Epsilon Lyrae – de dubbele dubbelster in de Lier

sterrenkaart Epsilon Lyrae

Epsilon Lyrae (groene pijl) in het sterrenbeeld Lyra – Lier. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden)

Door een verrekijker gezien is epsilon Lyrae een dubbelster maar met behulp van een telescoop zie je dat iedere ster ook weer een dubbelster is. Een dubbele dubbelster dus!

Wat is een dubbele dubbelster? Een gewone verrekijker laat Epsilon Lyrae zien als twee sterren in plaats van één. Maar als je de ster bekijkt met een telescoop dat zie je dat iedere ster ook weer uit wee sterren bestaat. Daarom is Epsilon Lyrae onder amateurastronomen bekend als de Dubbele Dubbelster; een enkel lichtpuntje voor je ogen maar in werkelijkheid vier sterren. Het ene paar draait om het andere paar heen.

Op zoek naar Epsilon Lyrae

Epsilon Lyrae is redelijk eenvoudig te vinden. De ster is niet zo helder als Wega, de helderste ster van het sterrenbeeld Lyra – Lier. Epsilon Lyrae bevindt zich niet ver van de heldere Wega af en in combinatie met de vorm van het sterrenbeeld is Epsilon Lyrae gemakkelijk te vinden. Het sterrenbeeld Lyra – de Lier is een klein sterrenbeeld dat gemakkelijk is te herkennen. Het heeft de vorm van een driehoek die bovenop een parallellogram staat. Epsilon Lyrae bevindt zich in de buurt van de heldere ster Wega.

Met het blote oog gezien is de afstand tussen Wega en Epsilon Lyrae ongeveer zo groot als de breedte van je pink op armlengte afstand. Wega en Epsilon Lyrae zijn samen in het beeldveld van een verrekijker zichtbaar.

Vanuit Nederland en België is het sterrenbeeld Lier het gehele jaar door minstens een deel van de nacht zichtbaar. In de zomermaanden kunnen we het sterrenbeeld en dus ook Epsilon Lyrae waarnemen van zonsondergang tot zonsopkomst. In de herfst staat het sterrenbeeld voor middernacht hoog aan de hemel en in de winter kunnen we het sterrenbeeld na zonsondergang enkele uren waarnemen en daarna weer enkele ren voor zonsopkomst. Vanaf maart komt Epsilon Lyrae voor middernacht op en is dan de rest van de nacht waarneembaar.

De wetenschap van de Dubbele Dubbelster

Ogenschijnlijk lijken Wega en Epsilon Lyrae dicht bij elkaar te staan maar in werkelijkheid doen ze dat niet. Wega staat ongeveer 25 lichtjaar ver weg. Epsilon Lyrae is ongeveer 160 lichtjaar van ons verwijderd.

Er zijn heel veel dubbelsterren in het heelal maar Epsilon Lyrae is een beetje speciaal omdat de ster heel eenvoudig als een dubbelster zichtbaar is. Met behulp van een verrekijker zijn de twee verst van elkaar verwijderde sterren eenvoudig van elkaar te scheiden. Onder hele goede waarneemomstandigheden kan iemand met hele goede ogen dat zelfs al met het blote oog doen. De twee hoofdsterren van het systeem – de twee die je in met een verrekijker kan zien – staan ongeveer 10.000 AE van elkaar af (1 AE = de afstand Aarde – Zon = 150 miljoen kilometer). Ze draaien met een periode van ten minste een half miljoen jaar om een gemeenschappelijk zwaartepunt heen.

De twee sterren die je met behulp van een verrekijker kan zien draaien met een periode van ongeveer 1000 jaar om hun hoofdster heen.

Behalve deze vier sterren zijn er nog meer. In 1986 werd met behulp van spikkelinterferometrie een vijfde ster ontdekt. Deze ster is niet met het oog zichtbaar. Ook andere nabije sterren maken mogelijk deel uit van het Epsilon Lyrae-systeem waarmee et total aantal sterren uitkomt op 10 in totaal.

 

Eerste publicatie: 2 augustus 2017
Bron: EarthSky