De ecliptica

De ecliptica is een denkbeeldige lijn aan de hemel die de jaarlijkse baan van de Zon markeert. Het is daarmee de projectie van de baan van de Aarde aan de hemelbol.

Naast het pad van de Zon is de ecliptica ook de lijn waarlangs verduisteringen voorkomen, de maan en planeten zich bewegen en we de sterrenbeelden van de Dierenriem kunnen zien. De ecliptica is ook het beginpunt van een coördinatensysteem dat astronomen gebruiken om de positie van sterren, nevels en melkwegstelsels vast te leggen.

Bij de rotatie van de Aarde om de Zon ( ze doet dat met een snelheid van 108.000 kilometer per uur) lijkt het alsof de Zon beweegt ten opzichte van de achtergrond sterren.

De animatie laat de beweging van de Zon zien langs de sterren vanaf een vast punt op Aarde

Als we overdag naar de sterren konden kijken dan zouden we eind maart/begin april zien dat het sterrenbeeld Pisces (Vissen) aan de andere kant van de Zon staat. Met het passeren van de dagen en de weken lijkt het alsof de Zon zich oostwaarts verwijderd uit Pisces en zich half april richting Aries (Ram) beweegt. Een maand later staat de Zon tussen de sterren van Taurus (Stier) om van daaruit door de sterrenbeelden Gemini (Tweelingen), Cancer (Kreeft), Leo (Leeuw) etc. te bewegen. Ruwweg iedere maand bevindt zich een ander sterrenbeeld achter de Zon. Dit wordt veroorzaakt door de beweging van de Aarde.

Als deze sterrenbeelden je bekend voorkomen dan is dat vermoedelijk omdat je ze kent van de horoscoop. De tekens van de dierenriem (zodiak) komen van de sterrenbeelden waar de Zon zich gedurende een jaar doorheen beweegt. Het zijn de sterrenbeelden die in het baanvlak van de Aarde bevinden. Ofschoon Westerse astrologen slechts 12 tekens erkennen zijn het 13 sterrenbeelden die aan de ecliptica liggen. Het dertiende sterrenbeeld, dat door astrologen niet wordt gebruikt, is het sterrenbeeld Ophiuchus (Slangendrager). Ophiuchus bevindt zich tussen de sterrenbeelden Scorpius en Sagittarius.

De beweging van de Zon langs de sterrenbeelden die de Dierenriem vormen

De beweging van de Zon langs de sterrenbeelden die de Dierenriem vormen

De ecliptica – de lijn langs de hemel die gedefinieerd wordt door het pad van de Zon heeft zijn naam te danken aan het feit dat alleen langs deze lijn eclipsen kunnen plaatsvinden. Een maansverduistering vindt plaats als de Maan door de schaduw van de Aarde trekt als deze direct tegenover de Zon aan de hemel staat. Tijdens een zonsverduistering beweegt de Maan tussen de Aarde en de Zon door en blokkeert zo het directe zonlicht. Ofschoon de Maan in ongeveer een maand tijd om de Aarde draait vinden er niet iedere maand eclipsen plaats en dat heeft te maken met het feit dat het baanvlak van de Maan enigszins gekanteld staat ten opzichte van het baanvlak van de Aarde. De Maan bevindt zich de meeste tijd boven of onder het baanvlak van de Aarde en dan zijn er niet de juiste omstandigheden voor een eclips. Twee keer per maand passeert de Maan de ecliptica maar er vindt alleen dan een eclips plaats als het dan ook Volle Maan is voor een maansverduistering of Nieuwe Maan voor een zonsverduistering.

Om dat de voorwaarden voor een eclips erg precies zijn komen ze maximaal slechts enkele keren per jaar voor. Omdat de andere zeven planeten in ongeveer hetzelfde baanvlak als de Aarde om de Zon draaien is de ecliptica ook een goede richtlijn om te weten waar je ze aan de sterrenhemel kan vinden.

Eerste publicatie: 11 augustus 2013
Laatste keer gewijzigd op: 20 mei 2017