De ster van Barnard

De meest nabije ster is α Centauri. Deze ster is in helderheid de derde aan de sterrenhemel maar de ster is alleen vanaf het zuidelijk halfrond zichtbaar. Waarnemers op het noordelijk halfrond moeten het doen met de op één na nabije ster, de zwakke en donkerrode ster van Barnard in het sterrenbeeld Ophiuchus. Het is geen bijzondere ster om naar te kijken. De ster is interessant vanuit historisch perspectief en vanwege de zeer grote eigenbeweging aan de sterrenhemel.

Verplaatsing van de ster van Barnard

Verplaatsing van de ster van Barnard aan de sterrenhemel.

De ster van Barnard bevindt zich op 6,0 lichtjaar van de Aarde. Dat is ongeveer 1,7 lichtjaar verder dan de zon-achtige alpha Centauri. Maar de ster is 6.300 maal lichtzwakker en dat komt door de geringe grootte en door de lage massa. De ster van Barnard is slechts 0,14 zonsmassa’s zwaar en heeft een doorsnede van 1/5-de van de Zon. De ster heeft slechts 0,35% van de helderheid van onze Zon. Het is een klasse M4 hoofdreeksster met een oppervlaktetemperatuur van 3100 Kelvin.

Ondanks de kleine afmetingen is de ster van Barnard geen uitzondering. De meeste sterren in ons sterrenstelsel zijn zwakke rode dwergen als de ster van Barnard. Deze sterren zijn zo zwak dat ze zonder telescoop niet zichtbaar zijn.

De ster van Barnard is bekend door zijn grote eigenbeweging aan de sterrenhemel. De ster beweegt ongeveer 10,4” per jaar en dat is meer dan welke andere ster dan ook. Deze beweging is het resultaat van de echte beweging van de ster door ons sterrenstelsel en de nabijheid tot de Aarde. In een gemiddeld mensenleven beweegt de ster bijna 0,25 graden oftewel de helft van de diameter van de Volle Maan. In astronomische termen is dat supersnel.

E.E. Barnard

Edward Emerson Barnard aan één van zijn telescopen

De grote eigenbeweging werd in 1916 voor het eerst bepaald door Edward Emerson Barnard, een self-made astronoom.

De ster van Barnard is niet met het blote oog zichtbaar maar alleen met een telescoop. De ster bevindt zich in het sterrenbeeld Ophiuchus – Slangendrager in het deel van het niet meer bestaande sterrenbeeldje “de stier van Poniatowski”. De ster heeft een helderheid van magnitude 9,5. In een telescoop is de ster goed herkenbaar aan zijn doffe rode kleur. De ster bevindt zich momenteel 4° ten noorden van de hemelequator en dat zorgt er voor dat zowel waarnemers op het noordelijk halfrond als op het zuidelijk halfrond de ster kunnen zien.

Net zoals alle andere rode dwergen verbrandt de ster van Barnard maar heel langzaam zijn brandstof. Met een massa die veel kleiner is dan onze Zon wordt waterstof ook maar heel langzaam omgezet. De ster is ondertussen ongeveer 12 miljard jaar oud en dan is net wat minder dan de leeftijd van het heelal. De ster heeft vermoedelijk nog brandstof om dit nog enkele tientallen miljarden jaren vol te houden. De ster van Barnard kan dus vele malen ouder worden dan onze Zon. Zou je als waarnemer op een planeet in een baan om de ster van Barnard draaien dan zou je eerste rang zitten op het moment dat onze Zon als een nova explodeert en een, hopelijk, schitterende planetaire nevel achterlaat om daarna af te zwakken tot een witte dwerg.

Overigens zijn er nog geen planeten ontdekt om de ster. Omstreeks 1960-1970 meldde de astronoom Peter van de Kamp de waarneming van een onregelmatigheid in de beweging van de ster die door een planeet veroorzaakt zou worden maar achteraf bleek dat het om meetfouten te gaan die door de gebruikte telescoop werden veroorzaakt. Overigens, zouden er planeten om de ster van Barnard draaien dan is het niet aannemelijk dat daar leven op voorkomt omdat de ster grote zonnevlammen uitstraalt.

Eerste publicatie: 2 augustus 2013
Laatste keer gewijzigd op: 14 mei 2017