster zich uit tot voorbij de baan van Saturnus.

Sterrenkaart VY Canis Majoris
Locatie van VY Canis Majoris in het sterrenbeeld Grote Hond – Canis Major

VY Canis Majoris is de grootste ster die we kennen maar ons sterrenstelsel verbergt achter stof- en gaswolken mogelijk nog grotere sterren. VY Canis Majoris heeft een helderheid van magnitude 8.1 en is dus niet met het blote oog zichtbaar. Je hebt er een middelgrote amateur telescoop voor nodig.

Hoe groot kan een ster in theorie worden?

De grootste sterren zijn ook de koelste sterren. Eta Carinae is de helderste ster die we kennen met een oppervlakte temperatuur van 25.000 Kelvin en een doorsnede van 250 zonneradii. De grootste sterren zullen koude superreuzen zijn. Zo heeft VY Canis Majoris een oppervlakte temperatuur van slechts 3500 Kelvin. Een superreus met een temperatuur van 3000 Kelvin kan een grootte hebben van 2600 zonneradii.

Astronomen denken dat dat ongeveer het maximale is dat een ster groot kan zijn.

VY Canis Majoris versus onze Zon
Onze Zon vergeleken met VY Canis Majoris. De baan van de Aarde om de Zon is ook ingetekend.

 

Laatste bewerking: 2 oktober 2014