Hyperion – maan van Saturnus

De maan Hyperion is het grootste onregelmatig gevormde object in ons zonnestelsel. De maan heeft een gemiddelde diameter van 270 kilometer maar omdat de maan de vorm heeft van een aardappel kan je beter de maat nemen over de drie verschillende assen: 410 * 260 * 220 kilometer. Vanwege de onregelmatige vorm denkt men dat Hyperion een restant is van een grotere maan die bij een hele grote inslag is verwoest.

Pas bij de passage van Voyager II kregen astronomen enig detail te zien van de maan. Alhoewel de Voyager op grote afstand passeerde was de onregelmatige vorm goed zichtbaar. Verder waren op de foto’s veel kraters te zien en zag men de chaotische draaiing van de maan. De Cassini-sonde heeft de laatste jaren veel meer informatie verzameld over de maan.

Net zoals Phoebe en Japetus is Hyperion zwaar bekraterd. Het landschap op Hyperion is erg vreemd gevormd. De kraterstructuren hebben nog het meeste weg van een wespennest. Wetenschappers denken dat Hyperion een hele poreuze samenstelling en een lage dichtheid heeft waardoor kraters zich ook vormen door gewoonweg het indrukken van het oppervlak.

Veel wanden van kraters zijn erg helder wat duidt op het voorkomen van waterijs. De bodems van de kraters zijn veel minder helder hebben vaak een roodachtige kleur. Dit wordt mogelijk veroorzaakt door de age temperatuur van -180° Celsius waardoor vluchtige componenten sublimeren waardoor donkerder materiaal neerslaat op de bodem van de kraters. Deze theorie past bij het feit dat de bodem van jongere kraters nog helder is door het waterijs dat daar nog aanwezig is.

Hyperion draait op een afstand van 1.481.100 kilometer om Saturnus heen. De baan van de maan is excentrisch en deze excentriciteit draagt bij aan de chaotische rotatie van de maan om zijn as. Ook de resonantie van de maan met Titan draagt bij aan de chaotische rotatie. De twee manen versnellen en vertragen elkaar als ze elkaar naderen en als ze zich weer van elkaar verwijderen. Omdat Hyperion veel kleiner is dan Titan zijn de effecten op deze maan veel groter.

De grote afstand van Hyperion tot Saturnus en de resonantie met Titan zorgen er voor dat de maan niet in een gebonden rotatie om Saturnus draait maar ongeveer iedere 13 dagen om zijn as draait gedurende de 21 dagen durende omloop om de planeet.

De Saturnusmaan Hyperion op een opname gemaakt door de Cassini-sonde

De Saturnusmaan Hyperion op een opname gemaakt door de Cassini-sonde

Hyperion heeft een roodachtige kleur met een laag albedo van 0,3. Dit is vergelijkbaar met zijn buren Phoebe en Enceladus. Dit lage albedo wordt mogelijk veroorzaakt door bevroren koolstofdioxide dat met water en andere koolwaterstoffen complexen heeft gevormd. Een andere bijdrage wordt mogelijk geleverd door methaan dat door straling van de zon wordt gestript uit de atmosfeer wat Titan en wordt ontdaan van zijn waterstof waardoor het resterende koolstof neerslaat op Hyperion. Een derde mogelijkheid is dat donker materiaal afkomstig van Phoebe zowel Hyperion als Japetus kleurt.

De dichtheid van Hyperion is iets meer dan de helft van de dichtheid van water. Dit wordt wellicht veroorzaakt door waterijs dat als een spons is opgebouwd waardoor er heel veel holle ruimtes zijn. Ook lichtere componenten zoals bevroren methaan of koolstofdioxide kunnen een bijdrage leveren aan de lage dichtheid van de maan.

Ontdekking
Hyperion is in 1848 ontdekt door William Lassell. In hetzelfde jaar ontdekte William Bond samen met zijn zoon George onafhankelijk van Lassell ook de maan.

Naamgeving
John Herschel stelde voor om de manen van Saturnus te associëren met de mythologische broers en zussen van Cronos. Cronos is de Griekse tegenhanger van de Romeinse god Saturnus.

De naam Hyperion komt van de Griekse god (of Titaan) Hyperion die een zoon is van Uranus en Gaia. Hyperion is een broer van Cronos en de echtgenoot van Thea. De kinderen van Hyperion en Thea zijn o.a. Helios, de Zon, Eos, de Dageraad en Selene, de Maan. In het verleden werd Hyperion door astronomen ook wel aangeduid als Saturnus VII.

Hyperion in cijfers
Ontdekt door W. Lassell, W. & G. Bond
Datum ontdekking 1848
Gemiddelde afstand tot Saturnus 1.500.934 km
Periapsis (dichtste nadering tot Saturnus) 1.466.112 km
Apoapsis (grootste afstand tot Saturnus) 1.535.756 km
Jaar 21,28 Aardse dagen
Omtrek baan 9.429.377,34 km
Gemiddelde baansnelheid 18.462,9 km/u
Baan excentriciteit 0,232
Equatoriale inclinatie t.o.v. de baan 0,615°
Gemiddelde straal 135,0 km
(205*130*110 km)
Omtrek aan de evenaar 848,2 km
Volume 10.305.995 km3
Massa 5.585.537.250.153.240.000 kg
Dichtheid 0,544 g/cm3
Oppervlakte 229.022,10 km2
Zwaartekracht aan de oppervlakte 0,020 m/s2
Ontsnappingssnelheid 268 km/u

Eerste publicatie: 1 mei 2013
Laatste keer gewijzigd op: 12 september 2016