Venus – een hete, helse en vulkanische planeet

Vulkanen op Venus
Zogenoemde “pannenkoek”-vulkanen op Venus

Venus, de tweede planeet gezien vanaf de Zon, is vernoemd naar de Romeinse godin van de liefde en de schoonheid. De planeet, het is de enige die naar een vrouw is vernoemd, is mogelijk naar de mooiste godin vernoemd omdat ze van alle bekende planeten in de oudheid, het helderste scheen.

In de oudheid werd Venus vaak voor twee verschillende sterren aangezien, een ochtendster en een avondster; een ster die zichtbaar is voor zonsopkomst en eentje die zichtbaar is na zonsondergang. In het Latijn werden deze sterren Lucifer en Vesper genoemd. Bij de Christenen werd Lucifer, de brenger van het licht, na zijn ondergang bekend als Satan. Bij het aanbreken van het ruimtevaarttijdperk werd bekend dat Venus een helse wereld is. Ruimtesondes houden het niet lang uit aan het oppervlak van de planeet die daardoor voor ons heel lastig te bestuderen is.

Fysische kenmerken

Venus en de Aarde worden vaak als tweeling gezien omdat ze in grootte, massa, dichtheid, samenstelling en zwaartekracht grote overeenkomsten vertonen maar hiermee stopt het dan wel.

Alhoewel Venus niet de meest nabije planeet tot de Zon is is het wel de heetste planeet in ons zonnestelsel. Dat komt doordat de atmosfeer als een broeikas hitte vasthoudt. Dit is enigszins te vergelijken met het broeikaseffect dat we op Aarde kennen. De temperatuur op Venus bereikt een maximum van 465 °C en dat is meer dan genoeg om lood te laten smelten. Ruimtesondes die we op de planeet hebben laten landen hielden het maximaal enkele uren uit.

Venus heeft een helse atmosfeer die voornamelijk uit koolstofdioxde en wolken zwavelzuur bestaat. Wetenschappers hebben slechts sporen van water in de atmosfeer weten te detecteren. De atmosfeer is veel zwaarder dan de aardse atmosfeer en dat leidt er toe dat de druk aan het oppervlak 90 * zo groot is als de druk op Aarde. Echter, volgens die wetenschappers van het Goddard Institute for Space Studies van de NASA hebben gemaakt, was de planeet vroeg in zijn bestaan wel degelijk bewoonbaar.

Het oppervlak van Venus is extreem droog. Tijdens de evolutie van de planeet heeft de sterke ultraviolette straling van de Zon al het water verdampt. Tegenwoordig is er geen vloeibaar water meer aan het oppervlak te vinden omdat de schroeiende hitte van de door ozon gevulde atmosfeer meteen al het water weg kookt. Ongeveer tweederde van het oppervlak van de planeet is bedekt met vlakke, gladde gebieden die worden ontsiert door duizenden vulkanen waarvan er enkelen nog steeds actief zijn. De kraters hebben doorsnedes van 0,8 tot ongeveer 250 kilometer. Er stroomt lava door lange kronkelende kanalen die tot 5000 kilometer lang zijn. Het zijn de langste kanalen in ons zonnestelsel.

Er komen zes bergachtige gebieden voor op Venus die in totaal ongeveer eenderde van het oppervlak beslaan. Eén berggebied, Maxwell, is ongeveer 870 kilometer lang en bereikt een hoogte van 11,3 kilometer. Maxwell is daarmee de hoogste berg op de planeet.

Ook komen er op Venus oppervlaktestructuren voor die we op Aarde niet kennen. Zo komen er ringvormige structuren, corona’s, voor die een doorsnede van 155 tot 580 kilometer hebben. Wetenschappers denken dat deze zijn ontstaan toen het materiaal onder de korst omhoog kwam waarbij het oppervlak van de planeet werd kromgetrokken. Ook komen er op Venus terrasvormige gebieden voor waarin zich weer valleien en bergruggen hebben gevormd die zich in allerlei richtingen uitstrekken.

De condities die op Venus voorkomen kunnen als hels worden omschreven dus de oude naam voor Venus – “Lucifer” – is zeker niet verkeerd gekozen. Echter deze naam heeft geen duivelse verwijzing want Lucifer betekent “brenger van het licht”. Venus is vanaf de Aarde gezien de helderste planeet en dat komt doordat de wolken heel veel licht weerkaatsen en door de nabijheid van de planeet tot de Zon.

Venus heeft 243 aardse dagen nodig om eenmaal om zijn as te draaien. Het is daarmee veruit de langzaamste planeet en door de trage draaiing kan de metalen kern van de planeet geen magnetisch veld opwekken dat lijkt op het aardse magnetische veld.

Baankenmerken

Als je van bovenaf op het zonnestelsel zou kunnen kijken dan zie je dat Venus tegen de wijzers van de klok om zijn as draait. Venus is de enige planeet die dit doet. Dat betekent dat op Venus de Zon op komt in het westen en onder gaat in het oosten. Op Aarde komt de Zon op in het oosten en onder in het westen.

Een venusjaar – de tijd die de planeet nodig heeft om eenmaal om de Zon te draaien – is ongeveer 225 aardse dagen lang. Normaal zou dat betekenen dat de dagen op Venus langer zijn dan de jaren maar als gevolg van de aparte retrograde beweging is de tijd van de ene zonsopkomst tot de volgende zonsopkomst ongeveer 117 aardse dagen lang.

Enkele parameters van Venus:

Baan en rotatie

  • Gemiddelde afstand tot de Zon: 108.208.930 en dat is gelijk aan 0,723 * de afstand van de Aarde tot de Zon.
  • Perihelium (kleinste afstand tot de Zon): 107.476.000 kilometer (0,730 * de afstand van de Aarde tot de Zon).
  • Aphelium (grootste afstand tot de Zon): 108.942.000 kilometer (0,716 * de afstand van de afstand van de Aarde tot de Zon).

Samenstelling en structuur

Samenstelling van de atmosfeer (in volume-%):

  • 96,5% koolstofdioxide.
  • 3,5% stikstof.
  • sporen van zwaveldioxide, argon, water, koolstofmonoxide, helium en neon.

Magneetveld: 0,000015 * het magneetveld van de Aarde.

Interne opbouw

De metalen kern van Venus heeft een diameter van ongeveer 6000 kilometer. De gesmolten mantel van gesteente is ongeveer 3000 kilometer dik. De kern, die voornamelijk uit basalt bestaat, is ongeveer 10 tot 20 kilometer dik.

Klimaat

De bovenste laag van het wolkendek draait in krap vier aardse dagen om de planeet heen. Er waaien in deze laag winden die snelheden van ongeveer 350 kilometer per uur kunnen bereiken. Deze snelle draaiing van de atmosfeer, ongeveer 60 maal sneller dan de planeet om zijn as draait, is één van de grote raadsels van Venus. Aan het oppervlak waait het veel minder hard, slechts enkele kilometers per uur.

De Venus Express van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA die tussen 2005 en 2014 de planeet onderzocht heeft overtuigend bewijs voor bliksem op de planeet gevonden. Deze bliksem is uniek in het zonnestelsel omdat deze bliksem niet is gebaseerd op wolken van water. In plaats daarvan wordt de bliksem op Venus veroorzaakt door wolken van zwavelzuur. Wetenschappers zijn blij met deze elektrische ontladingen omdat ze moleculen kapot kunnen maken in verschillende fragmenten die dan weer samensmelten tot andere moleculen.

In 2006 werd er een langlevende cycloon op de planeet ontdekt die constant uit elkaar viel en weer samensmolt. In de golven zijn ook tekenen van zwaartekrachtsgolven aangetroffen die worden veroorzaakt als de wind over geologisch structuren waait waardoor er luchtlagen opstijgen en weer neervallen.

In de bovenste wolken zijn vreemde strepen zichtbaar die “blauwe absorbeerders” of “ultraviolette absorbeerders” worden genomen omdat ze zeer sterk blauw licht en ultraviolette golflengtes absorberen. Deze zuigen een grote hoeveelheid energie op, ongeveer de helft van de totale zonne-energie die de planeet bereikt. Ze spelen vermoedelijk een hele belangrijke rol bij het in stand houden van het broeikaseffect op Vens. De samenstelling is echter nog volkomen onbekend.

Onderzoek en verkenning

In totaal zijn er door de Verenigde Staten, de Sovjet-Unie, Europa en Japan inmiddels meer dan 20 ruimtesondes naar Venus gestuurd. De Mariner 2 van de NASA maakte als allereerste verkenner in 1962 een scheervlucht op een afstand van 34.760 kilometer. De Venera 7 van de Sovjet-Unie was de eerste ruimtesonde die op een andere planeet landde en de Venera 9 maakt de allereerste foto’s van het oppervlak van Venus. De Magellan van de NASA was de eerste ruimtesonde die in een baan om de planeet werd gebracht en met behulp van radar 98% van het oppervlak in kaart bracht. De Magellan bereikte een resolutie van 100 meter.

De Venus Express van de ESA draaide maar liefst 8 jaar om Venus heen en onderzocht de planeet met een groot scala aan wetenschappelijke instrumenten. De Venus Express ontdekte o.a. de bliksems in de atmosfeer en scheerde ook een keer door de atmosfeer heen om data te verzamelen. In december 2014 dook de Venus Express voorgoed de atmosfeer van de planeet in, de missie werd hiermee beëindigd.

In 2010 werd de Japanse Akatsuki naar Venus gelanceerd maar er ging iets mis met de hoofdmotor en de Akatsuki raakte uit koers. Met behulp van de kleinere stuwraketten lukte het de Japanse ingenieurs echter om de ruimtesonde weer onder controle te krijgen. In 2015 werd een geslaagde koerscorrectie uitgevoerd en kwam de Akatsuki in een baan om Venus. De Akatsuki onderzoekt vooral de atmosfeer van Venus.

Vanaf maart 2017 praten de NASA en het Space Science Institute van de Russische Academie van Wetenschappen over een gezamenlijke Venera-D-missie die zou moeten bestaan uit een lander, een sonde in een baan om de planeet en mogelijk een door zonne-energie aangedreven luchtschip. De Venera-D missie zou ergens na 2020 gelanceerd moeten worden.

In recente jaren heeft de NASA verschillende voorbereidende conceptmissies gefinancierd die de planeet de komende decennia zouden moeten gaan bestuderen waaronder missies die een rover op de planeet willen neerzetten en missies die met een soort van luchtschepen door de atmosfeer willen gaan zeilen. Er zijn echter nog geen beslissingen genomen over nieuwe missies naar de planeet.

Meer artikelen over Venus

Eerste publicatie: 25 november 2012
Laatste keer bewerkt op: 2 oktober 2017
Bron: space.com