Castor in de Tweelingen is een zesvoudige ster

Gemini - Urania's Mirror
Gemini – uit Urania’s Mirror (ca. 1825)

Castor is één van de twee heldere sterren in het sterrenbeeld Gemini – Tweelingen. De ster is zichtbaar als een enkele ster maar in feite is het een beroemde meervoudige ster bestaande uit drie paren dubbelsterren die allemaal op een complexe manier om een gemeenschappelijk zwaartepunt draaien. Het licht dat we van Castor zien is dus in feite afkomstig van zes verschillende sterren.

Gemini – Tweelingen

Het lichtpuntje dat wij Castor noemen is één van de twee heldere sterren in het sterrenbeeld Gemini – Tweelingen. Het is een heldere witte ster die in de buurt staat van de andere heldere ster Pollux. Nergens aan de sterrenhemel staan twee zulke heldere sterren zo dicht bij elkaar. Castor en Pollux worden vaak de tweelingsterren genoemd maar ze zijn dus goed afzonderlijk te zien.

De twee sterren zijn ongeveer even helder en er is geen relatie tussen de twee sterren. Ook maakt Pollux geen deel uit van de zes sterren die samen Castor vormen. Pollux bevindt zich op een afstand van ongeveer 34 lichtjaar en Castor bevindt zich ongeveer 52 lichtjaar van de Aarde. Beide sterren zijn niet door de zwaartekracht aan elkaar verbonden maar staan voor ons toevallig dicht bij elkaar. Het zijn ook twee verschillende soorten sterren.

Castor en Pollux in Gemini
De sterren Castor en Pollux staan in februari hoog boven de zuidelijke horizon

Castor en Pollux zijn van november tot mei zichtbaar aan de sterrenhemel. Castor komt altijd in het midden van januari in oppositie met de Zon en in februari is Castor na het invallen van de duisternis goed zichtbaar.

Castor en Pollux bevinden zich ook dicht in de buurt van het pad dat de Maan aan de hemel volgt. Je kan de Maan dus goed gebruiken om Castor te vinden.

Omstreeks 14 juli passeert de Zon Castor en dat heeft als gevolg dat we de ster gedurende verschillende weken voor en na deze datum niet kunnen zien. Verwoede waarnemers kunnen de ster ongeveer 10 maanden per jaar op enig moment aan de sterrenhemel zien.

Castor is in feite een zesvoudige ster. In een kleine telescoop is al te zien dat Castor dubbel is en een zwakke ster die dicht in de buurt staat behoort ook tot het stersysteem.

Alle drie de sterren, Castor A, Castor B en Castor C, zijn ook weer dubbel. Dit is in een telescoop niet direct te zien maar astronomen die gebruik maken van een spectroscoop kunnen dat wel. De twee grotere en zichtbare sterren van het Castor-systeem zijn hete sterren van spectraalklasse A. De kleine sterren zijn veel kouder en zijn rode dwergen van spectraalklasse M. De massa van alle zes de sterren bij elkaar komt overeen met ongeveer 6 zonsmassa dus de sterren zijn, net als onze Zon, aan de kleine kant.

Geschiedenis en mythologie van Castor

Castor draagt de aanduiding Alpha Geminorum. Meestal zijn de Alpha-sterren de helderste sterren van een sterrenbeeld maar Castor is een beetje zwakker van Pollux.

Waar de naam Castor vandaan komt is onduidelijk. Castor is het Latijnse woord voor “bever” maar er is geen specifieke relatie tot dit dier. Ook is niet bekend waarom de ster de aanduiding Alpha draagt omdat die aanduiding eigenlijk is voorbehouden voor de helderste ster. Castor is duidelijk de op één na helderste ster op Pollux na die als Beta Geminorom wordt aangeduid.

Aan de beide sterren zijn veel mythologische verhalen verbonden. Ze worden heel vaak als tweelingen beschreven. In de Griekse mythologie is Pollux een onsterfelijke zoon van Zeus en Castor de sterfelijke zoon van koning Tyndareus van Sparta. Het zijn dus in feite halfbroers en ze vormen geen echte tweeling. Ze hebben beiden dezelfde moeder: koningin Leda.

De zwangerschap en de geboorte van het tweetal was gecompliceerd want Leda had op dezelfde nacht te maken met Zeus, die zich als een witte zwaan had vermomd, en koning Tyndareus en dat resulteerde niet alleen in de geboorte van Castor en Pollux maar ook hun zus Helena van Troje. Castor en Pollux maakten later deel van van de Argonauten die samen met Jason op zoek gingen naar het Gulden Vlies. Vanwege hun saamhorigheid plaatste Zeus ze na hun dood aan de sterrenhemel zodat ze voor altijd samen konden zijn.

Ofschoon ze in veel culturen als tweelingen werden gezien benoemde de oude Christenen ze soms als David en Jonathan. De Arabieren kenden de sterren als de “pauwen”. In de Romeinse mythologie worden de beide sterren geassocieerd met Romulus en Remus, de stichters van Rome.

Eerste publicatie: 15 februari 2018