Het sterrenbeeld Officina Typographica

Het sterrenbeeld Officina Typographica op een kaart uit de steratlas Uranographica van Johann Bode uit 1801.

Het sterrenbeeld Officina Typographica verscheen voor het eerst in de Uranographia die Johann Bode in 1801 uitgaf. Het sterrenbeeld herdenkt de drukpers die Johannes Gutenberg ongeveer 350 jaar eerder had uitgevonden. Het sterrenbeeld bevind zich in wat nu het noordelijke deel is van het sterrenbeeld Puppis – Achtersteven, tussen Canis Major – Grote Hond en de achterpoten van Monoceros – Eenhoorn. De helderste ster van het sterrenbeeld is nu bekend als 16 Puppis. Deze ster heeft een visuele helderheid van magnitude 4,4 en werd door Bode met C aangeduid.

Officina Typographica werd opgenomen op kaart XVIII van de Uranographia van Johann Bode. Het sterrenbeeld bevond zich boven de achterpoten van Monoceros – Eenhoorn.

Zoals afgebeeld door Bode (hierboven), bestond Officina Typographica uit een bak met een verplaatsbare letter op een samengestelde stok; de frisket, een kader met vier vensters die over het afdrukpapier vouwden; de timpaan, waarop het papier was geplaatst; twee inktkussens om de letter te inkten; en stapels papier op de achtergrond. Vreemd genoeg werd de drukpers zelf, die de geïnkte letter tegen het papier drukte, niet getoond door Bode.

Op onderstaande gravure is het gehele drukproces zichtbaar. Mogelijk heeft deze gravure voor inspiratie gezorgd bij Bode.

Abraham Von Werdt

Abraham von Werdt
Een 17de eeuws houtsnijwerk stelt de drukpers voor van Abraham van Weerdt (ook bekend als Von Werdt), een Nederlandse graveur die tussen 1636 – 1680 in Neurenberg werkzaam was. Op de achtergrond is een letterzetter bezig met zijn werk. Rechts is een man bezig de letters te inkten en naast hem verwijderd een man het bedrukte vel van de timpaan en plaatst het op het rek voor hem.

Bode kreeg het idee voor het sterrenbeeld toen hij in augustus 1798 op een internationaal astronomisch congres in het Duitse Gotha de Franse astronoom Joseph Jérôme de Lalande ontmoette. Hij was werkende aan zijn Uranographia en hij was inmiddels aangekomen bij kaart XV. Lalande stelde voor om lege ruimte op de nog komende kaarten te gebruiken voor enkele nieuwe sterrenbeelden en Lalande stelde voor de luchtballon die door de gebroeders Montgolfier was uitgevonden aan de sterrenhemel te zetten. Johann Bode stelde voor om de drukpers als sterrenbeeld aan de hemel te plaatsen. Bode’s figuur werd Officina Typographica en de ballon van Montgolfier werd Globus Aerostaticus. Hiermee werden zowel een Franse als een Duitse uitvinding geëerd.

Beide sterrenbeelden maakten hun debuut in 181 toen Bode de Uranographia uitgaf maar op veel kaarten die naderhand verschenen werden de sterrenbeelden niet opgenomen, vermoedelijk omdat ze te nationalistisch van aard waren.

Officina Typographica – Atelier Typographique uit Urania’s Mirror (ca. 1825) samen met de sterrenbeelden Monoceros en Canis Minor.

 

Eerst publicatie: 29 juli 2009
Volledige revisie: 3 april 2019




%d bloggers liken dit: