Capella – niet één maar twee gouden sterren

Auriga en Taurus
De sterrenbeelden Auriga en Taurus met de heldere sterren Capella en Aldebaran. Rechtsboven de blauwwitte sterren van de Pleaiden.

 

Capella is de helderste ster die we ‘s nachts kunnen zien die hetzelfde spectraaltype, oftewel kleur, als onze Zon heeft. Net zoals onze Zon heeft Capella een gele of gouden kleur. Het is de helderste gele ster die we kunnen zien. Capella is veel groter en helderder dan onze Zon maar de ster staat op een afstand van ongeveer 42 lichtjaar van ons vandaan en dat is wel even wat anders dan de 8 lichtminuten die de Zon van ons is verwijderd.

De wetenschap van Capella

Net als zoveel andere sterren die voor het blote oog enkel lijken te zijn bestaat Capella eigenlijk uit twee sterren. Capella A en Capella  zijn ongeveer even groot, beiden zijn ongeveer 10 keer zo groot als de Zon. Ze stralen ongeveer 80 respectievelijk 50 keer zo veel licht uit als de Zon. Op een afstand van ongeveer 1 lichtjaar draait ook nog een dubbelstersysteem bestaande uit twee rode dwergen om Capella heen.

Capella A en Capella B zijn beiden gele reuzensterren die aan het einde van hun normale leven zijn. Beide sterren hebben een massa van meer dan 2,5 zonsmassa. De sterren zijn ook jonger dan onze Zon.  Omdat zware sterren hun brandstof er sneller doorheen jagen leven ze ook korter. De twee sterren van Capella bevinden zich in de overgangsfase van kleinere, hete sterren die ze ooit waren naar de koudere en grotere rode reuzen die ze moeten worden in de laatste fase van hun bestaan. Op dit moment hebben de sterren een oppervlaktetemperatuur die ongeveer gelijk is aan die van de Zon en zijn het dus sterren van spectraalklasse G.

De beide sterren hebben een gecombineerde helderheid van magnitude 0,08 en Capella is daarmee in helderheid de 6de ster aan de hemel.

Capella aan de sterrenhemel

Capella is voor ons een circumpolaire ster, dit betekent dat de ster het gehele jaar zichtbaar is. De beste periode om Capella waar te nemen zijn de wintermaanden als de ster en het sterrenbeeld Voerman – Auriga, al voor middernacht hoog aan de hemel staan.

Capella is de helderste ster van een patroon bestaande uit vijf sterren dat we kennen als het sterrenbeeld Auriga – Voerman. Capella is het Latijnse woord voor moedergeit en de ster wordt dan ook wel de “geitenster” genoemd.

Naast Capella bevindt zich een klein asterisme bestaande uit drie zwakkere sterren. Dit driehoekje van sterren wordt in de mythologie gezien als de kinderen van Capella. Heb je dit driehoekje gevonden dan weet je dus zeker dat de heldere ster erbij Capella is.

Zoekkaart Capella en de drie geitjes
Het sterrenbeeld Voerman – Auriga met de heldere ster Capella en de drie sterren die de “geitjes” vormen.

Oorspronkelijk maakte de ster El Nath ook deel uit van Auriga maar tegenwoordig markeert El Nath de punt van een van de hoorns van het sterrenbeeld Taurus – Stier. Neem je El Nath mee dan zie je een groot misvormd pentagon van sterren. Deze vorm is lastig in verband te brengen met de wagenmenner die het sterrenbeeld moet voorstelen maar het patroon is wel gemakkelijk te vinden.

Sommige mensen gebruiken de steelpan van de Grote Beer om Capella te vinden. De twee sterren van de pan – Megrez en Dubhe – wijzen min of meer richting Capella. Het is een hele grote sprong helemaal tegen de richting in van de steel van de steelpan maar het kan wel.

Capella in de geschiedenis en mythologie

Auriga is een groot sterrenbeeld met een heldere ster maar mythologisch is er weinig bekend over Auriga en Capella. Het sterrenbeeld werd geassocieerd met de Griekse zeegod Poseidon (en de Romeinse god Neptunus). Andere verhalen zeggen dat Auriga Erichthonius is, de oude, lamme koning van Athene die de voor paarden getrokken wagen uitvond.

Auriga werd ook geassocieerd met herders en kuddes en dat verklaart heel goed de titel van moedergeit voor Capella. Echter er zijn geen belangrijke mythologische verhalen uit de Griekse of Romeinse cultuur bekend waarin Auriga en Capella een belangrijke rol spelen.

In zijn beroemde boek Star Names schrijft Richard Hinkley Allen dat de oude Arabieren de ster Capella een naam gaven die vrij vertaald “de bestuurder” betekent waarmee ze een herder beschreven die een kudde hoedt aan de sterrenhemel. Deze kudde is misschien de nabije open sterrenhoop de Pleiaden ofschoon, in plaats van schapen of geiten, de Arabieren dit patroon zagen als kamelen. Ook in het oude Egypte was Capella belangrijk want in de Dierenriem van Denderah verschijnt Capella als een gemummificeerde kat.

Interessant om te weten is dat in het oude China, Capella en vier andere sterren van Auriga bekend stonden als de Vijf Rijtuigen. De andere vier sterren zijn Beta Aurigae, Theta Aurigae, Kappa Aurigae en Gamma Aurigae (El Nath, die tegenwoordig ook Beta Tauri is).

 

Eerste publicatie: 17 januari 2018