Wat zijn lichtende nachtwolken?

lichtende-nachtwolken-boven-stockholm
Lichtende nachtwolken boven Stockholm. Credit By Kevin Cho (Kee Pil Cho)Own work, CC BY-SA 3.0, Link

Het is er weer de tijd voor. Mensen die op hogere breedtegraden wonen kunnen weer zogenaamde noctilucent of lichtende nachtwolken zien. Dergelijke wolken zijn in deze periode van het jaar soms te zien.

Wat zijn lichtende nachtwolken?

Lichtende nachtwolken ontstaan in de mesosfeer op een hoogte van 80 kilometer boven het oppervlak. Dit is de bovenste laag van de atmosfeer. Men denkt dat ze zijn gemaakt van ijskristallen die ontstaan rond hele fijne stofdeeltjes die afkomstig zijn van meteoren. Ze kunnen alleen ontstaan bij hele lage temperaturen en als er water beschikbaar is om die ijskristallen te vormen.

Waarom ontstaan die wolken, die immers hele lage temperaturen nodig hebben, in de zomer? Dat komt door de dynamiek van onze atmosfeer. De koudste temperaturen van het jaar in de mesosfeer worden in zomer rond de polen bereikt.

Zo werkt het: in de zomer wordt de lucht aan de grond opgewarmd en door die opwarming stijgt die lucht. Omdat de atmosferische druk met de hoogte afneemt kan de opstijgende lucht uitzetten. As de lucht uitzet koelt die ook af. Samen met andere processen in de bovenste delen van de atmosfeer zorgt er voor dat de lucht nog verder opstijgt en daardoor nog meer afkoelt. Het resultaat is dat de temperatuur van de lucht in de mesosfeer kan dalen tot ongeveer -135 °Celsius.

In de meeste jaren bereikt de mesosfeer aan het noordelijk halfrond zo omstreeks midden mei deze temperatuur.

Omdat de wolken enorm gevoelig zijn voor de temperatuur van de atmosfeer kunnen ze gebruikt worden om informatie te verzamelen over de windcirculatie die deze temperaturen veroorzaakt. Ze kunnen wetenschappers vertellen dat deze circulatie bestaat en ze kunnen iets zeggen over de sterkte van deze circulatie.

Hoe kunnen lichtende nachtwolken worden bekeken?

Welke stappen zou je moeten nemen als je deze wolken zelf wil waarnemen? Je moet je op een relatief hoge breedtegraad bevinden bij voorkeur dus tussen de 45ste en 60ste noordelijke of zuidelijke breedtegraad. Wat dat betreft wonen we in Nederland dus al prima.

Je kan lichtende nachtwolken het beste waarnemen tussen mei en augustus als je op het noordelijk halfrond woont en tussen november en februari als je op het zuidelijk halfrond woont.

Lichtende nachtwolken zijn voornamelijk zichtbaar als de Zon pas onder de horizon is, ongeveer 90 minuten tot 2 uur na zonsondergang of voor zonsopkomst. Op die tijden, als de Zon onder de horizon is maar vanaf de grote hoogte waarop lichtende nachtwolken nog voorkomen is te zien, zal het zonlicht deze wolken dus nog verlichten waardoor ze vanaf de grond gezien oplichten aan de nachtelijke hemel.

Wetenschappers die deze wolken bestuderen maken ook gebruik van de data van de Aeronomy of Ice in the Mesosphere (AIM) satelliet van de NASA. Deze satelliet, die lichtende nachtwolken bestudeerde, werd in 2007 gelanceerd en heeft met behulp van verschillende instrumenten aan boord informatie zoals temperatuur, atmosferische gassen, de grootte van ijskristallen en veranderingen in de wolken en het stof van meteorieten uit de ruimte verzameld.

 

Eerste publicatie: 18 juni 2018
Bron: EarthSky