Hoe groot is de Maan?

Vergelijking tussen een normale Volle Maan en een Supermaan
Vergelijking tussen een normale Volle Maan en een Supermaan

De Maan is het helderste object aan onze nachtelijke sterrenhemel. De Maan lijkt erg groot maar dat wordt eigenlijk volledig veroorzaakt door het feit dat ze zo dichtbij is. De Maan heeft een grootte van 27% van de Aarde. Deze verhouding van 1:4 is veel kleiner dan bij de andere planeten en hun manen. De Maan is de op vier na grootste maan in het zonnestelsel.

De Maan heeft een straal van 1737,5 kilometer. De diameter bedraagt dan 3475 kilometer en dat is minder dan eenderde van de Aarde. De omtrek van de Maan gemeten langs de evenaar bedraagt 10.917 kilometer.

Het oppervlak van de Maan bedraagt 38 miljoen vierkante kilometer en dat is minder dan de totale oppervlakte van het continent Azië (44,5 miljoen kilometer).

Massa, dichtheid en zwaartekracht

De Maan heeft een massa van 7,35 * 1022 kg en dat komt overeen met ongeveer 1,2 % van de massa van de Aarde. Anders gezegd: de Aarde is 81 * zwaarder dan de Maan. De dichtheid van de Maan bedraagt 3,34 gram/cm3 en dat komt overeen met ongeveer 60% van de dichtheid van de Aarde. Onze maan is de op één na compactste maan in het zonnestelsel. Alleen de Jupitermaan Io heeft een grotere dichtheid van 3,53 gram/cm3.

De aantrekkingskracht van de Maan is slechts 17% van de aantrekkingskracht op Aarde. Iemand van 60 kilogram weeg top de Maan slechts 7,6 kilogram en iemand die op Aarde 3 meter ver kan springen kan op de Maan bijna 18 meter ver springen.

Net zoals de meeste andere objecten in ons zonnestelsel varieert de zwaartekracht op de Maan enigszins. In 2012 heeft de GRAIL-missie van de NASA (Gravity Recovery and Interior Laboratory) de zwaartekrachtsverdeling van de Maan zeer nauwkeurig in kaart gebracht. De door GRAIL opgestelde kaart maakt het mogelijk om alle oppervlaktekenmerken van de Maan te koppelen aan veranderingen in de zwaartekracht.

Omdat de maan het meest nabije hemellichaam is is het ook één van de langste bestudeerde astronomische objecten en nog steeds hebben wetenschappers veel interesse in de Maan. De maan wordt vaak gezien als de spreekwoordelijke Steen van Rosetta die astronomen helpt om ook de rest van het zonnestelsel te begrijpen.

Supermaan

Omdat de baan van de baan geen perfecte cirkel is komt ze af en toe dichter bij de Aarde dan andere keren. De dichtste nadering tot de Aarde noemen we perigeum. Als de Volle Maan samenvalt met een perigeum dan spreken we over een supermaan. Die lijkt dan 14% groter en ongeveer 30% helderder dan een normale Volle Maan. De kreet “supermaan” werd in 1979 voor het eerst gebruikt door de astroloog Richard Nolle die dit oorspronkelijk definieerde als de Nieuwe of Volle Maan die plaatsvindt als de maan binnen 90% van zijn dichtste nadering tot de Aarde is. De astronomische term voor dit fenomeen is de “perigeum-syzygy maan”.

Het verschil in procenten lijkt groot maar is dus vaak nauwelijks zichtbaar. Een 30% verschil in helderheid kan gemakkelijk gemaskeerd worden door bewolking of stadsverlichting.

Dat de baan niet perfect cirkelvormig is komt doordat er nogal wat krachten op de Maan worden uitgeoefend. Enerzijds trekt de Aarde aan de Maan maar ook de andere planeten en de Zon hebben zo hun invloed op de baan van de Maan. Al die verschillende aantrekkingskrachten zorgen er voor dat de maan ons steeds op andere afstanden rond de Aarde draait.

Gemiddeld vindt er iedere 414 dagen een supermaan plaats. Maar dat is dus een gemiddelde want in 2016 vonden er drie supermanen kort na elkaar plaats. In november 2016 passeerde de Maan ons op een kortste afstand, we moeten tot 25 november 2034 wachten voordat de Maan weer eens zo dichtbij komt.

In 2017 vond er slechts één supermaan plaats en dat was op 3 december. In 2018 zullen er twee supermanen zijn en wel beiden in januari 2018. De eerste is op 2 januari en de tweede al op 31 januari. Die laatste supermaan is dan weer een beetje extra speciaal want die vindt plaats tijdens een maansverduistering. Overigens is die maansverduistering niet zichtbaar vanuit Nederland.

De Horizon illusie

Een nog niet helemaal goed begrepen optisch effect zorgt er voor dat de Maan groter lijkt als ze achter verre objecten aan de horizon opkomt. De truck die onze hersenen met ons uithalen wordt de maan illusie of de Ponzo illusie genoemd. Het effect is al bekend sinds de oudheid maar nog steeds is er geen algemeen geaccepteerde verklaring voor gevonden.

Een van de theorieën zegt dat we gewend zijn om slechts een paar kilometer boven ons wolken te zien terwijl we weten dat wolken aan de horizon tientallen kilometers ver weg zijn. Als een wolk aan de horizon ondanks de grote afstand tot ons dezelfde grootte heeft als de wolken boven ons dan weten we automatisch dat die wolk erg groot moet zijn en omdat de maan nabij de horizon dezelfde grootte heeft als wanneer die boven ons is vertalen onze hersenen dat door de grootte automatisch aan te passen.

Maar lang niet iedereen is er van overtuigd dat de wolkentruc zo’n grote invloed heeft op onze hersenen. Een alternatieve hypothese zegt dat de Maan nabij de horizon groter lijkt doordat we die kan kunnen vergelijken met nabije bomen en andere objecten op Aarde en daarmee erg groot lijkt. Als de Maan zich boven ons hoofd bevindt, in de uitgestrektheid van de ruimte dan is die vergelijking niet mogelijk en lijkt ze kleiner.

Een manier om te testen of het echt gaat om een illusie is door je opgestoken duim naast de Maan te houden en de grootte te vergelijken met duimnagel. Als de maan zich veel hoger boven de horizon bevindt doe je dit nogmaals en je zal zien dat de Maan, vergeleken met je duimnagel, nog steeds even groot is.

 

Eerste publicatie:5 februari 2017
Volledige revisie: 23 december 2017

 

 

De Maan – Inleiding