Wat is een Quasar?

Om te begrijpen wat een quasar is helpt het om te weten wat het woord betekent. Quasar staat voor Quasi-stellair radio source. Het zijn de helderste en meest verre objecten in het heelal die we kennen. Astronomen gebruiken de term quasar steeds minder en noemen ze nu quasai-stellar objects (SQO’s) omdat men nu weet dat het geen sterren zijn.

Quasars vertonen een grote roodverschuiving en dat betekent dat ze zich met een hoge snelheid van ons verwijderen. Het zijn de helderste en meest energierijke objecten die we kennen. Het lijkt erop dat ze voorkomen in kernen van actieve jonge sterrenstelsels en ze kunnen meer dan 1000 keer zo veel energie produceren als ons complete sterrenstelsel. Uitgaande van de Wet van Hubble laat de roodverschuiving zien dat quasars erg ver van ons zijn verwijderd en dat ze dus veel ouder zijn dan ons sterrenstelsel. De helderste quasars stralen meer dan een triljoen maal zo veel energie uit als onze zon. Deze straling wordt in het gehele golflengtegebied uitgezonden: van röntgen tot het infra-rood maar er is een sterke piek in het ultra-violette gebied. Sommige quasars zijn sterke bronnen van radiostraling en gamma-straling. In oude optische opnames leken quasars puntvormige bronnen van licht te zijn maar infrarood telescopen en de Hubble Space Telescope hebben aangetoond dat quasars deel uit maken van een sterrenstelsel. Deze sterrenstelsels worden overstraald door de quasars.

Werking van een Quasar
Schematische weergave van een Quasar

Men vermoedt dat quasars worden aangedreven door de accretie van materiaal naar centrale supermassieve zwarte gaten. Dit zorgt er voor dat ze erg helder zijn. Licht kan niet ontsnappen uit een supermassief zwart gat dus de ontsnappende energie wordt opgewekt door gravitationele krachten en een enorme wrijving net buiten de waarnemingshorizon. In quasars zijn grote centrales massa’s aangetoond, soms wel meer dan 1 miljoen zonsmassa. In verschillende grote sterrenstelsels waarin geen quasar kern is aangetroffen hebben wel gelijkaardige supermassieve zwarte gaten. Een quasar kan mogelijk ontstaan uit een gewoon sterrenstelsel als er een verse toevoer van materiaal plaatsvindt. Wetenschappers denken dat bij de botsing tussen sterrenstelsels quasars kunnen ontstaan, bijvoorbeeld als over enkele miljarden jaren ons sterrenstelsel en het Andromeda-stelsel met elkaar in botsing komen.

Andromeda en ons eigen sterrenstelsel botsen
Artist impression van de botsing tussen Andromeda en ons eigen sterrenstelsel (NASA)

Wetenschappers leren erg snel over quasars. De kennis van vandaag is het tienvoudige van de kennis uit de zestiger jaren van de vorige eeuw en die kennis zal de komende tientallen jaren weer met een factor tien toenemen.

Eerste publicatie: 14 augustus 2013
Laatste keer bewerkt op: 4 maart 2017