Actuele Sterrenhemel

januari_wordle
word

Op 2 januari 2021 om 14:51 uur Nederlandse tijd bereikt de Aarde zijn perihelium. Dit is het punt in de baan van de Aarde om de Zon waar de afstand tot onze ster het kleinst is. Op 2 januari 2021 is die afstand 147.093.163 kilometer (0,983257 Astronomische Eenheden.

Kaart van de actuele sterrenhemel

De positie van de kaart is voor Geleen, de huidige thuisbasis van Kuuke, maar de kaart is ook goed bruikbaar voor andere delen van Nederland.

Gebruik:

  • Klik op de datum/tijd om deze te veranderen
  • Klik op de coördinaten om een andere locatie te kiezen
  • Klik en sleep op de kaart om een ander deel van de sterrenhemel te bekijken
  • Klik op de kaart en druk dan op ? op je toetsenbord om een lijst te krijgen met alle commando’s die je m.b.v. het toetsenbord kan uitvoeren

Waarnemen

De Maan in januari 2021

MaanfaseDatumTijdAfstand tot de Aarde (km)
Laatste Kwartier6 januari 202110:38364.700
Nieuwe Maan13 januari 202106:02377.530
Eerste Kwartier20 januari 202122:03405.203
Volle Maan28 januari 202120:18383.977

Zie ook Kuuke’s Maan kalender

Op 2 januari passeert de krimpende Maan 4,7° ten noorden van Regulus, de helderste ster van het sterrenbeeld Leeuw – Leo. Tijdens het Laatste Kwartier, op 6 januari, bevindt de Maan zich ten noorden van Spica, de helderste ster van het sterrenbeeld Maagd – Virgo. Op 10 januari, net voor Nieuwe Maan, passeert de Maan op 6° ten noorden van de rode reus Antares van het sterrenbeeld Schorpioen – Scorpius. Op 21 januari bevindt de Maan zich 5,1° ten zuiden van Mars die zich dan in het sterrenbeeld Ram – Aries bevindt. Kort hierna passeert de Maan op 3,3° ten zuiden van Uranus die zich eveneens in de Ram bevindt. Op 24 januari zien we de wassende Maan op 4,8° ten noorden van de ster Aldebaran van het sterrenbeeld Stier – Taurus bewegen. Een dag voor Volle Maan, op 27 januari, passeert de Maan ten zuiden van de ster Pollux in het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini. Op 30 januari zien we de afnemende Maan opnieuw ten noorden van Regulus in de Leeuw.

Zichtbaarheid van het International Space Station

De volgende link geeft je een tabel voor de zichtbaarheid van het International Space Station (externe link, opent in nieuw venster, NASA-website) voor de komende dagen. De gegeven tijden gelden strikt genomen voor Maastricht.

Ruimtevaartgeschiedenis

Op 14 januari 2005 landde de Huygens-probe van de ESA op de maan Titan. De Huygens was door de Cassini-ruimtesonde van de NASA meegenomen naar Saturnus en zijn manen. Huygens werd op 25 december 2004 losgekoppeld van de Cassini.

Op 3 januari 2019 werd de Chinese ruimtesonde Chang’e 4 de eerste ruimtesonde die een zachte landing maakte op de verre zijde van de Maan. De probe landde in de Von Karman krater in het Aitken Bassin aan de zuidpool van de Maan. Naast de lander werd de maanrover Yutu-2 uitgezet.

Op 4 januari 2004 landde de robotische rover Spirit van de NASA in de Gusev krater op Mars.

Op 8 januari 1973 landde de Sovjet-Russische maanrover Lunokhod 2 in de krater Le Monnier. De missie eindigde op 11 mei 1973 ten men het contact met de rover verloor.

Op 24 januari 1986 maakte de Voyager 2 ruimtesonde van de NASA een scheervlucht langs de planeet Uranus. Het was de eerste en de laatste keer dat de planeet door een ruimtesonde werd bezocht.

Op 25 januari 2004 landde de robotische auto Opportunity van de NASA op Meridiani Planum op Mars.

De planeten in januari 2021

Mercurius
Mercurius bereikt op 24 januari 2021 zijn grootste oostelijke elongatie ten opzichte van de Zon. De kleine planeet heeft dan een helderheid van magnitude -0,7. De planeet is te vinden in de avondschemering laag boven de westelijke horizon.

Venus
Venus bevindt zich in het begin van de maand in het sterrenbeeld Slangendrager – Ophiuchus maar beweegt zich al snel naar het sterrenbeeld Boogschutter – Sagittarius en komt dichter bij de Zon. Venus heeft een helderheid van magnitude -3,9. De planeet kan wellicht met een verrekijker nog worden gevonden laag boven de oostelijke horizon en dan kort voor zonsopkomst

Mars
Mars verplaatst zich van het sterrenbeeld Vissen – Pisces naar het sterrenbeeld Ram – Aries. De helderheid van de rode planeet neemt af van magnitude 0,2 naar 0,4. Mars komt in 2021 niet in oppositie en begin januari is de beste periode van dit jaar om de rode planeet waar te nemen. Omstreeks 21 januari staan Mars en Uranus bij elkaar in de buurt aan de sterrenhemel.

Jupiter
Jupiter heeft een helderheid van magnitude -2,0. De reuzenplaneet bevindt zich in het sterrenbeeld Steenbok – Capricornus en is te dicht in de buurt van de Zon om waargenomen te kunnen worden. Op 29 januari komt Jupiter in conjunctie met de Zon

Saturnus
Ook Saturnus bevindt zich in het sterrenbeeld Steenbok – Capricornus en is door zijn nabijheid tot de Zon niet waarneembaar. Saturnus is op 24 januari in conjunctie met de Zon.

Uranus
Uranus maakt in het begin van de maand een retrograde beweging (beweegt westwaarts) in het sterrenbeeld Ram – Aries maar beweegt zich vanaf 16 januari weer oostwaarts. De planeet heeft een helderheid van magnitude 5,7 tot 5,8. De planeet gaat pas na middernacht onder.

Neptunus
Neptunus heeft een helderheid van magnitude 7,9. De planeet bevindt zich in het sterrenbeeld Waterman – Aquarius en zal daar het hele jaar zijn te vinden. Begin januari gaat de planeet omstreeks 22 uur onder. Eind januari is dat al om 20 uur.

De sterrenhemel in januari 2021

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon
In het noordoosten staat de opvallende steelpan van de Grote Beer – Ursa Major hoog aan de hemel. Links van die steelpan staat de Poolster met de rest van de Kleine Beer – Ursa Minor. Tussen de Kleine beer en de horizon krinkelt het sterrenbeeld Draak – Draco en in het noordwesten is de heldere ster Deneb van het sterrenbeeld Zwaan – Cygnus te vinden. Laag boven de horizon kan je ook nog de heldere ster Wega van het sterrenbeeld Lier – Lyra zien.

De sterrenhemel boven de noordelijke horizon
De sterrenhemel boven de noordelijke horizon omstreeks 15 januari 2021, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon
Het sterrenbeeld Leeuw – Leo met de heldere oranjerode ster Regulus bevindt zich in het oosten. Rechts van Regulus de twee heldere sterren van het sterrenbeeld Tweelingen – Gemini, Castor en Pollux. Onder de tweelingen is de kop van het sterrenbeeld Waterslang – Hydra te zien. Rechts boven de Waterslang staat de heldere ster Procyon en de rest van het sterrenbeeld Kleine Hond – Canis Minor.

De sterrenhemel boven de oostelijke horizon
De sterrenhemel boven de oostelijke horizon omstreeks 15 januari 2021, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon
Het sterrenbeeld Orion staat hoog boven de zuidelijke sterrenhemel. Links onder Orion bevindt zich het sterrenbeeld Grote Hond – Canis Major met de heldere ster Sirius. Rechtsboven Orion bevindt zich het sterrenbeeld Stier – Taurus dat goed te vinden is door zijn oranjerode ster Aldebaran. Bij helder weer en geen storend maanlicht is onder Orion ook nog het zwakke sterrenbeeld Haas – Lepus te zien.

De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon
De sterrenhemel boven de zuidelijke horizon omstreeks 15 januari 2021, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

De sterrenhemel boven de westelijke horizon
Deze maand zijn er boven de westelijke horizon weinig heldere sterren te zien. Het sterrenbeeld Pegasus is met zijn grote lege vierkant gemakkelijk te herkennen. Vanaf de linkerbovenhoek van dit vierkant strekt zich het sterrenbeeld Andromeda uit richting het zenit. Links van het herfstvierkant bevinden zich de zwakke sterren van de sterrenbeelden Vissen – Pisces en Walvis – Cetus.

De sterrenhemel boven de westelijke horizon
De sterrenhemel boven de westelijke horizon omstreeks 15 januari 2021, 22 uur. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

Meteorenzwermen

De Quadrantiden

De meteorenzwern der Quandrantiden (vernoemd naar het niet meer bestaande sterrenbeeld Quadrans Muralis) is actief tussen 28 december en 12 januari. Het is een van de sterkere meteorenzwermen van het jaar. De aantallen meteoren zijn vergelijkbaar met de bekendere meteorenzwermen van de Perseïden (in augustus) en de Geminiden (in december). De Quandrantiden hebben een zeer scherpe piek die slechts 6 uur duurt. Deze piek valt altijd op 3 of 4 januari. Deze scherpe piek kan gemakkelijk worden gemist als het weer slecht is of we veel last hebben van storend maanlicht (hetgeen dit jaar helaas het geval is). De meteoren van de Quadrantiden zijn gemiddeld niet erg helder maar er de zwerm produceert wel heldere vuurballen.

De radiant van de zwerm bevindt  zich halverwege de sterren θ Bootis en τ Herculis maar kan ook gevonden worden op de lijn tussen Alkaid (η UMa), de laatste ster van de steel van de Grote Beer en de kop van het sterrenbeeld Draak – Draco.

De meteorenzwerm is gekoppeld aan de asteroïde 2003 EH1 en die asteroïde kan vermoedelijk gekoppeld worden aan komeet C/1490 Yi. Deze komeet is door Aziatische astronomen (Chinese, Japanse en Koreaanse astronomen) ongeveer 530 jaar geleden waargenomen.

De naam de Quandrantiden is de enige overgebleven link naar het in onbruikgeraakte sterrenbeeld Quadrans Muralis. Het sterrenbeeld werd aan het einde van de 18de eeuw door de Franse astronoom Joseph de Lalande voorgesteld. Lalande was in die tijd directeur van de sterrenwacht van de École Militaire in Parijs. Het was vernoemd naar de muurkwadrant die sterrenwachten in dit tijd gebruikten. Het bestond uit een kwadrant dat op een noord-zuid gerichte muur was bevestigd en dat werd gebruikt om de positie van sterren te bepalen.

Het sterrenbeeld verscheen voor het eerst in 1795 in de Atlas Céleste van Jean Fortin. De naam van het sterrenbeeld bleef tot het einde van de negentiende eeuw in gebruikt. De Quadrantiden werden in 1825 voor het eerst opgemerkt door de Italiaanse astronoom Antonio Brucalassi en onafhankelijk in 1839 door Adolphe Quetelet van de sterrenwacht van Brussel en Edward Herrick uit Connecticut vernoemd naar het sterrenbeeld. Quadrans Muralis bevond zich boven het hoofd van Ossenhoeder – Boötes en dit gebied maakt nu deel uit van dit sterrenbeeld. De meteorenzwerm wordt daarom ook wel de Boötiden genoemd.

Dit jaar wordt met maximum van de meteorenzwerm verwacht op zondag 3 januari omstreeks 17 uur. Omstreeks 9 uur in de ochtend staat de radiant op zijn hoogste punt van 86° boven de horizon. Het beste moment om de Quadrantiden te bekijken is op 3 januari omstreeks 18:45 uur. Dat is al anderhalf uur na het maximum en de radiant staat dan nog slechts 15° boven de noordwestelijke horizon. Bovendien is de Maan voor ongeveer 80% verlicht en dat maanlicht zal flink gaan storen.