Het sterrenbeeld Delphinus – Dolfijn

Het sterrenbeeld Delphinus maakt deel uit van de noordelijke sterrenhemel. Delphinus is Latijn voor Dolfijn. Het sterrenbeeld is voor het eerst door de Griekse astronoom Ptolemeus vernoemd in zijn Almagest. Het sterrenbeeld representeert de dolfijn die door de zeegod Poseidon er op uit werd gestuurd om de nereïde Amphitrite te vinden waar Poseidon mee wilde trouwen.

Delphinus heeft tenminste vijf sterren met een planeet. Het sterrenbeeld hoort samen met Carina, Columba, Equuleus, Eridanus, Piscis Austrinus, Puppis, Pyxis en Vela tot de Hemelse Waters-familie van sterrenbeelden.

Gegevens Sterrenbeeld

Nederlandse naam Latijnse naam Afkorting Genitief
Dolfijn Delphinus Del Delphini
Zichtbaarheid Februari – November (aangegeven zijn de maanden waarin het sterrenbeeld om 22 uur boven de horizon staat) voor waarnemers tussen de 90-ste en de -70-ste breedtegraad
Grootte In grootte is Delphinus het 69-ste sterrenbeeld. Het sterrenbeeld beslaat een oppervlakte van 189 (°)2 aan de sterrenhemel.
Omgeving Het sterrenbeeld wordt omringd door Vulpecula, Sagitta, Aquila, Aquarius, Equuleus en Pegasus
Meteorenzwermen Er zijn geen meteorenzwermen beschreven

Gegevens sterren

1) Deze namen zijn geautoriseerd door de Internationale Astronomische Unie. Alleen de sterren die een naam hebben zijn opgenomen in het overzicht.

Ster

Naam

Betekenis

Helderheid
(magnitude)

Afstand
(lichtjaar)

α Del Suacolin 1) Suacolin Rotanev = Nicolaus Venator* 3,75 240,7
β Del Rotanev 1). Hindi: Dhanistha. Perzisch: Souut 3,62 97,5
ε Del Deneb of Al Dhanab al Dulfin Staart of Staart van de Dolfijn 4,00 360,4
18 Del Musica 5,48 245,2

*Nicolaus Venator is de Latijnse naam voor Niccolo Cacciatore, de assistent van de astronoom Piazzi. De namen zijn voor het eerst gebruikt in de Palermo Catalogue van 1814.

het sterrenbeeld delphinus - dolfijn met de namen van de sterren

de namen van de sterren in het sterrenbeeld Delphinus – Dolfijn. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

 

Mythologie

Delphinus – afbeelding

Delphinus, de Dolfijn is een oud sterrenbeeld ten westen van Pegasus. Het is één van de 48 klassieke sterrenbeelden van Ptolemeus.

Referenties wijzen naar Arion als inspiratie voor het ontstaan van het sterrenbeeld maar dit is niet helemaal duidelijk. In de oudheid waren er twee Arions. Eén was een dichter die leefde in de achtste eeuw voor Christus. Deze Arion reisde van Sicilië naar Korinthe maar werd overboord gegooid door de bemanning tuk op zijn kostbaarheden. Er wordt gezegd dat een dolfijn hem redde. De tweede Arion was een zoon van Poseidon (god van de zee) en Demeter (godin van de landbouw). Deze Arion was eigenlijk een paard, net zoals zijn halfbroer Pegasus. In plaats van hoeven had hij voeten en hij kon praten. Deze Arion heeft waarschijnlijk niets met Delphinus te maken.

Het sterrenbeeld wordt echter wel met Poseidon geassocieerd. Het is wellicht zijn manier om één van zijn boodschappers te danken voor een goed bericht. Als God van de Zee had Poseidon vijftig zee-nimfen in dienst. Dit waren allemaal afstammelingen van Nereus en staan daarom bekend als de Nereïden. Poseidon had verschillende liefdesaffaires op zijn zoektocht naar een geschikte vrouw die met hem in de zee wilde leven. De eerste was de Nereïde Thetis. Een profeet voorspelde echter dat iedere zoon van Thetis groter zou worden dan zijn vader en dat kon hij niet accepteren. (Tussensprongetje: Thetis trouwde tenslotte met de sterveling Peleus en ze kregen samen de beroemde zoon Achilles. Thetis dompelde Achilles in de rivier de Styx om hem immuun te maken voor zijn vijanden. Moeder greep hem vast bij zijn hielen om hem onder te dompelen. Zijn hielen werden niet ondergedompeld en vormden dus zijn enige zwakke plek). Poseidon’s volgende keuze was Amphitrite, een zuster van Thetis. Zij was echter niet gecharmeerd van Poseidon en vluchtte naar het Atlasgebergte in Marokko. Poseidon stuurde er een aantal boodschappers achteraan om haar over te halen met hem te trouwen en naar zijn onderwaterrijk te verhuizen. De boodschapper die er in slaagde Amphitrite te overtuigen was de dolfijn Delphinus.

Delphinus werd later aan de hemel geplaatst door de dankbare Poseidon.

Delphinus op oude sterrenkaarten

Delphinus – uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603

Delphinus – uit de Atlas Celeste van John Bevis (± 1750)

Delphinus – uit de Uranographia van Hevelius (± 1690)

Delphinus – uit Urania’s Mirror (± 1825) samen met de sterrenbeelden Sagitta, Aquila en het niet meer erkende sterrenbeeld Antinous

De sterren van Delphinus

Alpha Delphini – α Delphini
Alpha Delphini is een dubbelster die uit 7 componenten bestaat en een gezamenlijke helderheid heeft van magnitude 3,8. De componenten A en G vormen een echte dubbelster die zich op een afstand van ongeveer 241 lichtjaar bevindt. De sterren B, C, D, E en F zijn optische dubbelsterren.

Alpha Delphini wordt ook een Sualocin genoemd. Deze naam is afkomstig van de Italiaanse astronoom Niccolò Cacciatore. Het is zijn Latijnse naam Nicolaus achterstevoren gespeld.

Bèta Delphini – β Delphini
Ook Bèta Delphini kreeg van Cacciatore een eigennaam. Hij noemde de ster Rotanev. Als je dit omkeert krijg je Venator en dit is de Latijnse versie van zijn familienaam. Venator betekent “jager”.

In 1873 ontdekt de Amerikaanse astronoom Burnham dat bèta Delphini een dubbelster is. Beide sterren zijn 0,44 boogseconden van elkaar verwijderd en ze draaien met een periode van 26,7 jaar om een gemeenschappelijk zwaartepunt. Bèta Delphini is ongeveer101 lichtjaar verwijderd van de Zon.

Gamma Delphini – γ Delphini
Ook Gamma Delphini is een dubbelster die ongeveer 101 lichtjaar van ons is verwijderd. De sterren hebben een helderheid van magnitude 5,1 respectievelijk 4,3. In 1999 werd er een planeet ontdekt bij de begeleider maar deze planeet is daarna niet meer bevestigd.

Delta Delphini – δ Delphini
Delta Delphini is een Delta Scuti-veranderlijke ster die een visuele helderheid van magnitude 4,4 heeft.

Epsilon Delphini – ε Delphini
Epsilon Delphini bevindt zich op een afstand van 358 lichtjaar van de Zon. De ster heeft een visuele helderheid van magnitude 4.0. Epsilon Delphini is een variabele ster die af en toe een maximale helderheid van magnitude 3,95 kan halen.

De traditionele naam van de ster is Deneb Dulfim en dit komt van het Arabische aanab ad-dulfin: de staart van de dolfijn. De naam werd naar het Latijn vertaald als Cauda Delphini.

Rho Aquilae – ρ Aquilae – Tso Ke
Rho Aquila bevindt zich op een afstand van ongeveer 154 lichtjaar. De ster heeft een visuele helderheid van magnitude 4,9. De traditionele naam van de ster is Tso Ke. Dit is Mandarijn Chinees voor “de linkervlag”. In de Chinese astronomie verwijst Tso Ke naar een sterrenbeeld dat wordt gevormd door Rho Aquilae en een aantal andere sterren. Rho Aquilae is bekend als de Negende Ster van de Linkervlag.

De leeftijd van de ster wordt geschat op ongeveer 50 miljoen jaar. De ster heeft een grote eigenbeweging. Tot 1992 behoorde de ster tot het sterrenbeeld Aquila – Arend maar daarna viel de ster binnen de grenzen van Delphinus.

R Delphini
R Delphini is een Mira-veranderlijke met een periode van 285 dagen. De helderheid varieert tussen magnitude 7,6 en 13,8.

De deep sky objecten van Delphinus

NGC 7006

NGC7006 in het sterrenbeeld Delphinus

NGC 7006 (Caldwell 42) is een bolhoop op een afstand van 135.000 lichtjaar. Vanwege de afstand is NGC 7006 nauwelijks in afzonderlijke sterren op te lossen. De bolhoop maakt deel uit van de galactische halo. Dit is een gebied van gas, donkere materie en links en rechts een bolhoop die ons sterrenstelsel omhuld. De bolhoop ligt 15 boogminuten ten oosten van γ Delphini. De visuele helderheid van NGC 7006 is magnitude 10.6 en de schijnbare grootte 2.8′.

NGC 6934 – Caldwell 47
NGC6934 is een grote bolvormige sterrenhoop in de buurt van de ster Epsilon Delphini. De bolhoop bevindt zich op en afstand van ongeveer 50.000 lichtjaar en heeft een visuele helderheid van magnitude 8,8. De bolhoop werd op 24 september 1785 ontdekt door William Herschel.

NGC 6891
NGC 6891 in een planetaire nevel in de buurt van de ster Rho Aquilae. De nevel heeft een helderheid van magnitude 10,5

NGC 6905
NGC 6905 is een planetaire nevel met een blauwachtige kleur.

IAU-kaart van het sterrenbeeld Delphinus

IAU-kaart van het sterrenbeeld Delphinus – Dolfijn

Download de kart van het sterrenbeeld Delphinus – Dolfijn.

 

Eerste publicatie: 20 juli 2009
Laatste keer gewijzigd op: 2 januari 2017