Het sterrenbeeld Aries – Ram

Het sterrenbeeld Ram – Aries bevindt zich aan de noordelijke sterrenhemel. Het sterrenbeeld wordt meestal geassocieerd met de mythe over het Gulden Vlies uit de Griekse mythologie. Ptolemeus was de eerste die het sterrenbeeld in een catalogus opnam. In het sterrenbeeld bevinden zich verschillende interessante deep sky objecten.

Er komen verschillende meteorenzwermen voor in het sterrenbeeld. Zo kennen we de Mei-Arietiden, de Herfst-Arietiden, de Delta-Arietiden,de Epsilon-Arietiden, de Dag-Arietiden en de Aries-Trianguliden.

Het sterrenbeeld heeft minimaal vijf sterren met een planeet en ondanks dat er verschillende deep sky objecten zijn te vinden heeft het geen Messier objecten.

Aries behoort samen met Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpius, Sagittarius, Capricornus, Aquarius en Pisces tot de sterrenbeelden van de dierenriem.

Gegevens Sterrenbeeld

Nederlandse naamLatijnse naamAfkortingGenitief
RamAries. In het Hindi heet het sterrenbeeld MeshaAriArietis
ZichtbaarheidAugustus – Maart voor bewoners tussen de 90-ste en de -60-ste breedtegraad (aangegeven zijn de maanden waarin het sterrenbeeld om 22 uur boven de horizon staat)
GrootteIn grootte is Ram het 39-ste sterrenbeeld. Het sterrenbeeld beslaat een oppervlakte van 441 (°)2 aan de sterrenhemel.
OmgevingHet sterrenbeeld wordt omringd door Perseus, Triangulum, Pisces, Cetus en Taurus
MeteorenzwermenMei-Arietiden, Herfst-Aritieden, δ-Arietiden, ε-Arietiden en de Daytime-Arietiden

Gegevens sterren

1) Deze namen zijn geautoriseerd door de Internationale Astronomische Unie. Alleen de sterren die een naam hebben zijn opgenomen in het overzicht.

Ster

Naam

Betekenis

Helderheid
(magnitude)

Afstand
(lichtjaar)

α AriHamal 1)
Babylonische naam: Arku-Sha-Rishu-Ka
Hoofd van het Schaap

2.00

65.96

β AriSharatin/Sheratan 1). In het Hindi: Ashwini. In het Perzisch: Sharti
Babylonische naam: Mahru-Sha-Rishu-Ku
Teken

2.62

59.63

γ AriMesarthim 1)Uit het Hebreeuws: Ministers

3.87

204.5

δ AriBotein 1)Buik

4.34

168.1

41 AriHindi: Bharani. Perzisch: Vertan
het sterrenbeeld aries - ram met de namen van de sterren
De namen van de sterren in het sterrenbeeld Aries – Ram. Credit: Kuuke’s Sterrenbeelden

 

Mythologie

Aries – Mythologische afbeelding

De Babyloniërs associeerden Aries met een landbouwer, de laatste stop op de ecliptica. De naam van het sterrenbeeld werd later veranderd naar Aries – ram maar waarom de Babyloniërs dit deden is onduidelijk. In de 7-de eeuw voor Christus vond er een revisie plaats van de Babylonische dierenriem waarbij Alpha Arietis – Hamal, erg dicht bij het lentepunt werd geplaatst. In die tijd bevatte Aries het lentepunt, het punt waar de Zon de hemelequator kruist van noord naar zuid. Hiermee werd het een belangrijk sterrenbeeld in de astrologie.

Als gevolg van de precessie bevindt het lentepunt zich niet meer in Aries maar in het sterrenbeeld Pices – Vissen. In 130 v. Christus bevond het zich nog net ten zuiden van Gamma Arietis (Mesarthim) en werd het gezien als het startpunt van de dierenriem.

Het sterrenbeeld Ariës (Ram) is één van de oudste sterrenbeelden. De Ram maakt deel uit van de dierenriem. In de astrologie wordt het sterrenbeeld geassocieerd met het teken Ram (21 maart – 10 april) en het klassieke element vuur (samen met Leeuw en Boogschutter). Het sterrenbeeld was zowel bij de Babyloniërs, Grieken, Perziërs en Egyptenaren onder deze naam bekend.

In de Griekse mythologie werd Aries gezien als de ram met de gouden vacht die Phrixus redde en hem naar Colchis bracht waar hij de ram offerde aan de goden. De vacht van de ram plaatste hij in een tempel. Deze gouden vacht dook later op in het verhaal over Jason en de Argonauten.

Phrixus was de zoon van een Boeotiaanse koning. Hij had een tweelingzus, Helle. De kinderen hadden een stiefmoeder, Ino, die hen haatte en die van hen af wilde. Door de oogsten te laten mislukken bracht ze het land op de rand van een hongersnood. Er werd een man naar het orakel in Delphi gestuurd. Ino kocht de man om en liet hem vertellen dat het orakel had geadviseerd de kinderen van de koning te offeren om zo het land te redden.

Phrixus en Helle stonden op het punt om te sterven toen ze door een gevleugelde ram met een gouden vacht werden gered. De ram was door de wolkennymf Nephele gestuurd. Zij was de echte moeder van de kinderen. De ram bracht de beide kinderen naar Colchis maar alleen Phrixus overleefde deze reis. Helle viel van de ram af en verdrink in de Dardanelles. De zeestraat werd later vernoemd naar de Hellespont.

Phrixus werd welkom geheten door koning Aeëtes van Colchis. Hij kreeg de Gouden Vacht en als dank hiervoor kreeg Phrixus de hand van zijn dochter Chalciope.

De gouden vacht van de ram is later bekend geworden van de avonturen van Jason en de Argonauten.

Met uitzondering van alpha en bèta bevat Ram geen heldere sterren.

Aries op oude sterrenkaarten

Aries – uit de Uranometrica van Johann Bayer uit 1603

Aries – uit de Atlas Celeste van John Bevis (± 1750)

Aries – uit de Uranographia van Johannes Hevelius (± 1690)

Aries – uit Urania’s Mirror (± 1825). Op de kaart ook een afbeelding van het niet meer bestaande sterrenbeeld Musca Borealis.

De sterren van Aries

alpha Arietis – α Arietis – Hamal
Hamal is de helderste ster van het sterrenbeeld en in helderheid de 48-ste ster aan de sterrenhemel. De ster heeft een massa van 2 zonsmassa en bevindt zich op een afstand van 66 lichtjaar. Het is een veranderlijke ster waarvan de helderheid varieert tussen magnitude 1,98 en 2.04.

Tussen 1000 en 100 voor Christus bevond Hamal zich bij het lentepunt, dit punt markeert het begin van de lente.

De naam Hamal betekent “lam” en komt van het Arabische ras al-hamal hetgeen “kop van de ram” betekent.

Bèta Arietis – bèta Arietis – Sheratan
Sheratan is een spectroscopische dubbelster die zich op een afstand van 59,6 lichtjaar bevindt. Sheratan heeft een visuele helderheid van magnitude 2,6. De naam komt van het Arabische as-saratan hetgeen “de twee tekens” betekent. Dit verwijst naar het lentepunt. Samen met gamma Arietis was Sheratan enkele duizenden jaren geleden het lentepunt.

Gamma Arietis – γ Arietis – Mesarthim
Mesarthim is een drievoudige ster die zich ongeveer 160 lichtjaar van ons vandaan bevindt. De helderste ster is een Alpha-2 Canes Venaticorum-veranderlijke ster. Dit zijn sterren met een aparte chemische samenstelling en een sterk magneetveld. Dergelijke sterren bevatten relatief veel strontium, chroom en silicium. De helderheid varieert slechts 0,04 magnitude en de periode bedraagt 2,61 dagen.

Waar de naam Mesarthim vandaan komt is onduidelijk.

Delta Arietis – δ Arietis – Botein
Botein heeft een visuele helderheid van magnitude 4,4 en bevindt zich op een afstand van 168 lichtjaar. Het is een grote ster met een diameter van 13 * de Zon. De naam komt van het Arabische woord “butain” en dat betekent “buik”.

41 Arietis – Bharani
41 Arietis heeft de traditionele naam Bharani. Dit is de naam van het tweede maan huis uit de Hindoe astrologie. Bharani bevindt zich op een afstand van 160 lichtjaar. De ster heeft een visuele helderheid van magnitude 3.6.

Epsilon Arietis – ε Arietis
Epsilon Arietis is een dubbelster op een afstand van 296 lichtjaar. Het zijn twee sterren van spectraalklasse A die 1,5 boogseconden van elkaar zijn gescheiden. Ze hebben een helderheid van magnitude 5,2 en 5,5. De gecombineerde helderheid van de dubbelster is magnitude 4,6.

Lambda Arietis – λ Arietis
λ Arietis is een wijde dubbelster van magnitude 4,9 en 7,7. Ze staan 37,4″ van elkaar.

30 Arietis
30 Ari is een wijde dubbelster van magnitude 6,6 en 7,4. De sterren staan 38,6″ van elkaar.

33 Arietis
Tenslotte 33 Ari. Dit is een lastige dubbelster. De hoofdster heeft een helderheid van magnitude 5,5 terwijl de begeleider van magnitude 8,4 is. De sterren staan 28,6″ van elkaar.

SX Arietis
SX Arietis (56 Ari) is het prototype van een speciale groep van roterende variabele sterren. 56 Ari heeft een periode van 17 uur en 28 minuten. De helderheid schommelt tussen magnitude 5,67 en 5,81.

De deep sky objecten van Aries

Ram heeft slechts een paar deep sky objecten. Deze objecten, alle vier melkwegstelsels, zijn ook nog eens erg zwak. In Aries bevindt zich het kleinste sterrenstelsel dat we kennen. Segue 2 is een satelliet sterrenstelsel van ons eigen sterrenstelsel en bevat slechts een duizendtal sterren.

NGC 697

NGC 697 in het sterrenbeeld Aries.
NGC 697 bevindt zich ten noordwesten van β Ari. Dit melkwegstelsel heeft een helderheid van magnitude 13.3. Het maakt deel uit van een groep van minstens vijf andere melkwegstelsels.

NGC 772 – Arp 78

NGC 772 in het sterrenbeeld Aries
Dit melkwegstelsel bevindt zich ten zuidoosten van β Ari. Het sterrenstelsel heeft een helderheid van magnitude 11.5. Het bevindt zich op een afstand van 130 miljoen lichtjaar. Het is zichtbaar in een telescoop met een opening van 15 cm of meer. Met grote telescopen is het begin van een spiraalarm zichtbaar. Recent zijn er twee supernova’s waargenomen in dit stelsel: SN 2003 hl en SN 2993 iq. Bij NGC 772 bevindt zich het satelliet stelsel NGC 770. NGC 770 heeft een helderheid van magnitude 14,2. NGC bevindt zich ten zuidoosten van Bèta Arietis.

NGC 972

NGC 972 in het sterrenbeeld Aries
NGC 972 is een merkwaardig gevormd melkwegstelsel met een spiraalarm aan één zijde. NGC 972 vinden we 5 boogminuten ten oosten van γ Arietis.
Opname van NGC 792 gemaakt door de Engelse amateurastronoom David Briggs.

NGC 1156

NGC 1156 in het sterrenbeeld Aries

Dit onregelmatig gevormde dwergstelsel vinden we ten noordwesten van δ Ari. Het heeft een helderheid van magnitude 11.7. Het stelsel heeft een groter dan gemiddelde kern en bevat zones waar gas in een tegengestelde richting draait. Men denkt dat dit komt door getijde interactie met een ander gasrijk stelsel in een ver verleden.

De kern van NGC 1156 heeft een meer dan gemiddelde grootte en er zijn gebieden waargenomen waar het gas tegen de draairichting in roteert. Men denkt dat dit wordt veroorzaakt doordat het twee stelsels zijn die met elkaar in botsing zijn gekomen.

IAU-kaart van het sterrenbeeld Aries - Ram
IAU-kaart van het sterrenbeeld Aries – Ram

IAU-kaart van het sterrenbeeld Aries – Ram

Download de IAU-kaart van het sterrenbeeld Aries – Ram.

Eerste publicatie: 16 juli 2009
laatste bewerking: 1 januari 2017