Procyon – de Kleine Hondsster

De Winterdriehoek in februari
De Winterdriehoek in februari. De kaart is gemaakt voor 15 februari 22 hr.

Als je aan Procyon denkt dan denk je meteen ook aan Sirius, de andere Hondsster. Procyon bevindt zich altijd in de buurt van zijn helderdere broer Sirius. Procyon is in helderheid de achtste ster aan de sterrenhemel en in helderheid de zesde die wij vanuit Nederland kunnen zien.

Op zoek naar Procyon

Procyon is zichtbaar tijdens de winter en lente. In maart bereikt Procyon vroeg in de avond zijn hoogste punt in het zuiden. Tegen juni gaat de ster kort na zonsondergang onder.

Procyon is de helderste ster van het sterrenbeeld Canis Major – Kleine Hond. Dit is een klein sterrenbeeld met slechts één andere heldere ster: Gomeisha. Procyon maakt ook deel uit van de Winterdriehoek. Dit asterisme bestaat naast Procyon uit de sterren Sirius van het sterrenbeeld Grote Hond – Canis Major en Betelgeuze van het sterrenbeeld Orion. Een asterisme is geen officieel sterrenbeeld maar een gemakkelijk te herkennen groep sterren. Procyon is met behulp van de winterdriehoek gemakkelijk te vinden aan de sterrenhemel.

Procyon is niet zo helder als de blauwwitte Sirius die zich zuidelijker bevindt. Procyon is wit van kleur en een beetje helderder dan de oranjerode ster Betelgeuze. De beste tijd om Procyon waar te nemen is aan het eind van de winter en gedurende de lente want dan bevindt de winterdriehoek zich in de avonduren het hoogst aan de sterrenhemel. Procyon heeft een visuele helderheid van magnitude 0.4 en dat is bijna evenveel als Betelgeuze die een visuele helderheid heeft van magnitude 0.45.

De geschiedenis en mythologie over Procyon

Procyon is de alfa ster van het sterrenbeeld Canis Minor – Kleine Hond. In de mythologie is Canis Minor de kleinste van de twee honden van de jager Orion. Het sterrenbeeld Canis Major stelt de grootste hond van Orion voor. De opkomst van Procyon boven de horizon was in het oude Egypte belangrijk omdat de opkomst van Sirius net voor de Zon altijd de jaarlijkse overstromingen van de Nijl aankondigde. De verschijning van Procyon aan de ochtendhemel net voor zonsopkomst was een extra waarschuwing dat de overstromingen aanstaande waren.

Vanuit onze breedtegraden gezien komt Procyon nog steeds voor Sirius op maar op meer zuidelijke breedtegraden is dit niet meer het geval. Vanuit Cairo in Egypte komt nu Sirius eerder op dan Procyon. Een waarnemer in Egypte zal tegenwoordig Sirius enkele minuten voor Procyon zien opkomen. In die contreien doet de ster zijn naam geen eer meer aan. Deze verandering in opkomst wordt overigens veroorzaakt door de precessie. Dit is het tollen van de as van de Aarde die niet altijd dezelfde richting op wijst maar met een periode van ongeveer 26.000 jaar een cirkel beschrijft.

Procyon is trouwens ook de geslachtsaanduiding voor wasberen. Mogelijk heeft de verwijzing naar “voor de hond” biologen ooit geïnspireerd om wasberen als de evolutionaire voorlopers van honden te zien. Tegenwoordig weten we dat dit helemaal niet het geval is.

Procyon in de wetenschap

Procyon nadert het einde van zijn leven en de ster is aan het evolueren van een normale volwassen ster naar het opgeblazen reuzenstadium dat hoort bij oude sterren. Normale sterren zijn een groot deel van hun leven bezig met het omzetten van waterstof in helium. Als de ster door zijn voorraad waterstof heen is dan zwelt die ster op en koelt het oppervlak af. Procyon zal uiteindelijk een rode reus worden die veel groter en helderder is dan onze Zon. We zullen daar wel nog enkele miljoenen jaren op moeten wachten.

Procyon wordt aangeduid als een F5IV-V-ster. F5 geeft de kleur oftewel de temperatuur van het oppervlak van de ster weer en IV-V betekent dat de ster in de overgangsfase verkeerd van hoofdreeksster (V) naar een sub-dwergster (IV).

Procyon bevindt zich op een afstand van slechts 11,4 lichtjaar van de Aarde. Kosmisch gezien is de ster dus een naaste buur van ons. De ster heeft een massa van 1,4 zonsmassa en een diameter van ongeveer 2 zonsdiameters. Procyon is ongeveer 7 keer helderder dan onze Zon, de temperatuur aan het oppervlak bedraagt ongeveer 6550 Kelvin en straalt meer energie uit maar doet dat op kortere golflengtes. Procyon heeft in totaal een lichtkracht van bijna 8 maal de lichtkracht van de Zon.

Procyon is een dubbelster. De begeleider is een zwakke witte dwerg die alleen in een telescoop zichtbaar is. Deze witte dwerg, Procyon B, is verder in zijn evolutie van Procyon en is feitelijk aan het eind van zijn leven. Er komt geen stabiele waterstoffusie meer voor en de ster wordt daarom gezien als een dode ster. Het is aannemelijk dat beide sterren in dezelfde periode zijn ontstaan en het feit da Procyon B al is verworden tot een witte dwerg betekent dat de ster oorspronkelijk een beetje zwaarder is geweest dan Procyon. Immers verbranden zware sterren hun brandstof heter en sneller waardoor ze ook sneller door hun brandstofvoorraad heen zijn en uitdoven.

 

 

Eerste publicatie: 7 maart 2018