Rode dwergen

Inleiding

De grootste groep sterren in ons sterrenstelsel is te zwak om met het blote oog vanaf de Aarde te kunnen zien. Omdat ze heel spaarzaam omgaan met hun energie kunnen ze erg oud worden, véél ouder dan onze zon.

Wetenschappers denken dat 20 van de 30 meest nabije sterren rode dwergen zijn, echter we kunnen ze niet zien. De dichtstbijzijnde ster die we wel kunnen zien, Proxima Centauri, is een rode dwerg.

Ontstaan en kenmerken

Rode dwergen ontstaan op dezelfde manier als andere sterren op de hoofdreeks. Een wolk van gas en stof trekt onder invloed van de zwaartekracht samen en begint te draaien. Het materiaal klontert in het centrum en als er een kritische temperatuur is bereikt komt de kernfusie op gang en is de ster een feit.

Rode dwergen zijn de kleinste sterren die we kennen. Ze zijn 0,075 tot 0,50 zonsmassa’s zwaar. Hun geringe grootte betekent dat ze op een lagere temperatuur branden; ongeveer 2700°C. Onze zon heeft een temperatuur in de kern van ongeveer 15 miljoen graden Celsius.

De lagere temperatuur zorgt er ook voor dat ze veel langer doen met hun waterstof voorraad. Andere, zwaardere sterren verbruiken de waterstof in de kern voor dat ze in het eindstadium van hun leven aan komen. Rode dwergen verbruiken alle waterstof zowel in de kern als daarbuiten. Dat zorgt er voor dat ze miljarden jaren oud kunnen worden. Veel ouder dan de 10 miljard jaar die een ster als onze zon mee gaat.

Bewoonbare planeten?

Planeten worden gevormd uit het materiaal dat over blijft na de vorming van een ster. Er zijn veel rode dwergen ontdekt met een eigen planetenstelsel maar enorme gasplaneten komen er zelden in voor.

Lange tijd hebben wetenschappers gedacht dat rode dwergen geen bewoonbare planeten kunnen hebben. Ze zenden relatief weinig licht en warmte uit waardoor de bewoonbare zone, de zone waar vloeibaar water kan voorkomen en waar zich dus eventueel onder de juiste omstandigheden leven kan vormen, erg dicht bij de ster moet liggen. Zó dicht dat de straling van de ster zelf negatieve gevolgen heeft voor het ontstaan van leven. Ook kan het zijn dat planeten dan in een gebonden rotatie om de rode dwerg draaien en dit betekent dat ze altijd met dezelfde zijde naar de ster zullen zijn gericht.

Echter, nieuwe rekenmodellen laten zien dat er planeten kunnen ontstaan in een zone die toch geschikt kan zijn voor het ontstaan van leven. Omdat rode dwergen ongeveer driekwart van de totale sterrenpopulatie in het heelal vormen betekent dit dat de kans op leven ergens in het heelal significant groter is geworden. Toen in 2010 een planeet werd ontdekt rond de ster Gliese 581 werd dit de eerste potentieel bewoonbare planeet buiten de Aarde genoemd.

Gliese 581d

Astronomen denken dat de planeet Gliese 581d die om de ster Gliese 581 draait mogelijk geschikt is voor het ontstaan van buitenaards leven.

Rode dwergen kunnen heel erg oud worden maar net zoals andere sterren zullen ze ooit aan hun einde komen. Ze veranderen dan in een witte dwerg, een dode ster die geen kernfusie in de kern meer heeft. Na verloop van tijd zal de witte dwerg helemaal geen straling meer uitzenden; de ster vervalt dan tot een zwarte dwerg.

Anders dan onze zon die over enkele miljarden jaren zal veranderen in een witte dwerg duurt het voor een rode dwerg vele malen langer voor ze aan hun einde komen. Ons heelal is ongeveer 14 miljard jaar oud. Rode dwergen kunnen veel ouder worden. Het zijn dan wel zwakke sterretjes maar het zijn wel de overleveraars in het heelal.

Eerste publicatie: 29 november 2013
Laatste keer gewijzigd: 12 september 2016